Groot Hadronversneller

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
’n Deel van die ondergrondse Groot Hadronversneller.

Die Groot Hadronversneller (GHV), ook bekend onder sy Engelse naam, Large Hadron Collider, of LHC, is 'n deeltjieversneller wat in die omgewing van Genève in Switserland geleë is. Dit is gebou deur die Europese Organisasie vir Kernnavorsing (CERN) en is die grootste en kragtigste versneller in die wêreld.

Werking[wysig]

Die GHV versnel protone tot byna die snelheid van lig, waarna 'n botsing volg. Uit die botsing probeer wetenskaplikes allerlei inligting versamel deur middel van verskillende soorte detektors wat om die buis aangebring is. Die protone word uit teenoorgestelde rigtings gestuur om teen mekaar te bots, elk met 'n energie van 3,5 TeV (3,5 biljoen elektronvolt), saam dus 7 TeV. Een van die GHV se hoofdoele is om die geldigheid en beperkings van die Standaardmodel te ondersoek. Die Standaardmodel is die huidige teoretiese model vir deeltjiefisika.

Op 10 September 2008 is protonstrale vir die eerste keer suksesvol deur die GHV se hoofring gestuur, maar alle werksaamhede is op 19 September 2008 opgeskort ná 'n ernstige fout tussen twee superkondukterende buigmagnete. Die herstel van die skade en tref van ekstra veiligheidsmaatreëls het langer as 'n jaar geduur en protonstrale is eers weer op 20 November 2009 met sukses versnel en teen mekaar laat bots.

Sedert 2010 werk die versneller optimaal. Op 30 Maart is twee strale protone vir die eerste keer teen mekaar laat bots met ’n totale energie van 7 TeV. Op 8 November van dié jaar is loodione teen mekaar laat bots. Temperature van meer as 10 000 miljard grade het in die proses ontstaan. Die digtheid en temperatuur was die hoogste wat nog in 'n eksperiment bereik is.

Doelwitte[wysig]

Een van die doelwitte van die versneller was om die Higgs-boson te produseer – die "verlore skakel" van die Standaardmodel wat verduidelik hoe materie massa verkry. In Julie 2012 is die waarskynlike ontdekking van die boson deur wetenskaplikes bekend gemaak en op 14 Maart 2013 het die CERN tentatief aangekondig dat die deeltjie wat ontdek is wel die Higgs-boson is.

Benewens die boson word ondersoeke na ander teoretiese deeltjies ook beplan, soos mikroskopiese swartkolke, magnetiese monopole en super-simmetriese deeltjies.

Eksterne skakels[wysig]