Therapsida

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
’n Skets van ’n Pristerognathus, ’n katgrootte terosefaliër-terapside.
Therapsida
Tydperk: Vroeë PermHoloseen 275–0 m. jaar gelede
’n Skelet van die terapside Inostrancevia alexandri.
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk: Animalia
Filum: Chordata
Subfilum: Vertebrata
Superklas: Tetrapoda
Klas: Synapsida
Orde: Therapsida
(Broom, 1905)
Therapsida
Kladistiese klassifikasie
Koninkryk: Animalia
Filum: Chordata
Klade: Synapsida
Klade: Sphenacodontoidea
Orde: Therapsida
(Broom, 1905)
Klades
  • †Biarmosuchia
  • Eutherapsida
    • †Dinocephalia
      • †Anteosauria
      • †Tapinocephalia
  • Neotherapsida
    • †Anomodontia
      • †Dromasauria
      • †Dicynodontia
  • Theriodontia
    • Cynodontia
      • Mammalia
    • †Gorgonopsia
    • †Therocephalia

Therapsida, of die terapsides, is ’n groep sinapsides en sluit soogdiere en hul voorsate in.[1][2] Baie van die kenmerke wat vandag beskou word as uniek aan soogdiere, was reeds by die vroeë terapsides aanwesig – ook die regop houding. Die vroegste fossiel wat as Therapsida geklassifiseer is, is Tetraceratops insignis uit die Vroeë Perm-periode.[3][4] Terapsides het 275 miljoen jaar gelede ontwikkel uit die uitgestorwe orde Pelycosauria (meer spesifiek uit Sphenacodontia). Hulle het die pelikosouriërs in die Middel-Perm vervang as die oorheersende landdiere en is op hul beurt in die Trias deur die archosouromorfe vervang, hoewel een groep terapsides, Kannemeyeriiformes, nog in die Laat-Trias volop was. Die terapsides het Cynodontia ingesluit, die groep wat in die Laat Trias sowat 225 miljoen jaar gelede gelei het tot die soogdiere. Van die terapsides wat nie soogdiere was nie, het net Cynodontia en Dicynodontia die Trias-Jura-uitwissing oorleef. Die laaste groep van dié diere, Tritylodontidae, het in die Vroeë Kryt uitgesterf, sowat 100 miljoen jaar gelede.

Eienskappe[wysig]

Hoewel die vroeë terapsides se skedels baie soos dié van hul pelikosouriër-voorsate lyk, is daar verskille in die res van die lyf.

Pote en voete[wysig]

Hul pote is meer vertikaal onder die lyf geleë as die uitgespreide pote van reptiele en pelikosouriërs. Die voete was meer simmetries, met die eerste en laaste tone kort en die middelste tone langer. Dit is ’n aanduiding dat die as van die voet parallel met die dier se lyf was en nie na die kant uitgesprei nie. Dit sou aan hulle ’n meer soogdieragtige houding gegee het as die akkedisagtige houding van die pelikosouriërs.[5]

Kake en tande[wysig]

Terapsides se openings by hul slape is groter as by pelikosouriërs. Die kake van sommige terapsides is ingewikkelder en sterker, en hul tande bestaan uit verskillende soorte: voortande om te byt, groot oogtande om te skeur en kiestande om te kou.

Taksonomie[wysig]

Klassifikasie[wysig]

Biarmosuchus (’n lid van Biarmosuchia ).
Estemmenosuchus (’n lid van Dinocephalia).
Anteosaurus (’n lid van Anteosauria).
Inostrancevia (’n lid van Gorgonopsia).
Bauria (’n lid van Therocephalia).
Oligokyphus (’n lid van Cynodontia).
  • Klas Synapsida
  • ORDE THERAPSIDA*
    • ?Familie †Tetraceratopsidae
    • Suborde †Biarmosuchia*
      • Familie †Biarmosuchidae
      • Familie †Eotitanosuchidae
    • Eutherapsida
      • Suborde †Dinocephalia
        • Familie †Estemmenosuchidae
        • ?Infraorde †Anteosauria
          • Familie †Anteosauridae
          • Familie †Brithopodidae
          • Familie †Deuterosauridae
          • Familie †Syodontidae
          •  ?Familie †Stenocybidae
        • Tapinocephalia
          • Familie †Styracocephalidae
          • Familie †Tapinocephalidae
          • Familie †Titanosuchidae
      • Neotherapsida
        • Suborde †Anomodontia*
          • Superfamilie †Venyukoviamorpha
            • Familie †Otsheridae
            • Familie †Venyukoviidae
          • Infraorde †Dromasauria
            • Familie †Galeopidae
          • Infraorde †Dicynodonta
            • Familie †Endothiodontidae
            • Familie †Eodicynodontidae
            • Familie †Kingoriidae
            • (Geen rang) †Diictodontia
              • Superfamilie †Emydopoidea
                • Familie †Cistecephalidae
                • Familie †Emydopidae
              • Superfamilie †Robertoidea
                • Familie †Diictodontidae
                • Familie †Robertiidae
            • (Geen rang) †Pristerodontia
              • Familie †Aulacocephalodontidae
              • Familie †Dicynodontidae
              • Familie †Kannemeyeriidae
              • Familie †Lystrosauridae
              • Familie †Oudenodontidae
              • Familie †Pristerodontidae
              • Familie †Shanisiodontidae
              • Familie †Stahleckeriidae
        • Theriodontia*
          • Suborde †Gorgonopsia
            • Familie †Gorgonopsidae
          • Eutheriodontia
            • Suborde †Therocephalia
              • Familie †Lycosuchidae
            • (Geen rang) †Scylacosauria
              • Familie †Scylacosauridae
            • Infraorde †Eutherocephalia
              • Familie †Hofmeyriidae
              • Familie †Moschorhinidae
              • Familie †Whaitsiidae
              • Superfamilie Baurioidea
                • Familie †Bauriidae
                • Familie †Ericiolacteridae
                • Familie †Ictidosuchidae
                • Familie †Ictidosuchopsidae
                • Familie †Lycideopsidae
            • Suborde Cynodontia*
              • Familie †Dviniidae
              • Familie †Procynosuchidae
              • (Geen rang) Epicynodontia
                • Familie †Galesauridae
                • Familie †Thrinaxodontidae
                • Infraorde Eucynodontia
                  • (Geen rang) †Cynognathia
                    • Familie †Cynognathidae
                    • Familie †Diademodontidae
                    • Familie †Traversodontidae
                    • Familie †Trirachodontidae
                    • Familie †Tritylodontidae
                  • (Geen rang) Probainognathia
                    • Familie †Chinquodontidae
                    • Familie †Probainognathidae
                    • (Geen rang) †Ictidosauria
                      • Familie †Tritheledontidae
                    • (Geen rang) Mammaliaformes

Filogenie[wysig]

Synapsida 

†Caseasauria


 Sphenacodontia 

†Sphenacodontidae


 Therapsida 

Tetraceratops



 †Biarmosuchia 

†Eotitanosuchidae



†Phthinosuchidae



 Eutherapsida 
 †Dinocephalia 

†Anteosauria



†Tapinocephalia



 Neotherapsida 
 †Anomodontia 

†Dromasauria



†Dicynodontia



 Theriodontia 
 †Gorgonopsia 

Lycaenops



Inostrancevia



 Eutheriodontia 
 †Therocephalia 
 †Eutherocephalia 

Bauria




 Cynodontia 

Mammalia











Verwysings[wysig]

  1. Romer, A. S. [1933] (1966). Vertebrate Paleontology, 3rd, University of Chicago Press. 
  2. Therapsida - Encyclopedia Britannica
  3. M. Laurin & R. R. Reisz. 1996. The osteology and relationships of Tetraceratops insignis, the oldest known therapsid. Journal of Vertebrate Paleontology 16(1): 95-102.
  4. J. Liu, B. Rubidge & J. Li, New basal synapsid supports Laurasian origin for therapsids, 2009, Acta Palaeontol. Pol., 54 (3): 393-400
  5. Carroll]], R.L. (1988). Vertebrate Paleontology and Evolution. New York: W. H. Freeman and Company, 698. ISBN 0-7167-1822-7. 

Verdere leesstof[wysig]

* Benton, M.J. (2004). Vertebrate Palaeontology, 3de uitg, Blackwell Science.

  • Carroll, R.L. (1988). Vertebrate Paleontology & Evolution. W.H. Freeman & Company, New York.
  • Kemp, T.S. (2005). The origin and evolution of mammals. Oxford University Press.
  • Romer, A.S. (1966). Vertebrate Paleontology. University of Chicago Press, 1933; 3de uitg.

Eksterne skakels[wysig]