Dinamiese en formele ekwivalensie

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

Dinamiese ekwivalensie en formele ekwivalensie is terme vir vertaalmetodes wat deur Eugene Nida gevorm is. Die twee terme word dikwels verstaan as fundamenteel dieselfde as onderskeidelik betekenis-vir-betekenisvertaling (om die betekenis van frases of hele sinne te vertaal) en woord-vir-woordvertaling (vertaling van die betekenis van individuele woorde min of meer presies in die volgorde waarin hulle in die sin voorkom), en Nida self het hulle blykbaar dikwels so gebruik. Sy oorspronklike definisie van dinamiese ekwivalense was egter retories: die idee was dat die vertaler só moet vertaal dat die uitwerking van die vertaling op die teikenleser min of meer dieselfde moet wees as die uitwerking wat die bronleteks die een of ander tyd op die leser van die bronteks gehad het.

Benaderings tot vertaling[wysig | wysig bron]

Die terme "dinamiese ekwivalensie" en "formele ekwivalensie" is oorspronklik gevorm om maniere van Bybelvertaling te beskryf, maar die twee benaderings is van toepassing op enige vertaling  van enige teks. Die term 'formele ekwivalensie' is moontlik ’n verkeerde vertaling van 'formal' uit die Engels, aangesien dit meer met die oorspronklike vorm van die teks te doen het as met die formaliteit daarvan. ’n Beter vertaling van dié term is dus moontlik "vormlike ekwivalensie", maar "formele ekwivalensie" is reeds gevestig in die studieveld.

Formele ekwivalensie neig om getrouheid aan die leksikale besonderhede en grammatikale struktuur van die oorspronklike taal te beklemtoon. Dinamiese ekwivalensie, daarenteen, is neig meer na ’n natuurliker manier om die teks weer te gee, byvoorbeeld wanneer die leesbaarheid van die vertaling belangriker is as die behoud van die oorspronklike grammatikale struktuur. In die diplomasie of in sekere sakekontekste dring mense moontlik aan op formele ekwivalensie omdat hulle glo dat getrouheid aan die grammatikale struktuur van die taal gelyk is aan groter akkuraatheid, terwyl, in die letterkunde, ’n roman moontlik met groter gebruik van dinamiese ekwivalensie vertaal sal word sodat dit vlot sal lees.

Volgens Nida is dinamiese ekwivalensie die "eienskap van 'n vertaling waarin die boodskap van die oorspronklike teks op so ’n wyse op die ontvangertaal oorgedra is dat die reaksie van die ontvanger in wese soos dié van die oorspronklike ontvangers is."[1] Nida was geneig om die term te gebruik sodat "die reaksie van die ontvanger" meestal semanties was – die teikenleser het die betekenis van die teks aanvaar soos die bronleser dit sou aanvaar het – wat gelei het tot kritiese aantygings dat dit net sin-vir-sin-vertaling in ’n nuwe gedaante was. Maar as "reaksie" in die volle sin van die woord verstaan word, kon dinamiese ekwivalensie nie net insluit wat Aristotles (in die Retoriek) logos (betekenis en struktuur) noem, maar ook etos (die leser se aanname oor die gesag van die teks) en patos (hoe die leser oor die teks voel).

In latere jare het Nida hom losgemaak van die term "dinamiese ekwivalensie" en het hy die term "funksionele ekwivalensie" verkies.[2][3][4] Die term "funksionele ekwivalensie" dui nie net daarop dat die ekwivalensie tussen die funksie van die bronteks in die bronkultuur en die funksie van die teikenteks (die vertaling) in die teikenkultuur is nie, maar dat "funksie" beskou kan word as ’n eienskap van die teks. Dit is egter moontlik om ook in die groter (dinamiese/interkulturele) konteks aan funksionele ekwivalensie te dink as meer as die struktuur van tekste – as oor hoe mense in kulture op mekaar inwerk.

Teorie en praktyk[wysig | wysig bron]

Omdat dinamiese ekwivalensie nie streng behoud van die grammatikale struktuur van die oorspronklike teks vereis nie, ten gunste van ’n natuurliker weergawe in die teikentaal, word dit soms gebruik wanneer die leesbaarheid van die vertaling belangriker is as die behoud van die oorspronklike grammatikale struktuur.

Formele ekwivalensie is meer dikwels ’n doelwit as ’n werklikheid, al is dit net omdat een taal ’n woord vir ’n konsep het wat geen direkte ekwivalent in ’n ander taal het nie. In sulke gevalle kan ’n meer dinamiese vertaling gebruik word, of ’n neologisme kan in die teikentaal geskep word om die konsep te verteenwoordig (soms deur ’n woord uit die brontaal te leen).

Hoe meer die brontaal van die teikentaal verskil, hoe moeiliker kan dit wees om ’n letterlike vertaling te verstaan. Aan die ander kant kan formele ekwivalensie lesers wat die brontaal ken, soms in staat stel om te sien hoe betekenis in die oorspronklike teks oorgedra is, deur onvertaalde idiome, retoriese figure (soos oorkruis strukture in die Hebreeuse Bybel), en woordkeuse.

Bybelvertaling[wysig | wysig bron]

Bybelvertalers het verskillende benaderings gevolg om dit in Engels te vertaal, wat wissel van ’n uiters formele ekwivalensie tot uiters dinamiese ekwivalensie.[5]

Oorheersende gebruik van formele ekwivalensie[wysig | wysig bron]

  • King James Version (1611)
  • Young's Literal Translation (1862)
  • Lexham English Bible (2011, 2012)
  • Revised Version (1885)
  • American Standard Version (1901)
  • Revised Standard Version (1952)
  • New American Standard Bible (1995)
  • New King James Version (1982)
  • New World Translation of the Holy Scriptures (2013)
  • English Standard Version (2001)
  • New Revised Standard Version (1989)
  • Douay-Rheims (1610)
  • Green's Literal Translation (1985)

Matige gebruik van dinamiese ekwivalensie[wysig | wysig bron]

  • New International Version
  • Today's New International Version[6]
  • Holman Christian Standard Bible word "optimale ekwivalensie" genoem
  • New American Bible
  • New English Translation
  • Modern Language Bible

Groot gebruik van dinamiese ekwivalensie of parafrase of albei[wysig | wysig bron]

  • New Jerusalem Bible
  • New English Bible
  • Revised English Bible
  • Good News Bible (vroeër "Today's English Version")
  • Complete Jewish Bible
  • New Living Translation
  • God's Word Translation
  • Contemporary English Version

Groot gebruik van parafrase[wysig | wysig bron]

  • The Message (2002)
  • The Living Bible (1971)

Sien ook[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Nida, Eugene A., en Charles R. Taber. (1969).
  2. Let the words be written: the lasting influence of Eugene A. Nida bl. 51 Philip C. Stine – 2004 "Dit sou waarskynlik nie gebeur het, was dit nie vir Nida se idees nie" (Charles Taber, onderhoud met skrywer, 21 Okt. 2000).7 Nida het later gevoel dat die term "dinamiese ekwivalensie" misverstaan is en deels verantwoordelik was vir
  3. Translation and religion: holy untranslatable? bl91 Lynne Long – 2005 "Om sekere misverstande te vermy, het de Waard en Nida (1986: 7, 36) later die term 'dinamiese ekwivalensie' met 'funksionele ekwivalensie' vervang, maar hulle het dit duidelik gestel dat 'Die vervanging van "funksionele ekwivalensie"' nie.
  4. The History of the Reina-Valera 1960 Spanish Bible bl 98 Calvin George – 2004 "190 Om hierdie rede het hy hom in sy latere werke gedistansieer van die term 'dinamiese ekwivalensie,' en het hy eerder 'funksionele ekwivalensie' verkies. 191 Die idee is om die naaste natuurlike ekwivalent in die teiken of 188 190 Nida, .
  5. Data wat uit twee bronne versamel is, met byna identiese volgorde met ’n oorvleueling (bykomende) lys vertalings bestudeer: 1.
  6. Barker, Kenneth L. "The Balanced Translation Philosophy of the TNIV". Verkry op 2007-11-29.