Helikopter

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
'n AW139 land op die dek van 'n skip.
'n Chinook met twee rotors.
'n HH-43 Huskie.

'n Helikopter is tipe vliegtuig wat deur 'n groot, roterende vlerk of vlerke aangedryf word. Helikopters kan vertikaal opstyg en land. Alhoewel eksperimentele helikopters reeds gedurende die vroeë 1920 verskyn het, het Igor Sikorsky eerste daarin geslaag om kommersiële produkte te bou.

Konvensionele helikopter[wysig | wysig bron]

Die konvensionele helikopter beskik oor twee rotors, die hoofrotor wat horisontaal en voor op die romp is en die kleiner, stertrotor wat vertikaal agter op die stert is. Die hoofrotor moet die helikopter laat opstyg, daal of op een plek laat hang. Die stertrotor moet die wringkrag van die enjin teenwerk sodat die romp nie in die teenoorgestelde rigting as die hoofrotor draai nie.

Hoe die Helikopter Werk[wysig | wysig bron]

Die rotor van 'n helikopter kan twee, drie, vier of meer  blaaie he. Sommige hellkopters het twee lugskroewe, maar gewoon­lik het hulle net een groot rotor met 'n klein stertskroefie wat voorkom dat die stert in die rondte tol.

Die skroef van 'n vliegtuig draai vertikaal voor die vliegtuig en sleep horn vorentoe. Op dieselfde wyse draai die heli­kopter se rotor horisontaal bo­ kant horn en verskaf draagkrag aan die helikopter en sleep horn ook vorentoe wanneer die skroef effens vorentoe gekantel word 

Opstyg en Afdaal[wysig | wysig bron]

As die draagkrag van die rotor groter as die gewig  van die helikopter  is, styg  hy op. As  dit minder, sak hy af, en as die draagkrag en die helikopter se gewig dieselfde is, bly hy op een plek hang.

Die draagkrag word bepaal  deur die hoek  van die  skroefblaaie en die krag  wat  van die masjien op die skroef oorgedra word. Die hoek van die blaaie en die krag van die masjien is aan mekaar ge­ koppel, want as die vlieenier die hoek van die blaaie verander, word meer of minder krag van die masjien  vereis  om  die rotor  te laat draai.

Hierdie  verhouding word  verkry  d.m.v. 'n  outomatiese  verbinding tussen  die  masjienversneller en die gesamentlike steekreelaar.

Hoe die helikopter gestuur word[wysig | wysig bron]

Die helikopter kan vorentoe, agtertoe en sywaarts gestuur word deur die vlak van die rotor in daardie bepaalde rigting te laat kantel. Deur middel van die vlieënier se stuurkolom (die sikliese steekreelaar) kan hy die hoek van elke blad van die rotor verander terwyl dit in die lug maal. Sodoende kan die rigting  van die draagkrag  vorentoe, agtertoe  of sywaarts  gekantel   word.

Begin die helikopter in 'n bepaalde rigting beweeg, bly die draaihoek van die rotor in die rigting van die beweging tot die vlieënier dit verander. Daarom lyk dit dikwels asof 'n helikopter wat vinnig vlieg, met sy neus grond toe wys in die rigting waarin hy beweeg.

Die Teenkoppelskroef

Wanneer 'n skroef of rotor deur 'n masjien aangedryf word, ontstaan 'n reaksie wat die masjien self in die teenoorgestelde rigting wil laat tol. Om dit teen te gaan, word helikopters of van twee lugskroewe  voorsien wat in  teenoorgestelde rigtings draai en mekaar balanseer, of van 'n  klein stertskroefie  wat die draaimoment  van die lugskroef teengaan.

Die vlieënier kan die hoek van die, blaaie van die stertskroefie met sy voetpedale beheer en sodoende die stukrag van die skroef laat toe- of afneem. So kan  hy die stert van die helikopter  in enige rigting draai en die helikopter  stuur. Hy kan selfs die helikopter in die rondte laat tol.

Voor- en Nadele van die Helikopter[wysig | wysig bron]

Helikopters kan feitlik orals kom: oor berge, see en oorstroomde gebiede. Hulle kan een­ same vuurtorings op eilande besoek en dorpies wat deur aardbewings of watervloed afgesny is. Die helikopter het twee groot voordele bo die vliegtuig: hy kan stil op een plek in die lug hang, en hy kan op 'n baie klein kolletjie land. So gebruik die Suid-Afrikaanse Vloot helikopters wat op die dek van ons oorlogskepe land. Hulle help met die opsporing van duik­ bote.

'n Belangrike nadeel van  die helikopter is dat dit so duur is; dit is ook duur om in stand te hou. Dit is moeiliker om te bestuur as die gewone vliegtuig en  het 'n kragtiger masjien nodig om dieselfde vrag te dra. Dit  gebruik meer brandstof as die vliegtuig, het 'n korter aksiestraal, vlieg heelwat  stadiger, is lawaaieriger  en kan moeilik in die donker of  in mis reguit gestuur word.

VS-300[wysig | wysig bron]

Sikorsky se eerste werkbare, konvensionele helikopter was die VS-300. Hy het gedurende Junie 1938 aan die helikopter begin werk wat aangedryf was deur 'n 75-perdekrag Lycoming enjin. Die enjin se dryfas was horisontaal en het die hoofrotor met 'n as-en-katrol stelsel aangedryf. Dit het ook oor 'n vryhardloopmeganisme beskik sodat die rotors aanhou draai indien die enjin faal. In Julie 1940 is die enjin vervang met 'n 90-perdekrag Franklin-enjin en in April 1940 met 'n 110-perdekrag Franklin-enjin. Tussen 15 April en 6 Mei 1941 het dié helikopter 'n reeks rekords opgestel; op 6 Mei is 'n internasionale uithourekord van 1-uur, 32-min en 26-sekondes opgestel.

XR-5[wysig | wysig bron]

Gedurende Februarie 1942 het Sikorsky opdrag gekry van die Amerikaanse Weermag om 'n helikopter te bou wat die 450-perdekrag Wasp Jr-enjin gebruik. Die tandem-uitleg was verkies dit wil sê 'n waarnemer sit voor die vlieënier. Die helikopter se kajuit het bestaan uit Plexiglas wat 'n amper 360° visie verseker het.

Sien ook[wysig | wysig bron]

Bron[wysig | wysig bron]

  • Colliers Encyclopedia Vol 20. Bladsy 236. 1970.
  • Kennis Boekdeel 1, Kennis-uitgewers, bladsy 9-11.1980

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]