Gaan na inhoud

Stockholmsindroom

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Die voormalige gebou van Kreditbanken aan Norrmalmstorg-plein, Stockholm.

Stockholmsindroom is ’n beweerde versteuring in populêre sielkunde wat veroorsaak dat gyselaars geneig is om ’n sielkundige band met hulle ontvoerders te ontwikkel.[1][2] Dit is genoem na ’n mislukte bankroof in 1973 in Stockholm.

Ondanks die prominensie van Stockholmsindroom in die populêre kultuur is dit nog nooit ingesluit in die Diagnostiese en Statistiese Handleiding van Geestesteurings (DSM), die gesaghebbende gids vir die diagnose van psigiatriese toestande wat in Amerika gebruik word, nie. Sielkundiges beskou die bewyse vir die toestand oor die algemeen as twyfelagtig of niebestaande.[3] Baie bekende voorbeelde van Stockholmsindroom is óf gedeeltelik óf geheel en al versin, insluitend baie besonderhede van die 1973-bankroof wat die sindroom sy naam gee.[4]

Agtergrond

[wysig | wysig bron]
Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Norrmalmstorg-rooftog.

In 1973 het Jan-Erik Olsson, ’n veroordeelde misdadiger op verlof van die tronk, vier werknemers (drie vroue en een man) as gyselaars geneem tydens ’n mislukte bankroof van Kreditbanken, een van die grootste banke in Stockholm. Hy het onderhandel dat sy vriend Clark Olofsson uit die tronk vrygelaat word om hom te help. Hulle het die gyselaars ses dae lank (van 23 tot 28 Augustus) in een van die bank se kluise aangehou.

Nils Bejerot, ’n Sweedse kriminoloog en psigiater, het die term geskep nadat Stockholm se polisie hom gevra het om te help met die ontleding van die slagoffers se reaksies op die roof en hulle status as gyselaars. Bejerot het die gyselaars nooit ontmoet, met hulle gepraat of met hulle gekorrespondeer nie, hetsy tydens of ná die voorval, en tog het hy hulle gediagnoseer met ’n toestand wat hy self uitgedink het. Bejerot, wat tydens ’n nuusuitsending ná die vrylating van die gevangenes gepraat het, het die gyselaars se reaksies beskryf as die gevolg daarvan dat hulle deur hulle ontvoerders gebreinspoel is.[3] Hy het dit Norrmalmstorgssyndromet ("Norrmalmstorg-sindroom") genoem (na die Norrmalmstorg-plein waar die rooftog plaasgevind het); dit het later buite Swede bekend geword as Stockholmsindroom.[5] In 1980 het die psigiater Frank Ochberg geskryf oor die status van gyselaars wat in die Amerikaanse ambassade in Teheran aangehou is en voorgestel dat oordrag (transference) moontlik met die bestuur van gyselaarsituasies kan help.[6]

Volgens Kristin Enmark, een van die gyselaars, was die owerhede nalatig en het hulle aanvanklike benadering tot die rowers byna die gyselaars in gevaar gestel.[7] Enmark het Swede se eerste minister, Olof Palme, gekritiseer omdat hy hulle lewens in gevaar gestel het. Palme het geglo as Olsson een van sy naaste familielede sien, sou hy moontlik bereid wees om die gyselaars oor te gee; die polisie het egter ’n nalatige fout gemaak. Hulle het Olsson verkeerd geïdentifiseer en ’n 16-jarige seun wat nie aan hom verwant was nie, die bank ingestuur. Dit het verwarring veroorsaak en daartoe gelei dat Olsson skote op die seun afgevuur het, en dié het net-net ontsnap.

Olsson het oor die algemeen baie opgewonde geraak. Daarna was Enmark en die ander drie gyselaars bang dat hulle net so waarskynlik deur polisie-onbevoegdheid as deur die rowers doodgemaak kon word.[4][8][9] Enmark het gesê sy was banger vir die polisie, wie se houding na haar mening ’n veel groter, direkte bedreiging vir haar lewe ingehou het as dié van die rowers.[10] Enmark het dekades lank volgehou sy het geen affiniteit met haar ontvoerders gehad nie; sy het slegs gedoen wat nodig was om tydens die beproewing aan die lewe te bly.[4]

Olsson het later in ’n onderhoud gesê hy kon die gyselaars in die begin maklik doodgemaak het, maar dat dit mettertyd moeiliker geword het aangesien hy ’n emosionele band met hulle ontwikkel het.[10]

Patty Hearst

[wysig | wysig bron]

Patty Hearst, kleindogter van die uitgewer William Randolph Hearst, is in 1974 ontvoer en as gyselaar aangehou deur die Simbioniese Bevrydingsleër (SBL), ’n "stedelike guerrillagroep”. Sy is opgeneem waar sy haar familie sowel as die polisie veroordeel. Met haar nuwe naam, “Tania”, en is later gesien waar sy saam met die SBL banke in San Francisco beroof. Sy het openlik haar “simpatieke gevoelens” teenoor die SBL en hulle doelwitte uitgespreek.

Ná haar inhgtenisneming in 1975 was haar pleidooi van Stockholmsindroom onvoldoende as verdediging in die hof; die term is toe nog nie gebruik nie weens die onlangse aard van die Norrmalmstorg-rooftog. Haar sewejaartronkstraf is later verkort, en sy is uiteindelik begenadig deur president Bill Clinton, wat ingelig is dat sy nie uit eie vrye wil opgetree het nie.[3]

Simptome en gedrag

[wysig | wysig bron]

Stockholmsindroom is 'n skynbare teenstrydigheid, omdat die gevoelens van meegevoel wat gyselaars teenoor hulle gevangenemers kan hê die teenoorgestelde is van die vrees wat 'n buitestander vir die gevangenemers sal hê.

De sindroom word geïdentifiseer deur die individuele of gesamentlike teenwoordigheid van die volgende:[11][12]

  • negatiewe gevoelens by die gevangenes teenoor die polisie en ander owerhede;
  • positiewe gevoelens by die gyselaars teenoor hulle gevangenemers;
  • wederkerige positiewe gevoelens by die gevangenemers teenoor die gyselaars.

Dit is waarskynliker dat dit sal gebeur as gyselaars saam aangehou word en nie fisiek aangerand is nie.[11]

DSM 5, 2013

[wysig | wysig bron]

Die DSM-5 word algemeen deur die Amerikaanse Sielkundige Vereniging gebruik as die klassifikasistelsel vir sielkundige steurings.[3] Stockholmsindroom is nog nooit in die handleiding opgeneem nie, want baie glo dit val onder posttraumatiese stressteuring (PTSS) of traumabandsmeding.[3]

Waardebepaling

[wysig | wysig bron]

Robbins en Anthony (1982)

[wysig | wysig bron]

Robbins en Anthony, wat 'n soortgelyke toestand met die naam "destruktewe kultussteuring" ondersoek het, het in 1982 in hulle studie opgemerk dat daar in die 1970's groot besorgheid oor die moontlike risiko van breinspoeling was. Hulle kom tot die gevolgtrekking die media se aandag aan breinspoeling in dié tyd het gelei tot die siening dat Stockholmsindroom 'n sielkundige toestand is.[13]

FBI-bulletin oor wetstoepassing (1999)

[wysig | wysig bron]

In 'n bulletin van 1999 deur die FBI oor 1 200 gyselaarsvoorvalle is bevind 8% van gyselaars het tekens van Stockholmsindroom getoon.[12] Wanneer mense wat net negatiewe gevoelens jeens wetstoepassers gehad het, uitgesluit word, daal dié persentasie tot 5%. In 'n opname in 1989 deur 600 polisieagentskappe wat deur die FBI en die Universiteit van Vermont uitgevoer is, is bevind in nie 'n enkele geval met emosionele betrokkenheid tussen die gyselaar en die gevangenemer het dit 'n invloed op 'n aanval gehad nie. Dit lyk dus of Stockholmsindroom selde voorkom. Die sensasionele aard van dramatiese gevalle laat die publiek dink dié verskynsel is die reël eerder as die uitsondering. Die bulletin beveel aan krisisonderhandelaars moet Stockholmsindroom in die regte perspektief plaas.[12]

Namnyak et al. (2008)

[wysig | wysig bron]

'n Navorsingsgroep onder Namnyak het bevind ondanks die feit dat die media baie oor Stockholmsindroom skryf, is daar min navorsing oor die verskynsel gedoen. Dié min navorsing weerspreek mekaar dikwels en stem nie saam oor wat Stockholmsindroom is nie. Die term het uitgebrei om nie net gyselaars in te sluit nie, maar alle definisies van mishandeling.

Volgens die groep is daar geen duidelike definisie van simptome om die sindroom te diagnoseer nie.[14]

Jess Hill (2019)

[wysig | wysig bron]

In haar verhandeling van 2019 oor huishoudelike geweld, See What You Made Me Do, beskryf die Australiese joernalis Jess Hill die sindroom as 'n "twyfelagtige patologie sonder diagnostiese kriteria" en sê sy "dit is deurtrek van vrouehaat en berus op 'n leuen". Sy merk op 'n oorsig van 2008 het onthul die meeste dianoses van Stockholmsindroom "word deur die media gemaak, en nie deur sielkundiges of psgiaters nie".

Hill se ontleding noem spesifiek Stockholm-owerhede het op die Norrmalmstorg-rooftog gereageer op 'n manier wat die gyselaars aan groter gevaar blootgestel het as die optrede van die rowers (die gyselaar Kristin Enmark, wat tydens die rooftog 'n telefoonoproep aan die eerste minister, Olof Palme, toegestaan is, het gesê Palme het vir haar gesê die regering sal nie met misdadigers onderhandel nie). Hill merk ook op dat Bejerot se diagnose van Enmark gemaak is sonder dat hy ooit met haar gepraat het.[7]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. ↑ King, David (2020). Six Days in August: The Story of Stockholm Syndrome (in Engels). W.W. Norton. ISBN 978-0-393-63508-9.
  2. ↑ Jameson C (2010). "The Short Step From Love to Hypnosis: A Reconsideration of the Stockholm Syndrome". Journal for Cultural Research. 14 (4): 337–355. doi:10.1080/14797581003765309. S2CID 144260301.
  3. 1 2 3 4 5 Adorjan, Michael; Christensen, Tony; Kelly, Benjamin; Pawluch, Dorothy (2012). "Stockholm Syndrome as Vernacular Resource". The Sociological Quarterly. 53 (3): 454–474. doi:10.1111/j.1533-8525.2012.01241.x. JSTOR 41679728. S2CID 141676449.
  4. 1 2 3 Armitage, Rebecca. "Is Stockholm syndrome a myth? The terrifying crime behind psychology's most famous — and dubious — term". No. August 22, 2023. ABC News. Besoek op 15 Augustus 2025.
  5. ↑ Bejerot N (1974). "The six day war in Stockholm". New Scientist. 61 (886): 486–487.
  6. ↑ Ochberg F (8 April 2005). "The Ties That Bind Captive to Captor". Los Angeles Times.
  7. 1 2 Hill, Jess (24 Junie 2019). See What You Made Me Do: Power, Control and Domestic Abuse. Black Inc. ISBN 978-1743820865.
  8. ↑ Westcott K (22 Augustus 2013). "Lyssna på Kristin Enmark prata med Olof Palme under gisslandramat". BBC News (in Sweeds). Besoek op 5 Oktober 2015.
  9. ↑ Enmark, Kristin (2020). Jag blev Stockholmssyndromet. Stockholm: SAGA Egmont. ISBN 978-9185785964.
  10. 1 2 "What is Stockholm syndrome?". BBC News (in Engels). 21 Augustus 2013. Besoek op 5 September 2023.
  11. 1 2 Russell Palarea; Michael G. Gelles; Kirk L. Rowe (23 Julie 2012). "11". In Kennedy, Carrie H.; Zillmer, Eric A. (reds.). Military Psychology: Clinical and Operational Applications (book) (in Engels) (2 uitg.). New York: Guilford Press. pp. 286–287. ISBN 978-1-4625-0656-9. Besoek op 1 November 2025.
  12. 1 2 3 Fuselier, G. Dwayne (Julie 1999). "Placing the Stockholm Syndrome in Perspective" (PDF). FBI Law Enforcement Bulletin. 68 (7): 22–25. S2CID 10256916. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 27 Junie 2004.
  13. ↑ Young, Elizabeth Aileen (31 Desember 2012). "The use of the 'Brainwashing' Theory by the Anti-cult Movement in the United States of America, pre-1996". Zeitschrift für junge Religionswissenschaft (7). doi:10.4000/zjr.387.
  14. ↑ Namnyak M, Tufton N, Szekely R, Toal M, Worboys S, Sampson EL (Januarie 2008). "'Stockholm syndrome': psychiatric diagnosis or urban myth?". Acta Psychiatrica Scandinavica. 117 (1): 4–11. doi:10.1111/j.1600-0447.2007.01112.x. PMID 18028254. S2CID 39620244.

Skakels

[wysig | wysig bron]
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Stockholmsindroom&oldid=2901182"