Trappe van vergelyking

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Soet, soeter en soetste - of dalk stout, stouter en stoutste?

Trappe van vergelyking is vorme van byvoeglike naamwoorde of bywoorde. 'n Byvoeglike naamwoord in Afrikaans kan drie vorme aanneem om die sterkte van die naamwoord aan te dui. As voorbeeld kan 'n voorwerp as groot, nog groter (meer as net groot) of as die heel grootste beskryf word. Soortgelyk kan 'n partytjie as lekker, nog lekkerder of as die heel lekkerste beskryf word.

Die middelste trap word die vergrotende trap genoem en die laaste trap die oortreffende trap. Die eerste trap is die basis woord. Die vergrotende (tweede) trap is gewoonlik die basis woord + die agtervoegsel 'er'. Die oortreffende (derde) trap is gewoonlik die basis woord + 'ste'.

Voorbeelde[wysig | wysig bron]

Afrikaans[wysig | wysig bron]

Een klinker[wysig | wysig bron]

  • afgemat - afgematter - afgematste
  • dik - dikker - dikste
  • dun - dunner - dunste[1][2]
  • krom - krommer - kromste[3]
  • mak - makker - makste[1]
  • slim - slimmer - slimste[3]
  • snel - sneller - snelste[1]
  • vet - vetter - vetste
  • wit - witter - witste[3]

LW:

  • abrup - abrupter - abrupste (uit Nederlands: abrupt)
  • abstrak - abstrakter - abstrakste (uit Nederlands: abstract)
  • stip - stipter - stipste[4] (uit Nederlands: stipt)

Een klinker + g[wysig | wysig bron]

Waarskynlik kan by "g" gekyk word na watter adjektief oorgeskakel word: daardie man is berug, dus is hy 'n berugte man. By berugte kan nou slegs 'n "r" toegevoeg word. Maar hierdie meneer is berugter as daardie man.
So ook kan 'n vrou besadig wees; dus, 'n besadigde vrou. Hierby kan ook "r" toegevoeg word: Maar hierdie mejuffrou is besadigder as daardie vrou.

  • aaklig - aakliger - aakligste
  • aamborstig - aamborstiger - aamborstigste
  • aandagtig - aandagtiger - aandagtigste
  • aanbevelenswaardig - aanbevelenswaardiger - aanbevelenswaardigste
  • aanhalerig - aanhaleriger - aanhalerigste
  • aanstellerig - aanstelleriger - aanstellerigste
  • aanvallig - aanvalliger - aanvalligste
  • aardig - aardiger - aardigste
  • afgunstig - afgunstiger - afgunstigste
  • afkeurenswaardig - afkeurenswaardiger - afkeurenswaardigste
  • afskeperig - afskeperiger - afskeperigste
  • afsydig - afsydiger - afsydigste
  • afvallig - afvalliger - afvalligste
  • agtelosig - agtelosiger - agtelosigste
  • agterdogtig - agterdogtiger - agterdogtigste
  • amegtig - amegtiger - amegtigste
  • angstig - angstiger - angstigste
  • angsvallig - angsvalliger - angsvalligste
  • arglistig - arglistiger - arglistigste
  • arig - ariger - arigste
  • armoedig - armoediger - armoedigste
  • armsalig - armsaliger - armsaligste
  • berug - berugter - berugste[5] (uit Nederlands, stellende trap: berucht)
  • besadig - besadigder - besadigste[5] (uit Nederlands, stellende trap: bezadigd)
  • dig - digter - digste[6] (uit Nederlands, stellende trap: dicht)
  • eg - egter - egste[5][6] (uit Nederlands, stellende trap: echt)
  • lig - ligter - ligste[3][1][2] (uit Nederlands, stellende trap: licht)
  • matig - matiger - matigste
  • sag - sagter - sagste[3][1] (uit Nederlands, stellende trap: zacht)
  • salig - saliger - saligste
  • sleg - slegter - slegste[1][2] (uit Nederlands, stellende trap: slecht)
  • stug - stugger- stugste[5] (uit Nederlands, stellende trap: stug)

Meer as een klinker (aa, ee, oo, uu)[wysig | wysig bron]

  • aangenaam - aangenamer - aangenaamste[1][2]
  • abnormaal - abnormaler - abnormaalste
  • absoluut - absoluter - absoluutste
  • adekwaat - adekwater - adekwaatste
  • agteloos - agteloser - agteloosste
  • akkuraat - akkurater - akkuraatste
  • aktueel - aktueler - aktueelste
  • akuut - akuter - akuutste
  • algemeen - algemener - algemeenste
  • amikaal - amikaler - amikaalste
  • arbeidsaam - arbeidsamer - arbeidsaamste
  • asemloos - asemloser - asemloosste
  • asosiaal - asosialer - asosiaalste
  • bleek - bleker - bleekste[2]
  • geel - geler - geelste
  • groot - groter - grootste[3]
  • laat - later - laatste [7][1]
  • loom - lomer - loomste[1]
  • skoon - skoner - skoonste

LW:

  • liggeraak - liggeraakter - liggeraakste (vergelyk Nederlands, stellende trap: lichtgeraakt)

Dubbele klinkers + g[wysig | wysig bron]

Hier word die "g" by die vergrotende trap weggelaat, vergeleke met die Nederlands. Moeg is een van die uitsonderings.

  • droog - droër - droogste[1][8][6] (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: droger)
  • hoog - hoër - hoogste[3][1][2][6] (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: hoger)
  • laag - laer - laagste[3][1][2] (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: lager)
  • leeg - leër - leegste[1][8] (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: leger)
  • moeg - moeër - moegste[1][5][8][6] (in Standaardnederlands is moe die stellende trap, en moeër reeds die vergrotende trap. Moeg is egter wel te vinde in gewestelike Nederlands, net soos muug, meug, moede, moei en moej)[9]
  • ruig - ruier - ruigste[5] (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: ruiger)
  • traag - traer - traagste[8] (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: trager)
  • vaag - vaer - vaagste[8] (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: vager)
  • vroeg - vroeër - vroegste[3][1][2][6] (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: vroeger)

Dubbele klinkers of konsonante[wysig | wysig bron]

  • vuil - vuiler - vuilste
  • koel - koeler - koelste

Dubbele klinkers + d[wysig | wysig bron]

Hier word die "d" by die vergrotende trap weggelaat, vergeleke met die Nederlands. Wreed is een van die uitsonderings.

  • breed - breër - breedste[3][1][2][8] (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: breder)
  • koud - kouer - koudste[3][1][2][10] (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: kouder)
  • oud - ouer - oudste[3] (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: ouder)

LW: Wreed behou die "d" (sien Uitsonderings onder)

Woorde wat op -nd of -nt eindig[wysig | wysig bron]

(-nd)
  • aangrypend - aangrypender - aangrypendste
  • aanmatigend - aanmatigender - aanmatigendste
  • aanvallend - aanvallender - aanvallendste
  • afmattend - afmattender - afmattendste
  • afskrikwekkend - afskrikwekkender - afskrikwekkendste
  • afskuwekkend - afskuwekkender - afskuwekkendste
  • afwisselend - afwisselender - afwisselendste
  • angswekkend - angswekkender - angswekkendste
  • argwanend - argwanender - argwanendste
(-nt)
  • amusant - amusanter - amusantste
  • arrogant - arroganter - arrogantste
  • astrant - astranter - astrantste
  • attent - attenter - attentste

Woorde wat op 'n '-e' (as adjektiewe of verlede/voltooide deelwoorde) eindig[wysig | wysig bron]

In Engels kry byvoeglike naamwoorde (adjektiewe) met meer as twee lettergrepe meer (more) by die vergrotende trap en mees (most) by die oortreffende trap, bv. more interesting.
In Afrikaans werk dit anders: dit het niks met die aantal lettergrepe te make nie. In die reël kry byvoeglike naamwoorde wat op -e en verlede deelwoorde wat as byvoeglike naamwoorde gebruik word, meer by die vergrotende trap en mees by die oortreffende trap.[5]
Daar moet gewaak word teen die foutiewe gebruik van dubbele vergrotende en oortreffende trappe, soos *meer interessanter en *mees interessantste. Vroeër is dit ook as 'n Anglisisme beskou om mees interessante in plaas van interessantste te gebruik.[5]

By sommige woorde, soos welkom, in welkome brief, word 'n -e toegevoeg.[5] Vergelyk ook:

  • belangrik(e) - meer belangrik(e) - mees belangrik(e)
  • afgeleë - meer afgeleë - (die) mees(te) afgeleë[8]
  • belese - meer belese - mees belese[4]
  • beskadig - meer beskadig - mees beskadig[5][2]
  • beskeie - meer beskeie - mees beskeie[5][4][10][6]
  • besope - meer besope - mees besope[5][6]
  • bewoë - meer bewoë - mees bewoë[5]
  • ekomonies - meer ekonomies - mees ekonomies[5]
  • ervare - meer ervare - mees ervare
  • gedwee / gedweë - meer gedwee / meer gedweë - mees gedwee / mees gedweë
  • geëerd - meer geëerd - mees geëerd[5]
  • geslaag - meer geslaag - mees geslaag[5]
  • geslepe - meer geslepe - mees geslepe[5][8][10]
  • geveins - meer geveins - mees geveins[5]
  • opgewonde - meer opgewonde - mees opgewonde[8]
  • opgeruim - meer opgeruim - mees opgeruimd(e)[8]
  • opwindend - meer opwindend - mees opwindend(e)[8]
  • romanties - meer romanties - mees romanties[5]
  • verlate - meer verlate - (die) mees(te) verlate[3][1][2][8][4][6]
  • verafgeleë - meer verafgeleë - mees verafgeleë[3][1]
  • verleë - meer verleë - mees verleë[5]
  • tevrede - meer tevrede - mees tevrede[3][1][5][2][10]
  • tragies - meer tragies - mees tragies(e)[4]
  • welkom - meer welkom - mees welkom[5]

LW: Soms kry van die woorde ook die uitgange -(n)er en -(n)ste[5]:

  • afgeleë - afgeleëner - afgeleënste[8] -- (Nederlands: afgelegen)
  • afgetrokke - afgetrokkener - afgetrokkenste
  • beskeie - beskeidener - beskeidenste[5]
  • bewoë - bewoëner - bewoënste[5]
  • gedwee / gedweë - gedweër / gedweëner - gedweeste / gedweënste[8]
  • geslepe - geslepener - geslepenste[8]
  • ervare - ervarener - ervarenste[5]
  • tevrede - tevredener - tevredenste[5]
  • verlate - verlatener - verlatenste[8]
  • verleë - verleëner - verleënste[5]

LW: Soms kry van die woorde ook die uitgange -(d)er en -(d)ste[5]:

  • opgeruim - opgeruimder - opgeruimdste[8] -- (Nederlands: opgeruimd)

Woorde wat op 'n '-lik' of '-rik' eindig[wysig | wysig bron]

  • aandagtiglik - aandagtigliker - aandagtiglikste
  • aanbiddelik - aanbiddeliker - aanbiddelikste
  • aandoenlik - aandoenliker - aandoenlikste
  • aanhanklik - aanhankliker - aanhanklikste
  • aanloklik - aanlokliker - aanloklikste
  • aanmerklik - aanmerkliker - aanmerklikste
  • aanneemlik - aanneemliker - aanneemlikste
  • aansienlik - aansienliker - aansienlikste
  • aanskoulik - aanskouliker - aanskoulikste
  • aansteeklik - aansteekliker - aansteeklikste
  • aanstootlik - aanstootliker - aanstootlikste
  • aantreklik - aantrekliker - aantreklikste
  • afgryslik - afgrysliker - afgryslikste
  • afhanklik - afhankliker - afhanklikste
  • afsigtelik - afsigteliker - afsigtelikste
  • afskuwelik - afskuweliker - afskuwelikste
  • afstootlik - afstootliker - afstootlikste
  • agterlik - agterliker - agterlikste
  • avontuurlik - avontuurliker - avontuurlikste
  • belangrik - belangriker - belangrikste[3]
  • lelik - leliker - lelikste[3][8]
  • maklik - makliker - maklikste[8]
  • onafhanklik - onafhankliker - onafhanklikste[3]

Woorde wat op 'n 'r' eindig[wysig | wysig bron]

  • aantoonbaar - aantoonbaarder - aantoonbaarste
  • aanvaarbaar - aanvaarbaarder - aanvaarbaarste
  • aanvegbaar - aanvegbaarder - aanvegbaarste
  • aanwendbaar - aanwendbaarder - aanwendbaarste
  • afwendbaar - afwendbaarder - afwendbaarste
  • agterstevoor - agterstevoorder - agterstevoorste
  • arbitrêr - arbitrêrder - arbitrêrste
  • baar - baarder - baarste[5]
  • bitter - bitterder - bitterste[3][1][2]
  • dapper - dapperder - dapperste[6]
  • donker - donkerder - donkerste
  • dor - dorder - dorste[5]
  • lekker - lekkerder - lekkerste
  • maer - maerder - maerste[5][2]
  • raar - raarder - raarste[5]
  • seer - seerder - seerste[3][1][2]
  • skor - skorder - skorste[5][4]
  • suur - suurder - suurste[3][1][2]
  • swaar - swaarder - swaarste
  • teer - teerder - teerste [3]
  • ver - verder - verste[3][1][2]

Woorde wat op 'n 'r' + '(x)' eindig[wysig | wysig bron]

Hierdie patroon volg gewoonlik die reël : -er, -ste.

  • absurd - absurder - absurdste
  • arm - armer - armste[8]
  • hard - harder - hardste[3]
  • skerp - skerper - skerpste[2]
  • swart - swarter - swartste[3]
  • warm - warmer - warmste[5]

LW: let ook op vars, in die volgende afdeling, wat ook 'n -ste bykry, as varsste.

Woorde wat op 'n 's' eindig[wysig | wysig bron]

  • agterbaks - agterbakser - agterbaksste
  • alledaags - alledaagser - alledaagsste
  • ambisieus - ambisieuser - ambisieusste
  • anders - anderster - andersste
  • argeloos - argeloser - argeloosste
  • argloos - argloser - argloosste
  • artisties - artistieser - artistiesste
  • atleties - atletieser - atletiesste
  • bedees - bedeesder - bedeesste[5][6]
  • blas - blasser - blasste[6]
  • boos - boser - boosste
  • dwaas - dwaser - dwaasste[3][8]
  • ekonomies - ekonomieser - ekonomiesste[5]
  • fiks - fikser - fikssste[5]
  • fluks - flukser - fluksste[5]
  • fris - frisser - frisste[3][1]
  • gerus - geruster - gerusste[4][6]
  • geveins - geveinsder - geveinsste[5]
  • hees - heser - heesste[8]
  • hulpeloos - hulpeloser - hulpeloosste[8]
  • juis - juister - juisste[3][1][5][8]
  • los - losser - losste[3][1][4]
  • nors - norser - norsste[5]
  • rats - ratser - ratsste[8]
  • romanties - romantieser - romantiesste[5]
  • skaars - skaarser - skaarsste[8]
  • snaaks - snaakser - snaaksste[8]
  • stuurs - stuurser - stuursste[5]
  • tragies - tragieser - tragiesste[4]
  • vars - varser - varsste[3]
  • vas - vaster - vasste[3][1][2][8][4][6]
  • vies - vieser - viesste[5][4]
  • voos, voser, voosste[4]
  • woes - woester - woesste [11][3][1][5][2][8][6]

Woorde wat op 'n 'y' eindig[wysig | wysig bron]

  • bly - blyer - blyste[10]

Een klinker + 'f'[wysig | wysig bron]

  • dof - dowwer - dofste[3][1][2][10]
  • grof - growwer - grofste
  • laf - lawwer - lafste[1]
  • muf - muwwer - mufste[1][5]
  • rof - rowwer - rofste[3]
  • saf - sawwer - safste[6]
  • suf - suwwer - sufste[4]

LW, ook:

  • saf - safter - safste[5][6] (uit ouer Hollands, stellende trap: zaft, Nederlands zacht)

Een klinker + 'ng'[wysig | wysig bron]

  • bang - banger - bangste[6]
  • jong - jonger - jongste[3][2]
  • lang - langer - langste[3][2]

Een klinker + 'nk'[wysig | wysig bron]

  • jonk - jonger - jongste[3][2]
  • lank - langer - langste[3][2]

Dubbele klinker + 'f'[wysig | wysig bron]

  • aggressief - aggressiewer - aggressiefste
  • aktief - aktiewer - aktiefste
  • braaf - brawer - braafste
  • doof - dower - doofste[3][1][2]
  • gaaf - gawer - gaafste[1]
  • lief - liewer - liefste[3][1]
  • skeef - skewer - skeefste[1]

LW: party woorde se herkoms uit Nederlands beïnvloed die vergrotende trap:

  • bedroef - bedroefder - bedroefste[5] (uit Nederlands, stellende trap: bedroefd)
  • (on)beskaaf - (on)beskaafder - (on)beskaafste[5] (uit Nederlands, stellende trap: (on)beschaafd)
  • beleef - beleefder - beleefste[4] (uit Nederlands, stellende trap: beleefd)

Uitsonderings[wysig | wysig bron]

Gebruik van 'aller-'[wysig | wysig bron]

Soms word die oortreffende trap nog verder versterk deur aller- as voorvoegsel te gebruik[2]:

  • goed - beter - beste - allerbeste[3]
  • groot - groter - grootste - allergrootste[3][2]
  • vroeg - vroeër - vroegste - allervroegste[3][8]

Latyn[wysig | wysig bron]

-ius, -issime[wysig | wysig bron]

  • late (wyd) - latius (wyer) - latissime (wydste)[15]
  • fortiter (sterk) - fortius (sterker) - fortissime (sterkste)[15]
  • audacter (dapper/vermetel) - audacius (dapperder/vermeteler) - audacissime (dapperste/vermetelste)[15]

Uitsonderings[wysig | wysig bron]

  • bene (goed) - melius (beter) - optime (beste)[15]
  • male (sleg) - peius (slegter) - pessime (slegste)[15]
  • magnopere (groot) - magis (groter) - maxime (grootste)[15]
  • parum (min) - minus (minder) - minime (minste)[15]
  • multum (baie) - plus (meer) - plurimum (meeste)[15]

Sien ook[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 1,30 1,31 1,32 1,33 1,34 1,35 1,36 1,37 1,38 1,39 1,40 1,41 1,42 1,43 1,44 1,45 1,46 1,47 1,48 1,49 Potgieter, D.J. 1942. Juta se Nuwe Afrikaanse grammatika vir middelbare skole met oefeninge. Vyfde uitgawe, vierde druk. Kaapstad: Juta & Kie. bl. 65-67.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 2,25 2,26 2,27 2,28 2,29 2,30 2,31 2,32 2,33 2,34 2,35 2,36 2,37 2,38 2,39 Burgers, M.P.O. 1957. Teach youself Afrikaans. London: The English University Press, bl. 59-61.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 3,23 3,24 3,25 3,26 3,27 3,28 3,29 3,30 3,31 3,32 3,33 3,34 3,35 3,36 3,37 3,38 3,39 3,40 3,41 3,42 3,43 3,44 3,45 3,46 3,47 3,48 3,49 3,50 3,51 3,52 3,53 3,54 3,55 Potgieter, D.J. & Geldenhuys, A. 1939. Afrikaans for English-speaking students. Part 1. Fifth Edition. Fifth impression. Cape Town: Juta & Co. pp.82-84
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 De Klerk, P.F., Esterhuizen, B.J., Hammann, H.J.R., & Neethling, E.L. 1983. Afrikaans my taal. Standerds 9 en 10: Afrikaans Eerste Taal Hoër Graad. Kaapstad: Maskew Miller, p. 291.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 5,20 5,21 5,22 5,23 5,24 5,25 5,26 5,27 5,28 5,29 5,30 5,31 5,32 5,33 5,34 5,35 5,36 5,37 5,38 5,39 5,40 5,41 5,42 5,43 5,44 5,45 5,46 5,47 5,48 5,49 5,50 5,51 5,52 5,53 5,54 5,55 5,56 5,57 5,58 5,59 5,60 5,61 Potgieter, J.S. & Van Rooyen, P.G. 1981. Die Suid-Afrikaanse leerlinggids. Vierde uitgawe. ISBN 0623013770. Pretoria: Maskew Miller, bl. 110-112.
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 6,14 6,15 6,16 6,17 6,18 6,19 6,20 6,21 6,22 6,23 Van der Walt, C.P., Van Aardt, C.P., Eksteen, L.C. 1973 (Derde uitgawe, eerste druk). Taalkunde vir die middelbare skool, 9+10. Johannesburg: Voortrekkerpers, bl. 309.
  7. Laatste verwys na tyd (hoe laat is dit). Laaste na volgorde (laaste persoon oor die wenstreep).
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 8,16 8,17 8,18 8,19 8,20 8,21 8,22 8,23 8,24 8,25 8,26 8,27 8,28 8,29 8,30 8,31 8,32 Van der Merwe, C.P., Kempen, W. & Meyer, P.S. s.j. Ons Moedertaal vir Standerd VI. Derde uitgawe. . Kaapstad: Nasou, bl. 48-49.
  9. Etymologiebank.nl, s.v. "moe"
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 10,7 10,8 10,9 Du Toit, P.J. 1982 (1991 - tweede uitgawe, derde druk). Taalleer vir onderwyser en student. Pretoria: Academica, bl. 130.
  11. Vergelyk:
    Dit was 'n woeste storm wat die dorp geteister het, teenoor:
    Dit was die woesste storm in jare.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Ponelis, F.A. 1973. Grondtrekke van die Afrikaanse sintaksis. Pretoria: J.L. van Schaik, bl. 99.
  13. Wel dooierig, dooieriger, dooierigste. Bv. Woensdagoggend was my kollegas dooierig, teen Donderdagmiddag was hulle dooieriger en teen Vrydagaand die dooierigste zombies op twee bene.
  14. Wel gevrek, gevrekter, gevrekste.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 15,6 15,7 Jenkins, T. & Gray, M. s.a. Latin for today. Toronto: Gin & Company, bl. 440.