Lys van minder suiwer Afrikaanse woorde

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search

Wanneer 'n mens Afrikaans lees, word woorde soos okkasie, konklusie, insident en baie ander soortgelykes teëgekom wat lesers dikwels as anglisismes bestempel. Dit is hulle nie. Hierdie woorde is van Romaanse afkoms; hulle behoort nie tot dieselfde Dietse taalfamilie as geleentheid, gevolgtrekking en voorval nie.

Hoewel dit nie verkeerd is om Romaanse woorde te gebruik nie, is dit nogtans van 'n stilistiese oogpunt beskou, verstandiger om, indien moontlik, aan die suiwerder Dietse woorde voorkeur te gee. Soms bewys die praktyk dat die minder suiwer woord meer gewild geraak het as die suiwere; daarom klink biblioteek, akrobaat, makaroni, depressie, krematorium en politiek meer bekend as boekery, koorddanser, deegdrade, handelslapte, lykoond en staatkunde.

Dit gebeur ook dat die Dietse en die minder suiwer woord gebruik word met 'n effense verskil in betekenis. Dink maar aan advokaat en pleitbesorger, inspeksie en ondersoek, arbiter en skeidsregter, fondament en grondslag. Hier vul die minder suiwere woorde tot op sekere hoogte die Afrikaanse taalskat aan. Ook brei hulle die woordeskat uit waar daar, soos dit lyk, nie 'n geskikte woord vir 'n bepaalde begrip is nie. Daar word gepraat van die logika vir die redeneerkuns, van profeteer en voorspel, van illustreer en ophelder, maar wat logies, profeties en geïllustreerde betref, lyk dit asof laasgenoemde woorde sê wat iemand nie deur die Dietse woorde kan weergee nie. Dan verryk hulle die Afrikaanse taalskat.

Hieronder volg nou 'n lys Romaanse woorde met die Dietse sinoniem langs elkeen:

Selfstandige naamwoorde[wysig | wysig bron]

Romaans Diets
Abbreviasie Afkorting
Adaptasie Aanpassing
Admissie Toegang, toelating, verlof om...
Addendum Toevoegsel, aanhangsel, bylae
Affiliasie Samewerking, inlywing, aansluiting
Affiniteit Verwantskap
Affronteer Beledig
Agglomerasie Samehoping
Akklamasie Toejuiging
Alliansie Bondgenootskap
Antenna Voelhoring (insek); Lugdraad (TV/radio)
Attraksie Aantrekkingskrag
Ateïs Godloënaar
Agenda Ordelys
Antipatie Vyandigheid
Applous Toejuiging
Aptyt Eetlus
Adviseur Raadgewer
Bombasme Hoogdrawendheid
Burokrasie Amptenareregering
Dispuut Twis, twisgesprek
Deserteur Droster
Destinasie (Eind)bestemming
Décor Toneeltoerusting
Depopulasie Ontvolking
Diskrepansie Teenstrydigheid
Diskresie Gesonde verstand, oordeel
Duplikaat Afskrif
Depresiasie Waardevermindering
Debiteur Skuldenaar
Eskort Geleide
Eksodus Uittog
Ekspressie Uitdrukking
Ekspert Deskundige
Ekskursie Uitstappie
Erupsie Uitbarsting
Elokusie Voordrag
Filosofie Wysbegeerte
Gladiolus Swaardlelie
Friksie Wrywing
Heraldiek Wapenkunde
Humiliasie Vernedering
Immuniteit Onvatbaarheid
Humaniteit Menslikheid
Instansie Geval
Immitasie Navolging
Intimidasie Vreesaanjaging
Intervensie Tussenkoms
Infleksie Verbuiging
Isolasie Afsondering
Inspirasie Besieling
Instruksie Opdrag
Innovasie Nuwigheid
Inisiatief Ondernemingsgees
Immortaliteit Onsterflikheid
Immoraliteit Onsedelikheid
Illusie Droombeeld
Kampanje Veldtog
Krediteur Skuldeiser
Krimineel Misdadiger
Konflik Botsing
Konskripsie Diensplig
Kapasiteit Bekwaamheid, vermoë
Kontensie Argument
Konsepsie Denkbeeld
Konsumpsie Verbruik
Konsternasie Verwarring
Motief Dryfveer
Meditasie Oorpeinsing
Meriete Verdienste
Monopolie Alleenhandel
Moralisasie Sedepreek
Opsie Keuse
Outensiteit Egtheid
Observasie Waarneming
Obsessie Waansin
Pandemonium Verwarring
Pseudoniem Skuilnaam
Restriksies Beperkings
Résumé Samevatting
Regisseur Spelleier
Ruïne Bouval
Sirkulêre Omsendbrief
Sirkulasie Omloop
Sanksies Strafmaatreëls
Sorrie Jammer
Teologie Godgeleerdheid
Varia Allerlei
Visie Insig
Vitaliteit Lewenskrag

Werkwoorde[wysig | wysig bron]

Romaans Diets
Ageer (Tydelik) waarneem (soos 'n klas)
Agglutineer Aanmekaarlym, laat saamkleef
Aksentueer Beklemtoon
Absorbeer Opneem
Annekseer Inlyf
Distribueer Uitdeel, versprei
Domineer Baasspeel
Dehidreer Ontwater
Differensieer Onderskei
Elimineer Uitskakel
Garandeer Waarborg
Felisiteer Gelukwens
Introduseer Bekendstel
Korrigeer Verbeter
Kompeteer Meeding
Konfedereer Verbind, in verbond bring
Konfereer Beraadslaag
Kontroleer Beheer
Observeer Waarneem (soos 'n eksperiment)
Reserveer Bespreek
Skandeer (scan) Aftas

Byvoeglike naamwoorde[wysig | wysig bron]

Romaans Diets
Akkuraat Noukeurig, presies
Amusant Vermaaklik
Futiel Nutteloos
Assimileerbaar Opneembaar
Imposant Indrukwekkend
Artistiek Kunstig
Intestaat (sterf) Testamentloos (sterf)
Delikate (sake) Netelige (sake)
Finansiële (bydrae) Geldelike (bydrae)
Militante Veglustige
Interne (eksamen) Binnemuurse (eksamen)
Antagonisties Vyandig
Grasieus Bevallig, bekoorlik
Artifisiële Kunsmatige
Absolute Volstrekte
Humaan Menslik
Elasties Rekbaar
Irriterend Steurend
Eksterne Buitemuurse
Kollektiewe Gesamentlike
Filosofies Wysgerig
Misterieus Geheimsinnig

Bronnelys[wysig | wysig bron]

  • Rossouw, P.J.; Du Toit, H.A.; Louw, I.J.; Jurgens, M.L; Theron J.W. Die Lewende Taal. Afrikaans as Moedertaal vir die Junior Sekondêre Kursus (Standerds 9 en 10). Hardeband. Kaapstad, Wynberg: Juta en Kie. Beperk Uitgewers. Bl. 49-61.