Vaatbondel
Vaatbondels word in die stingels, blare, wortels en blomme van varings en saadplante aangetref. Gewoonlik bestaan dit uit 'n hout en 'n basgedeelte. Die belangrikste funksie van die vaatbondels is die vervoer van voedingstowwe en uitskeidingsprodukte van en na alle dele van die plant.
Bykomstig verleen dit ook stewigheid. Die vaatbondels vorm 'n fyn vertakte netwerk van geleidende buise in die hoër plante. Dit bestaan uit 'n houtgedeelte (xileem) en 'n basgedeelte (floëem). In die xileem kom houtvate (trageas) en/of trageïede voor. Trageas is lang, uitgerekte buise van dooie selle waarvan die tussenwande verdwyn het (selfusie). Ware trageas kom slegs by die bedeksadiges voor.
Die trageïede bevat meer dwarswande en het dikwels ʼn lewende selinhoud. Albei strukture is vir die vervoer van water en die opgeloste stowwe daarin verantwoordelik. Die basgedeelte bestaan uit sifvate (lang, uitgerekte buise met 'n poreuse tussenwand, die sifplaat) en begeleidende selle. Die sifvate is verantwoordelik vir die vervoer van suiker en ander organiese stowwe van die blare na ander dele van die plant. In sowel die hout- as in die basgedeelte kom bas- en houtvesels voor, dit is selle met 'n spesifieke ondersteuningsfunksie.
Dikwels kom daar ook nog selle met onverdikte wande voor wat dien vir die berging van sekere stowwe. By die naaksadige en tweesaadlobbige plante word die hout- en basgedeelte van mekaar geskei deur ʼn ring van kambiumweefsel, wat na buite steeds basselle en na binne voortdurend houtselle (vesels en vate) vorm, waardeur diktegroei moontlik is. In die vaatbondels kom murgstrale loodreg op die lengtelopende hout en sifvate voor, wat vir die vervoer in 'n horisontale rigting verantwoordelik is. Dit bestaan meestal uit sagte, nie-verhoute selle en soms ook (by naaldbome byvoorbeeld) uit trageïede.
Tipes
[wysig | wysig bron]Op grond van die posisie van die xileem en floëem word verskeie tipes vaatbondels onderskei. By die-kollaterale vaatbondel lê die xileem en floëem teenoor mekaar gerangskik; die floëem lê aan die buitekant van die stingel (aan die onderkant van die blare) en die xileem aan die binnekant (aan die bokant van die blaar). Die kollaterale vaatbondels, wat by alle saadplante voorkom, word onderverdeel in geslote kollaterale vaatbondels en oop kollaterale vaatbondels.
Die geslote kollaterale vaatbondel besit geen kambium nie en word dikwels deur 'n skede van steunweefsel (sklerenchiem) omring. Hierdie tipe vaatbondel word by varings, eensaadlobbige plante en enkele tweesaadlobbige plante (sonder diktegroei) aangetref. In die oop kollaterale vaatbondel is baie kambium tussen die floëem en xileem aanwesig. Die tipe vaatbondel is kenmerkend vir die naaksadiges en die meeste tweesaadlobbige plante.
Die bikollaterale vaatbondel lyk baie soos die vorige tipe, maar wyk hiervan af deurdat floëem aan weerskante van die xileem voorkom. Slegs tussen die buitenste ring floëem en xileem lê 'n laag kambiumweefsel. Bikollaterale vaatbondels is kenmerkend van die familie Solanaceae, vir die windagtiges (familie Convolvulaceae) en vir die komkommeragtiges (familie Cucurbitaceae). By die konsentriese vaatbondel lê die floëem in 'n ring rondom die xileem, of word dit deur 'n ring xileem omsluit.
Eersgenoemde word by wortelstokke van 'n aantal eensaadlobbiges aangetref en laasgenoemde is kenmerkend van sommige vetplante (familie Crassulaceae) en enkele varings (afdeling Pterydophyta). Wanneer daar van ʼn stervormige xileemgedeelte sprake is, waar die floëem tussen die strale van die ster lê, word dit 'n radiale vaatbondel genoem. Hierdie tipe kom voor in die wortels van 'n groot aantal tweesaadlobbiges.
Kyk ook
[wysig | wysig bron]Bronnelys
[wysig | wysig bron]- Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409699, volume 28, bl. 6, 7
