Bepaaldheid

vanuit Wikipedia, die vrye ensiklopedie.

Bepaaldheid is in grammatika 'n eienskap van naamwoordfrases en onderskei tussen entiteiete wat spesifiek en identifisserbaar is in 'n gegewe konteks (bepaalde naamwoordfrase) en entitiete wat nie is nie (onbepaalde naamwoordfrases).

Daar is heelwat wisseling in die uitdruk van bepaaldheid oor verkillende tale. In smoggige tale, soos Afrikaans, word 'n bepaalde (die) of onbepaalde ('n) lidwoord gebruik om beplaaldheid aan te dui. In die algemeen kan 'n lidwoord vrye vorm hê, 'n frasale klitikum wees, of 'n affiks (toevoeging) tot die selfstandige naamwoord om die bepaalde naamwoordfrase te merk. Voorbeelde sluit in:

• Vrye vorm: Afrikaans die seun;
• Frsale klitikum: soos in Baskies: Cf. emakume ("vrou"), emakume-a (vrou-LIDWOORD: "die vrou"), emakume ederr-a (vrou mooi-LIDWOORD: "die mooi vrou")
• Selfstandige naamwoord affiks: soos in Roemeens: om ("man"), om-ul (man-LIDWOORD: "die man"); om-ul bun (man-LIDWOORD goed: "die goeie man")
• Voorvoegsel op beide selfstandige naamwoord en byvoeglike naamwoord: Arabies al-kitāb al-kabīr الكتاب الكبير met twee voorkomste van al- (BEPAALD-book-BEPAALD-big, letterlik, "die boek die groot")

Germaanse, Romaanse, Keltiese, Semitiese, en hulp tale het gewoonlik 'n bepaalde lidwoord, wat soms as 'n postposisie gebruik word. Baie ander tale het nie 'n bepaalde lidwoord nie. Sommige voorbeelde daarvan is Sjinees, Japannees, Fins, en die Slawiese tale behalwe Bulgaars en Macedonies. Indien nodig mag sulke tale bepaaldheid aandui deur aander meganismes soos aanwysende voornaamwoorde.

Bepaaldheid koppel baie keer met die merk van naamvalle in sekere sintaktiese kontekste. In baie tale verkry direkte voorwerpe duidelike merke selgs as dit bepaald is. Byvoorbeeld in Turks word die direkte voorwerp in die sin adamları gördüm ("Ek het die mans gesien") gemerk met die agtervoegsel -ı om bepaaldheid aan te dui. Die gebrk aan die agtervoegsel sou beteken dat die direkte voorwerp onbeplaad sou wees ("Ek het mans gesien").

In Serwies-Kroaties, en tot 'n mibdere mate in Sloweens, kan bepaaldheid morfologies uitgedruk word op prenominale byvoeglike naamwoorde. Die verkorte vorm van die byvoeglike naamwoord word geïnterpreteer as onbepaald (nov grad "'n nuwe stad"), terwyl die lang vorm bepaald en/of spesifiek is (novi grad "die nuwe stad, 'n skere nuwe stad").

In Japannees, 'n taal wat selfstandige naamwoord funksies met postposisies aan dui, kan die "topic marker" (wa) bepaaldheid insluit. Byvoorbeeld, "uma wa" kan beteken "die perd", terwyl "uma ga" kan beteken "'n perd".

In sommige tale affekteer die bepaaldheid van die voorwerp die oorganklikheid van die werkwoord.

[wysig] Verwysings

• Aljović, Nadira (2002). "Long adjectival inflection and specificity in Serbo-Croatian". Recherches linguistiques de Vincennes 31: 27–42. Besoek op 2007-03-30.
• Hawkins, J.A. (1978) Definiteness and indefiniteness: a study in reference and grammaticality prediction. London:Croom Helm.
• Lyons, Christopher (1999) Definiteness. Cambridge University Press.