Konsentrasie (chemie)

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Toenemende konsentrasie van 'n kleurstof.

In chemie is konsentrasie die mate waarin 'n hoeveelheid van 'n spesifieke stof in 'n hoeveelheid van 'n ander stof gemeng, of opgelos word. Dit kan toegepas word op enige soort chemiese mengsel, maar die mees algemene begrip hiervan is beperk tot homogene oplossings, waar dit verwys na die hoeveelheid opgeloste stof in die oplosmiddel.

Om 'n oplossing te konsentreer, kan meer van die opgeloste stof bygevoeg word (soos meer suiker in 'n glas water), of die oplosmiddel kan verminder word (soos 'n suiker-water mengsel afkook). Daarteen, om 'n oplossing te verdun kan meer van die oplosmiddel bygevoeg word, of deur die opgeloste stof te verminder.

Konsentrasiemate[wysig | wysig bron]

Daar is talle maniere waarop 'n maat vir die konsentrasie gedefinieer kan word. Sommige definisies is handiger vir sommige situasies, andere vir andere. Die dimensies van die eenhede is nie dieselfde nie en dit is nie altyd eenvoudig die een maat in die ander om te sit nie.

Molariteit[wysig | wysig bron]

Dis die eenheid wat die meeste gebruik word en die IUSTC stel selfs voor net hierdie eenheid 'konsentrasie' te noem. Die eenheid gaan uit van die aanname dat daar 'n meerderheidskomponent is (die oplosmiddel) en een of meer minderheidskomponente (die opgeloste stowwe) en dat die mengsel homogeen is (die oplossing).

Die molariteit van 'n opgeloste stof X is gedefinieer as: [1]

[X]= \frac{n_X}{V_{tot}}= \frac{\mbox{aantal mol X}}{\mbox{volume oplossing}}

Die eenheid is \left[\frac{mol}{L}\right], wat strikt beskou nie 'n SI-eenheid is nie. In SI is dit \left[\frac{mol}{m^3}\right] wat 'n faktor 1000 verskil met wat gewoonlik in veral die analitiese chemie toegepas word. Die liter-eenheid is egter so ingeburgerd (en handig) dat dit as kwasi-SI aanvaarbaar is.

Molaliteit[wysig | wysig bron]

Ook dié eenheid neem 'n homogene oplossing in 'n oplosmiddel aan soos die molariteit

Die molaliteit van 'n opgeloste stof X is gedefinieer as: [2]

m_X= \frac{n_X}{w_{tot}}= \frac{\mbox{aantal mol X}}{\mbox{massa oplosmiddel}}

Die eenheid van molaliteit is \left[\frac{mol}{kg}\right]

Akwamolaliteit[wysig | wysig bron]

Indien die oplosmiddels isotoopmengsels van lig en swaar water (H2O en D2O) is, is dit dikwels nuttig om 'n eenheid te gebruik wat nie afhanklik van die massaverskil tussen die twee isotope is nie. Die akwamolaliteit is gedefinieer as die aantal mole opgeloste stof per 55,51 mol water ongeag of dit lig of swaar is nie. Vir H2O is dit dus 1,00 kg, vir D2O is dit 1,11 kg, maar op molêre basis is dit dieselfde hoeveelheid.[3]

Fraksies[wysig | wysig bron]

Konsentrasiemate gebaseer op fraksies is dimensieloos, maar daar is verskeie van hulle. Daar hoef nie aangeneem te word dat daar 'n duidelike meerderheidskomponent is nie.

Molfraksies[wysig | wysig bron]

Die molfraksie van 'n komponent A is gedefinieer as:[4]

x_A=\frac{n_A}{\Sigma n_i}=\frac{\mbox{aantal mol a}}{\mbox{totaal aantal mol}}

Die molfraksie het altyd 'n waarde tussen 0 en 1.

Vir 'n mengsel met net twee komponente A en B geld:

x_A + x_B = 1

Die mengsel hoef nie homogeen te wees nie, maar kan uit meer dan een fase bestaan.

Massafraksies[wysig | wysig bron]

Die massafraksie van 'n komponent A is gedefinieer as:[4]

w_A=\frac{m_A}{\Sigma m_i}=\frac{\mbox{massa A}}{\mbox{totaal massa}}

Volumefraksies[wysig | wysig bron]

Die volumefraksie van 'n komponent A is gedefinieer as:

\phi_A=\frac{v_A}{\Sigma v_i}=\frac{\mbox{volume A}}{\mbox{totaal volume}}

Hierdie definisie geld vir ideale oplossings. Vir nie-ideale oplossings is die volume van die homogene oplossing nie heeltemal gelyk aan die som van die toegevoegde volumes nie. Daar kan 'n bietjie saamtrekking of uitsetting optree. Dan is die volume van A gedefinieer as dié volume van A wat toegevoeg moet word om die eindvolume van die mengsel te bereik (die parsiële volume).

Gebruik van die mate[wysig | wysig bron]

Molaliteit teenoor molariteit[wysig | wysig bron]

Die molariteit word veral baie gebruik vir oplossings met lae konsentrasies in die analitiese chemie, waar veral volumetries gewerk word. Oplossings met 'n bekende molariteit word gemaak deur gebruik te maak van 'n weegskaal (gravimetries) vir die opgeloste stof (stowwe) en 'n volumetriese fles om die totale volume van die oplossing vas te leg.

Die molaliteit is suiwer gravimetries: die oplosmiddel word geweeg en volumetriese flesse in nie nodig nie. Gravimetriese metings is dikwels baie noukeurig. 'n Belangrike verskil is ook dat molariteit deel deur die oplossing, molaliteit die oplosmiddel.

Vir waterige oplossings met lae konsentrasies dra die opgeloste stowwe baie min by tot die volume van die oplossing en het die molariteit en die molaliteit ongeveer dieselfde waarde. Maar dit is nie die geval vir andere oplosmiddels as water nie. Vir water is een kilogram mos ongeveer een liter, maar andere oplosmiddels het 'n andere digtheid. Om die een eenheid om te sit in die andere is dus die digtheid van die oplossing nodig. Ongelukkig is dit veral voor meer gekonsentreerde oplossings nie altyd bekend nie.

'n Andere verskil tussen molaliteit en molariteit is dat by verwarming die molaliteit nie verander nie, maar wel die molariteit. Die volume is mos afhanklik van die temperatuur, maar nie die aantal mol of die massa nie.

Teenoor fraksies[wysig | wysig bron]

Molaliteite is deur die molêre massa van die oplosmiddel eenvoudig om te sit in molfraksies. Vir molariteit is die digtheid dikwels 'n probleem daarby.

Vir baie gekonsentreerde stelsels, byvoorbeeld 'n 50/50 mengsel van water en alkohol is dit moeilik te sê wat die oplosmiddel en wat die opgeloste stof is en in dié geval word meestal gewerk met molfraksies. Polimere is 'n uitsondering omdat daar die molêre massa niet skerp bepaal is maar 'n verdeling vertoon. In dié geval is 'n massafraksie te verkies. In die fisiese chemie word veral met molaliteit, molfraksie of massafraksie gewerk.

Volumefraksies het 'n komplikasie indien die volumes uitset of saamtrek, maar gewoonlik is hierdie effek klein en verwaarloosbaar. Alkoholkonsentrasies in dranke soos bier of wyn word dikwels in volumefraksies of -persente uitgedruk.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Neil D. Jespersen Barrow's AP Chemistry, 2007, ISBN 978-0-7841-3695-9 bls 336
  2. Neil D. Jespersen Barrow's AP Chemistry, 2007, ISBN 978-0-7841-3695-9 bls 337
  3. Sjabloon:AUt Solvent Mixtures: Properties and Selective Solvation, 2002, ISBN 0-8247-0837-7 bls.14
  4. 4,0 4,1 Neil D. Jespersen Barrow's AP Chemistry, 2007, ISBN 978-0-7841-3695-9 bls 338