Uppsala

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Uppsala
Die Dom van Uppsala soos gesien van Uppsala Slott
Die Dom van Uppsala soos gesien van Uppsala Slott
Ligging van Uppsala op 'n kaart (Swede)
Uppsala
Uppsala
Ligging van Uppsala in Swede
Koördinate: 59°51′0″N 17°38′0″O Koördinate: 59°51′0″N 17°38′0″O
Administrasie
Land Swede
Provinsie Uppland
Distrik Uppland län
Munisipaliteit Uppsala Munisipaliteit
Oppervlak[1]
 - Stad 48,77 km²  (18,8 vk m)
Bevolking (30 Sep 2011)
 - Stad 199 650
 - Digtheid 2,880/km² (7,5/myl2)
Tydsone SET (UTC+1)
 - Somer (DST) SEST (UTC+2)
Webwerf: www.uppsala.se

Uppsala [ɵpˈsɑːla] is 'n stad in die huidige Sweedse provinsie Uppsala län en die historiese provinsie (Sweeds: landskap) Uppland. Uppsala dien as die administratiewe hoofstad van sowel die provinsie asook die gelyknamige munisipaliteit (Sweeds: kommun).

Uppsala is ten opsigte van sy bevolking die vierde grootste stad in die land na Stockholm, Göteborg en Malmö en is in administratiewe opsig in sewe stadsdistrikte verdeel.

Uppsala staan veral bekend vir sy universiteit wat in 1477 as die twee tersiêre instelling in Skandinawië na die destyds Deense Lund (1425) gestig is.

Geskiedenis[wysig]

Die grafte van Wiking-konings in Ou-Uppsala

Uppsala was sedert die Wiking-tydperk die koninklike hoofstad, 'n belangrike markstad en vergaderplek (as stad waar die ting gehou is) en die geestelike sentrum van Swede. Die heidense tempel van Ou-Uppsala het as die religieuse sentrum van die Sweedse stamme gedien en is in 1070 deur die Duitse geskiedskrywer Adam van Bremen as 'n pragtige gebou beskryf. Die tempel was oor 'n lang tydperk ook die middelpunt van die weerstandsbeweging teen die kerstening van die land.

Teen die einde van die 11de eeu het Ou-Uppsala die setel van 'n biskop geword en in 1164 het ook die Sweedse aartsbiskop hom in Uppsala gevestig. Die aartsbiskop se paleis is in die 13de eeu na Nieu-Uppsala, sowat twee myl van suid van Ou-Uppsala, verskuif. In 1260 is met die oprigting van die katedraal begin.

Gedurende die Middeleeue het Duitse koop- en ambagsmanne hulle in Uppsala begin vestig. In 1302 het die dorp stadstatus gekry. Die aartsbiskop het oor 'n lang tydperk 'n sentrale politieke figuur in Swede gebly; sy magsbasis was sowel sy geestelike reputasie asook sy groot landerye en sy gewapende wagte. Uppsala was daarnaas ook steeds nog Swede se kroningstad en die plek vir belangrike vergaderings van die Sweedse adel (Sweeds: herredagar) en is sodoende as die werklike hoofstad van die land beskou.

Tydens die bevrydingsoorlog onder Gustaaf I Wasa is die biskoplike paleis in 1521 aan die brand gesteek, en as gevolg van die Reformasie en sekularisasie van kerklike besittings het Uppsala sy leidende rol langsamerhand verloor, en sy inwonertal het gedaal. Nogtans het die Sweedse steeds besoeke aan Uppsala afgelê, en in 1547 is met die boubedrywighede vir die koninklike slot begin. Die verwagting dat Uppsala die permanente woonplek van die koning sou kan word het tot 'n ekonomiese herlewing gelei. Die universiteit het danksy 'n aantal skenkings deur koning Gustaaf II Adolf die kerk as ekonomiese dryfkrag begin vervang.

Ná twee verwoestende brande in die 18de eeu het die bou van 'n spoorweglyn tussen Uppsala en Stockholm en die vestiging van 'n artillerieregiment 'n nuwe groeifase ingelui. In 1888 het Uppsala se bevolking tot 21 249 mense gestyg.

Verwysings[wysig]

  1. (se) Tätorter 2010 (in Swedish with English summary)”. (pdf) Statistics Sweden. URL besoek op 2011-09-26.