Traangas

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Traangas word gebruik in Frankryk in 2007
Traangas houers wat gebruik is in Istanbul in 2013

Traangas, formeel bekend as 'n traanmiddel of traanrook (van die Latynse lacrima, wat  "traan" beteken), is 'n chemiese wapen wat  ernstige oog, asemhaling – en vel irritasie, pyn, braking en selfs blindheid veroorsaak. Dit stimuleer die senuwees van die traanklier in die oog om trane te produseer. Algemene traanmiddels sluit pepersproei (OC gas), 'CS gas', 'CR gas', 'CN gas' (fenasiel chloried), nonivamide, bromo-asetoon, xilliel bromied, syn-propanethial-S-oksied (afkomstig van uie), en Mace ('n handelsnaam mengsel).

Traanwekkende agense word algemeen gebruik  vir onlusbeheer. Die gebruik daarvan in oorlogvoering is verbied deur verskeie internasionale verdrae. Tydens die Eerste Wêreldoorlog was toenemend giftige traangasmiddels gebruik.

Uitwerking[wysig | wysig bron]

Traangas werk deurdat dit die slymvliese in die oë, neus, mond en longe irriteer en veroorsaak huil, nies, hoes, moeilike asemhaling, pynlike oë en tydelike blindheid. Met CS gas verskyn simptome van irritasie binne 20-60 sekondes vanaf blootstelling[1] en dit klaar gewoonlik op binne 30 minute vandat mens die  gebied verlaat het.[2] Met pepersproei is die aanvang van simptome, insluitende die verlies van motoriese beheer, byna onmiddellik.[2] Daar kan aansienlike variasie in weerstand en reaksie wees volgens die National Research Council (US) Committee on Toxicology.[3]

Die Kaliforniese Gif Beheerstelsel het 3,671 verslae ontleed van pepersproei beserings tussen 2002 en 2011.[4] Ernstige simptome wat mediese evaluering benodig heet, is gevind in 6.8% van die mense, met die mees ernstige beserings aan die oë (54%), respiratoriese stelsel (32%) en die vel (18%). Die ergste beserings is opgedoen tydens wetstoepassing opleiding, wanneer mense opsetlik buite aksie gestel is en tydens wetstoepassing (hetsy tov individue of skare beheer).[4]

Daar word geglo dat traanwekkende middels optree deur sulfhidriel-groepe in ensieme aan te val.

Risiko's[wysig | wysig bron]

Soos met alle nie-dodelike of minder-dodelike wapens is daar 'n risiko van ernstige permanente beserings of dood wanneer traangas gebruik word.[5][6] Dit sluit die risiko in om deur die traangas houers getref te word wat erge kneusing, verlies van sig, skedel frakture of selfs die dood tot gevolg kan hê.[7] 'n Insident van ernstige vaskulêre besering agv traangas doppe is berig uit Iran, met hoë vlakke van geassosieerde senuwee beserings (44%) en amputasie (17%),[8] sowel as gevalle van kopbeserings in jong mense.[9]

Terwyl die mediese gevolge van die gasse self gewoonlik beperk is tot mindere vel inflammasie, kan vertraagde komplikasies ook voorkom: mense met vooraf-bestaande respiratoriese toestande soos asma, wat 'n verhoogde risiko het, is geneig om mediese aandag te benodig[1] en kan soms hospitalisasie of selfs ventilasie ondersteuning benodig.[10] Vel blootstelling kan chemiese brandwonde [11] of allergiese kontak dermatitis veroorsaak.[1][2] Wanneer persone op 'n kort afstand getref word of uitermate blootgestel word, kom oogbeserings voor en littekens van die kornea kan lei tot permanente verlies van gesigskerpte.[12]

Gebruike[wysig | wysig bron]

Oorlogvoering[wysig | wysig bron]

Die gebruik van traangas is verbode in talle lande maar die gebruik daarvan deur die polisie en vir private self-verdediging word nie op dieselfde manier uitgesluit nie. Gewapende magte kan traangas wettiglik gebruik tydens oefensessies (met die gebruik van gasmaskers) en vir  onlusbeheer. In 1914 is  Xilliel bromied  as 'n gewilde traanmiddel gebruik omdat dit maklik was om voor te berei.

Die Amerikaanse Chemical Warfare Service  het traangas granate ontwikkel om te gebruik in onlusbeheer in 1919.[13]

Oproer beheer[wysig | wysig bron]

Sekere  traanwekkende agente word dikwels gebruik deur die polisie om inskiklikheid teweeg te bring, en veral traangas word gebruik.[6] In sommige lande soos Finland, Australië en die Verenigde State word Mace algemeen gebruik. Die Mace tipe selfverdedigingswapen  is gebaseer op pepersproei en kom in klein spuitkannetjies terwyl weergawes wat CS bevat vir die polisie vervaardig word.[14]

Tipiese vervaardiger waarskuwings op traangas lui: "Gevaar: moenie direk na persone afvuur nie. Ernstige besering of dood mag voortspruit".[15] Sodanige waarskuwings word nie noodwendig gerespekteer nie. In die 2013-oproere in Turkye was daar honderde beserings onder betogers wat geteiken is met traangas projektiele.[verwysing benodig] In die Israelies-besette gebiede word dit gereeld gedokumenteer deur die Israeliese menseregtegroep dat Israeliese soldate  traangas houers direk naby aktiviste afvuur – sommige het gelei  tot sterftes.[16][17]

Traangas gewere het egter nie 'n verstelling wat met die hand gedoen kan word om die trefafstand aan te pas nie. Die enigste manier om die projektiel se trefafstand aan te pas is om teen die regte hoek na die grond te vuur. Om verkeerd korrel te vat sal die  kapsules wegstuur van die teikens af, wat 'n risiko veroorsaak vir nie-teikens.[18] Dit het gebeur tydens die 2013 betogings in Brasilië en die 2014 Hong Kong Protes.

Teëmaatreëls[wysig | wysig bron]

'n Verskeidenheid van beskermende toerusting kan gebruik word as teenwigte in traangas aanvalle, insluitend gasmaskers en respirators. Tydens onluste gebruik betogers soms toerusting (afgesien van eenvoudige lappe of klere oor die mond) soos swembrille en aangepaste water bottels om hulself teen traangas te beskerm.[19]

Behandeling[wysig | wysig bron]

Traangas blootstelling, 2013

Daar is geen spesifieke teenmiddel vir algemene traangasse nie.[1] Om  van die gas weg te kom en vars lug te kry is die eerste aksie.[1] Dit is raadsaam om klere wat begas is, te verwyder en om nie besmette handdoeke te deel met ander mense nie – dit kan velreaksies verminder.[20] Dit word ook aanbeveel om kontaklense onmiddelik te verwyder.[20]

Sodra 'n persoon eens aan traangas blootgestel is, is daar 'n verskeidenheid van metodes om so veel as moontlik chemikalieë te verwyder  en die simptome te verlig.[1] Die standaard noodhulp vir  oë wat brand is om dit uit te spoel met water.[1][21] Daar is egter berigte dat water die pyn van CS gas kan vererger.[22][23] Sommige bewyse dui daarop dat 'n Diphoterine[24] oplossing, 'n noodhulp produk vir chemiese bespatting, kan help met okulêre brandwonde of chemikalieë wat in die oog gekom het.[21][25]

Aktiviste in die Verenigde State van Amerika, die Tsjeggiese Republiek, Venezuela en Turkye het berig dat hulle na traangasaanvalle van teensuurmiddel gebruik maak soos Maalox wat met water verdun is.[26][27][28] Daar is ook verslae van hierdie teensuurmiddels nuttig is vir die traangas nagevolge,[22] en vir kapsikum-geïnduseerde pyn op die vel.[29] Groente-olie en asyn word ook as oplossing voorgehou om die brand te verlig wat veroorsaak word deur pepersproei.[20]

Boererate[wysig | wysig bron]

Asyn, petroleum jellie, melk en suurlemoensap oplossings word ook gebruik deur aktiviste.[30][31][32][33] Dit is onduidelik hoe effektief hierdie middels is. Asyn, in besonder, kan die oë brand en langdurige inaseming kan ook irritasie van die lugweë veroorsaak.[34]

Verwysings[wysig | wysig bron]

Traangas betoger tydens Istanbul oproere, Junie 2013
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Schep, LJ; Slaughter, RJ; McBride, DI (Dec 30, 2013).
  2. 2,0 2,1 2,2 Smith, J; Greaves, I (March 2002).
  3. National Research Council (US) Committee on Toxicology (2011).
  4. 4,0 4,1 Kearney, T; Hiatt, P; Birdsall, E; Smollin, C (Jul–Sep 2014).
  5. Heinrich U (September 2000).
  6. 6,0 6,1 Hu H, Fine J, Epstein P, Kelsey K, Reynolds P, Walker B (August 1989).
  7. Clarot F, Vaz E, Papin F, Clin B, Vicomte C, Proust B (October 2003).
  8. Wani, ML; Ahangar, AG; Lone, GN; Singh, S; Dar, AM; Bhat, MA; Ashraf, HZ; Irshad, I (Mar 2011).
  9. Wani, AA; Zargar, J; Ramzan, AU; Malik, NK; Qayoom, A; Kirmani, AR; Nizami, FA; Wani, MA (2010).
  10. Carron, PN; Yersin, B (19 June 2009).
  11. Worthington E, Nee PA (May 1999).
  12. Oksala A, Salminen L (December 1975).
  13. Jones DP (April 1978).
  14. "Mace pepper spray".
  15. Smith E (2011-01-28).
  16. "Israeli soldiers continue firing tear gas canisters directly at human targets, despite the army's denials".
  17. "Israeli MAG Corps closes file in Mustafa Tamimi killing, stating the tear-gas canister that killed him was fired legally".
  18. Turkish Doctors' Association, 16 June 2013, TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ’NDEN ACİL ÇAĞRI !
  19. "Gezi park protesters bring handmade masks to counter police tear-gas rampage".
  20. 20,0 20,1 20,2 Yeung, MF; Tang, WY (6 November 2015).
  21. 21,0 21,1 Chau JP, Lee DT, Lo SH (August 2012).
  22. 22,0 22,1 Carron, PN; Yersin, B (19 June 2009).
  23. Brvar, M (24 March 2015).
  24. Diphoterine
  25. Viala B, Blomet J, Mathieu L, Hall AH (July 2005).
  26. David Ferguson (2011-09-28).
  27. "Medical information from Prague 2000".
  28. Ece Temelkuran (2013-06-03).
  29. Kim-Katz, SY; Anderson, IB; Kearney, TE; MacDougall, C; Hudmon, KS; Blanc, PD (June 2010).
  30. Agence France-Press.
  31. Megan Doyle (24 June 2013).
  32. Tim Arango (15 June 2013).
  33. Gareth Hughes (25 June 2013).
  34. Toxic Use Reduction Institute.