Siriese alfabet

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Siriese alfabet
Syriac Alphabet Sample.svg
Soort skryfstelsel Abjad
Taal Siries, Aramese dialekte
Tydperk 200 v.C. tot hede
Voorloper Aramese alfabet
Rigting Regs-links
ISO 15924 Syrc, 135
Unicode Syriac, U+0700–U+074F
Nota Hierdie bladsy kan fonetiese IFA-simbole of letters uit ander alfabette bevat

Die Siriese alfabet is ’n skryfstelsel wat vanaf omstreeks die 2de eeu v.C. hoofsaaklik gebruik word om die taal Siries te skryf. Dit is een van die Semitiese abjads wat regstreeks van die Aramese alfabet afgelei is en toon dus ooreenkomste met die Fenisiese, Hebreeuse, Arabiese en die tradisionele Mongoolse alfabet.

Siries word van regs na links geskryf. Dit is ’n kursiewe skrif waarvan sommige letters in ’n woord, maar nie almal nie, verbind word. Dit bestaan uit 22 letters, wat almal konsonante is. Die klinkers word deur die leser ingesit of met diakritiese tekens aangedui.

Drie letters dien as aanduiders van klinkers: ’Ālaph (ܐ), die eerste letter, verteenwoordig ’n glottale sluitklank, maar ook ’n klinker aan die begin of einde van ’n woord. Die letter Waw (ܘ) is die konsonant "w", maar kan ook die klinkers "o" en "u" voorstel. Net so kan Yōdh (ܝ) die konsonant "y" of die klinkers "i" en "e" voorstel. Die letters het nes in Hebreeus en Grieks ook syferwaardes.

Vorms van die alfabet[wysig]

Die beginwoorde van die Bybelboek Johannes in, van bo na onder, Serṭā, Madnḥāyā en Esṭrangelā — brēšiṯ iṯaw[hy]-[h]wā melṯā, "in die begin was die Woord daar".

Daar is veral drie vorms van die Siriese alfabet.

Esṭrangelā

Die oudste, klassieke vorm is Esṭrangelā (ܐܣܛܪܢܓܠܐ), moontlik van die Griekse byvoeglike naamwoord στρογγύλη (strongylē, "gerond").[1] Hoewel dit nie meer algemeen gebruik word nie, was daar sedert die 10de eeu ’n herlewing daarvan. Dit word dikwels in akademiese publikasies gebruik.

Serṭā

Die Wes-Siriese dialek word gewoonlik geskryf in Serṭā (ܣܪܛܐ), ook bekend as Pšīṭā (ܦܫܝܛܐ, "eenvoudig"). Die Serṭā-styl het sedert die 8ste eeu gewild geraak, waarskynlik omdat minder perkament daarvoor nodig was.

Madnḥāyā

Die Oos-Siriese dialek word gewoonlik in Madnḥāyā (ܡܕܢܚܝܐ, "Oosters") geskryf. Dit lyk meer soos Estrangelā as die Westerse skrif en is iewers tussenin. Dit gebruik punte bo en onder letters wat op ’n ouer stelsel gebaseer is. Daar word geglo dié manier om klinkers aan te dui het gelei tot die Nikkoed-tekens vir die skryf van Hebreeus.

Letters[wysig]

    Skryfstelsels    

      Abjad
      Abugida
      Alfabet
      Lettergreepskrif
      Logografies
      Kenmerk-alfabet
      Snelskrif
      Alternatief

Die onderstaande tabel dui die letters van die Siriese alfabet aan in hul losstaande vorm. Wanneer dit so geskryf word, word die letters Kāp̄, Mīm en Nūn gewoonlik geskryf met hul beginvorm vas aan hul eindvorm. Die letters ’Ālap̄, Dālaṯ, , Waw, Zayn, Ṣāḏē, Rēš en Taw word nie in ’n woord vas aan die opeenvolgende letter geskryf nie. Hulle word in die tabel aangedui met ’n asterisk (*).

Naam Letter Klank Syfer-
waarde
Hebreeuse
ekwivalent
Arabiese
ekwivalent
Esṭrangelā Madnḥāyā Serṭā Transliterasie IFA
’Ālap̄* (ܐܠܦ) Syriac Estrangela alap.svg Syriac Eastern alap.svg Syriac Serta alap.svg ʾ ʔ
of nie uitgespreek
1 א ا‎
Bēṯ (ܒܝܬ) Syriac Estrangela bet.svg Syriac Eastern bet.svg Syriac Serta bet.svg hard: b
sag: (ook bh, v)
hard: b
sag: v of w
2 ב ب‎
Gāmal (ܓܡܠ) Syriac Estrangela gamal.svg Syriac Eastern gamal.svg Syriac Serta gamal.svg hard: g
sag: (ook gh, ġ)
hard: ɡ
sag: ɣ
3 ג ج‎, غ‎‎
Dālaṯ* (ܕܠܬ) Syriac Estrangela dalat.svg Syriac Eastern dalat.svg Syriac Serta dalat.svg hard: d
sag: (ook dh, ð)
hard: d
sag: ð
4 ד د‎‎, ذ‎‎
* (ܗܐ) Syriac Estrangela he.svg Syriac Eastern he.svg Syriac Serta he.svg h h 5 ה ه‎‎
Waw* (ܘܘ) Syriac Estrangela waw.svg Syriac Eastern waw.svg Syriac Serta waw.svg konsonant: w
klinker: ū of ō
(ook u of o)
konsonant: w
klinker: u of o
6 ו و
Zain* (ܙܝܢ) Syriac Estrangela zayn.svg Syriac Eastern zayn.svg Syriac Serta zayn.svg z z 7 ז ز‎‎
Ḥēṯ (ܚܝܬ) Syriac Estrangela het.svg Syriac Eastern het.svg Syriac Serta het.svg ħ, x of χ 8 ח ح‎, خ‎‎
Ṭēṯ (ܛܝܬ) Syriac Estrangela tet.svg Syriac Eastern tet.svg Syriac Serta tet.svg 9 ט ط
Yōḏ (ܝܘܕ) Syriac Estrangela yod.svg Syriac Eastern yod.svg Syriac Serta yod.svg konsonant: y
klinker: ī (ook i)
konsonant: j
klinker: i of e
10 י ي‎
Kāp̄ (ܟܦ) Syriac Estrangela kap.svg Syriac Eastern kap.svg Syriac Serta kap.svg hard: k
sag: (ook kh, x)
hard: k
sag: x
20 כ ך ك‎, خ‎‎
Lāmaḏ (ܠܡܕ) Syriac Estrangela lamad.svg Syriac Eastern lamad.svg Syriac Serta lamad.svg l l 30 ל ل‎
Mīm (ܡܝܡ) Syriac Estrangela mim.svg Syriac Eastern mim.svg Syriac Serta mim.svg m m 40 מ ם م‎
Nūn (ܢܘܢ) Syriac Estrangela nun.svg Syriac Eastern nun.svg Syriac Serta nun.svg n n 50 נ ן ن
Semkaṯ (ܣܡܟܬ) Syriac Estrangela semkat.svg Syriac Eastern semkat.svg Syriac Serta semkat.svg s s 60 ס س‎
‘Ē (ܥܐ) Syriac Estrangela 'e.svg Syriac Eastern 'e.svg Syriac Serta 'e.svg ʿ ʕ 70 ע ع
(ܦܐ) Syriac Estrangela pe.svg Syriac Eastern pe.svg Syriac Serta pe.svg hard: p
sag: (ook ph, f)
hard: p
sag: f
80 פ ף ف‎‎
Ṣāḏē* (ܨܕܐ) Syriac Estrangela sade.svg Syriac Eastern sade.svg Syriac Serta sade.svg 90 צ ץ ص‎
Qōp̄ (ܩܘܦ) Syriac Estrangela qop.svg Syriac Eastern qop.svg Syriac Serta qop.svg q q 100 ק ق‎‎
Rēš* (ܪܝܫ) Syriac Estrangela res.svg Syriac Eastern res.svg Syriac Serta res.svg r r 200 ר ر‎
Šīn (ܫܝܢ) Syriac Estrangela sin.svg Syriac Eastern sin.svg Syriac Serta sin.svg š (ook sh) ʃ 300 ש ش‎
Taw* (ܬܘ) Syriac Estrangela taw.svg Syriac Eastern taw.svg Syriac Serta taw.svg hard: t
sag: (ook th, θ)
hard: t
sag: θ
400 ת ت‎, ث‎

Unicode[wysig]

Die Siriese alfabet is tot die Unicode-standaard gevoeg in September 1999, met die uitreiking van weergawe 3.0. Die Unicode-blok daarvoor is U+0700–U+074F.

Sien ook[wysig]

Geskiedenis van die alfabet

Verwysings[wysig]

  1. Hatch, William (1946). An album of dated Syriac manuscripts. Boston: The American Academy of Arts and Sciences, herdruk in 2002 deur Gorgias Press. ISBN 1-931956-53-7.

Eksterne skakels[wysig]