Hoogste-Alemanniese Duits

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Hoogste-Alemanniese Duits
Hegschtalemannisch
Gepraat in: Vlag van Switserland Switserland
Vlag van Italië Italië
Vlag van Oostenryk Oostenryk 
Gebied: Alpe
Totale sprekers: omstreeks 500 000
Taalfamilie: Indo-Europees
 Germaans
  Wes-Germaans
   Opperduits
    Alemanniese Duits
     Hoogste-Alemanniese Duits 
Skrifstelsel: Latynse alfabet
Taalkodes
ISO 639-1: geen
ISO 639-2:
ISO 639-3: gsw 
Die Westelike Opperduitse taalgebied met Elsasser Duits in die Ooste van Frankryk ██ Swabiese Duits (25) ██ Nederalemanniese Duits (26) ██ Elsasser Duits (27) ██ Hoogalemanniese Duits (28) ██ Hoogste-Alemanniese Duits (29) ██ Noord-Beiers (30) ██ Sentraal-Beiers (31) ██ Suid-Beiers (32)

Hoogste-Alemannies (Duits: Höchstalemannisch, Alemannies: Hegschtalemannisch) is 'n tak van die Alemanniese dialekte en behoort tot die Duitse taal al is onderlinge verstaanbaarheid met Standaardduits en ander nie-Alemanniese Duitse dialekte baie beperk.

Hoogste-Alemanniese dialekte word in die Alpe in Switserland gepraat: In die Bernse Boland (Duits: Berner Oberland), in die Duitssprekende dele van die Fribourg Kanton, in die Valais (kyk Walliser Duits) en in die Walser nedersettings (meestal in Switserland maar ook in Italië en in Oostenryk; kyk Walserduits). In die Weste, die Suide en die Suidooste, word die dialekte omring deur Romaanse tale; in die Noorde, deur Hoogalemanniese dialekte.

Eienskappe[wysig]

Die eiesoortige eienskap van die Hoogste-Alemanniese dialekte is die gebrek aan hiaat diftongifering, byvoorbeeld [ˈʃniː.ə(n)] 'om te sneeu', [ˈb̥uː.ə(n)] 'om te bou' teenoor Hoog-Allemaniese [ˈʃnei̯jə], [ˈb̥ou̯wə]. Die eienskap word verder in die onderstaande tabel geïllustreer:

Hoogste-Alemannies (Senslerdeutsch) Hoogalemannies (Bernduits) Standaardduits
schnye schneie schneien (mit [aɪ])
bue boue bauen

'n Ander eienskap is die Erhalt van Deklinasie van predikatiewe byvoeglike naamwoorde:

Hoogste-Alemannies (Senslerdeutsch) Hoogalemannies (Bernduits) Standaardduits
as isch schöns äs isch schön es ist schön
si isch schöni si isch schön sie ist schön

Baie Hoogalemanniese dialekte het ander werkwoordeindes in die meervoud geval vir al drie persone, byvoorbeeld wir singe(n) 'ons sing', ir singet 'julle sing', si singent 'hulle sing'.

Daar is Hoogalemanniese dialekte wat die -n bewaar het wat in meeste Opperduitse dialekte laat vaar is.

Die Hoogste-Alemanniese dialekte word as die mees konserwatiewe dialekte, die wat die minste verandering as gevolg van klankverskuiwings ondergaan het, van Duits beskou. Die dialek van die Lötschental het byvoorbeeld die drie afsonderlike klasse van swak werkwoorde tot die begin van die 20ste eeu behou (soos in Ou Hoogduits).

In baie Hoogste-Alemanniese dialekte het 'n besondere meervoudsvorm van die vroulike substantiewe aangetref. Anders as in die geval van die vorige eienskappe handel dit heir nie oor 'n argaïese gebruik nie maar 'n innovasie wat moontlik ontstaan het onder die invloed van aangrensende romaanse dialekte:

enkelvoud meervoud
Hoogste-Alemannies (Senslerdeutsch) a Tana zwo Tane
Hoogste-Alemannies (Berner Oberländisch) e Tanne zwo Tanni
Hoogalemannies (Berndeutsch) e Tanne zwo Tanne
Standaardduits eine Tanne zwei Tannen