Energiekrisis

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

'n Energiekrisis is 'n groot tekort (of drastiese prysverhoging) in die verskaffing van energie aan 'n ekonomie. Die term verwys normaalweg na die tekort aan olie, elektrisiteit of ander natuurlike hulpbronne. Die krisis het dikwels 'n impak op ander dele van die ekonomie en baie resessies is al veroorsaak deur 'n energiekrisis van die een of ander aard. Wanneer die produksiekoste van elektrisiteit byvoorbeeld styg, sal vervaardigingskoste daarmee saam styg wat hoë verbruikerskoste in die hand werk en die verbruiker se besteebare inkomste verminder. Die vermindering in besteding het 'n negatiewe impak op ondernemings wat dan kan lei tot skaarser werksgeleenthede en verdere verminderings in sakevertroue.

Ekonomie[wysig]

Die prys van energie in 'n markgedrewe ekonomie (olie, gas, elektrisiteit) word bepaal deur die fundamentele beginsels van vraag en aanbod. Drastiese prysveranderinge kan teweeg gebring word wanneer die vraag of aanbod na energie verander. In sommige gevalle word 'n energiekrisis egter teweeg gebring deur die onvermoë van die markprys om te reageer op vraag-en-aanbod-veranderinge. In ander gevalle weer word die krisis veroorsaak deur die gebrek aan 'n vrye mark. Sommige ekonome reken dat de energie krisis van 1973 vererger is deur prysbeheer.

Olieverskaffing[wysig]

Die verskaffing van olie word grootliks beheer deur die nasionale oliemaatskappye van nasies met betekenisvolle reserwes goedkoop olie, wat onder andere insluit VAE, Saoedi-Arabië, Venezuela, Noorweë en Koeweit. Baie van die lande het 'n kartel gevorm bekend as OPEC (Organisasie van petroleum uitvoer lande). OPEC beheer 'n baie groot deel van die wêreld se olieproduksie en kan dus 'n sterk invloed op die prys van olie uitoefen. Wanneer OPEC besluit om produksie kwotas te sny sal die prys geneig wees om te styg as gevolg van die verminderde olieverskaffing. Soortgelyk kan 'n opwaartse aanpassing in produksiesyfers die prys laat daal. Die politiek rondom die vorming van OPEC maak ook interessante leesstof.

OPEC is egter beperk in die mate waartoe hulle die prys kan beïnvloed. Indien hulle die prys te hoog laat styg word die vraag na olie beïnvloed en kan minder produktiewe olievelde en ander onkonvensionele bronne soos teersand winsgewend ontgin word. Verder is die ekonomieë van olie uitvoerlande afhanklik van olie inkomstes en kan pogings om die verskaffing te veel te sny 'n negatiewe uitwerking op daardie lande se ekonomieë hê.

Die vraag na olie[wysig]

Die grootste vraag kom vanaf die kommersiële sektor waar petroleumprodukte vir verhitting- en vervoerdoeleindes benut word. Daar is ook 'n seisoenale variasie in die vraag na olie aangesien die lande in die Noordelike halfrond die wêreldwye vraag na olie domineer en hulle meer olie verbruik in die winter vir verhitting. Die V.S.A. alleen is inderwaarheid verantwoordelik vir omtrent 60% van die wêreldwye vraag na olie en 'n buitengewone koue winter kan 'n drastiese impak op wêreldwye oliepryse hê.

Krisisse in die geskiedenis[wysig]

Tydens die energiekris van 1979 het die VSA koepons vir brandstofrantsoenering laat druk, maar hulle is nooit ingebruik geneem nie.

Toekoms en alternatiewe energiebronne[wysig]

Baie geleerdes redeneer dat die wêreld afstuur op 'n wêreldwye energiekrisis hoofsaaklik vanweë die uitputting van goedkoop oliebronne en beveel aan dat die afhanklikheid van fosielbrandstowwe verminder moet word. Dit het baie mense aangespoor om te belê in alternatiewe brandstofnavorsing soos brandstofseltegnologie, waterstofbrandstof, metanol, sonenergie, gety-energie en wind-energie. Tot dusver is hidroëlektrisiteit en kernkrag die enigste alternatiewe bronne wat op groot skaal benut word.

Baie groepe soos die Klub van Rome het pessimistiese voorspellings gemaak dat die wêreld se oliereserwes uitgeput sou wees teen die einde van die 20ste eeu. Die voorspellings het egter nie gerealiseer nie omdat tegnologie die ontginning van olie soveel meer effektief gemaak het.

Sien ook[wysig]

Eksterne skakels en bronne[wysig]