Copán

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Maya-terrein van Copán*
Unesco-wêrelderfenisgebied

Copán Ballcourt.jpg
Copán se balspelplein
Ligging van Copán op 'n kaart (Honduras)
Copán
Copán
Posisie van Copán in Honduras
Koördinate: 14°50′24″N 89°08′24″W
Lande Vlag van Honduras Honduras
Tipe Kultureel
Kriteria iv, vi
Verwysings 129
Streek Noord-Amerika
Inskripsiegeskiedenis
Inskripsie 1980  (4de Sessie)
* Naam soos dit in die Wêrelderfenislys verskyn.
Streek soos deur Unesco geklassifiseer.
Maya-hiëroglief van Copán.
Ligging van Copán.

Copán is 'n argeologiese vindplek van die pre-Colombiaanse Maya-beskawing wat in die Copán-department in die weste van Honduras, net oos van die grens tot Guatemala geleë is. Dit was die hoofstad van 'n koninkryk tydens die klassieke tydperk vanaf die 5de tot die 9de eeu. Die stad is geleë in die uiterste suidooste van die Meso-Amerikaanse kulturele gebied, op die grens met die Isthmo-Colombiaanse kulturele gebied, en is amper omring deur nie-Maya mense. In hierdie vrugbare vallei lê nou 'n stad met 'n bevolking van omstreeks 3000, 'n klein lughawe, en 'n kronkelpad. Die historiese naam van die stad is nog nie heeltemal duidelik nie. Copán is in 1980 deur UNESCO as wêrelderfenisgebied gelys

Copán was vir meer as twee duisend jaar bewoon, van die vroeë Pre-klassieke tydperk tot die Ná-klassiek. Die stad het 'n kenmerkende beeldhouwerk in die tradisie van die Laeveld Maya ontwikkel, miskien om die Maya-etnisiteit van die stad se leiers te beklemtoon.

Die stad het 'n historiese rekord wat oor die grootste deel van die Klassieke tydperk streek en is in detail gerekonstrueer deur argeoloë en epigrafers. Copán was 'n kragtige stad en het 'n groot koninkryk in die suide van die Maya-gebied beheers. Die stad het 'n groot politieke ramp in 738 gely nadat Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil, een van die grootste konings in Copán se dinastiese geskiedenis, gevang en tereggestel is deur sy voormalige vasal, die koning van Quiriguá. Hierdie onverwagte nederlaag het gelei tot 'n 17-jaar gaping in die stad, waartydens die mag in Copán deur Quiriguá oorneem is. In die laat 8ste eeu is die stad laat vaar en het, soos die meeste ander Maya-stede in die diepte van die Yucatan-skiereiland, verval.

'n Groot gedeelte van die oostelike kant van die Akropolis is geërodeer deur die Río Copán, hoewel die rivier sedertdien herlei is om die terrein teen verdere skade te beskerm.

Leiers van Copán[wysig]

Tekening van "Stele D" deur Frederick Catherwood
  1. K'inich Yax K'uk' Mo' ("Groot-Son-Groen-Quetzal-Ara"), 426 tot omstreeks 437, volgens andere bronne voor 435;
  2. K'inich Popol Jol of Hol, ook bekend as "Heerser 2", omstreeks 437;
  3. "Heerser 3", omstreeks 455;
  4. Ku Ix of K'al Tuun Hix, omstreeks 465;
  5. "Heerser 5", omstreeks 475/476;
  6. Muyal Jol ("Wolk-kop"), ook bekend as "Heerser 6", omstreeks 485;
  7. B'alam Hehn ("Jaguar-spieël" of "Waterlelie-Jaguar"), omstreeks 504 tot 524;
  8. "Heerser 8", omstreeks 551;
  9. "Heerser 9", 551–553;
  10. "Gekliefde Maanblad Jaguar", 553–578;
  11. Butz' Chan ("Rook-Slang" of "vuur-eet slang"), 578–628;
  12. "Rook-Imix" ("Rook-Jaguar Imix-monster"), 628–695;
  13. Waxaklajuun Ub'aah K'awiil ("18 konyne"), 695–736/738;
  14. K'ak' Joplaj Chan K'awiil ("Rook-aap"), 738–749;
  15. K'ak' Yipyaj Chan K'awiil ("Rook-mossel" of "Rook-eekhoring"), 749 tot omstreeks 761/763, getroud met Chak Nik Ye Xook uit Palenque;
  16. Yax Pasaj Chan Yoaat ("Sonsopgang"), ook bekend as "Yax Pac", 763 tot omstreeks 820(?);
  17. (Nommer onseker:) U Kit Took', vermoedelik omstreeks 822.

Eksterne skakels[wysig]