Staat

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
'n Staatkundige kaart van die Wêreld

'n Staat is 'n organisasie wat gesag oor die bevolking binne 'n geografiese gebied uitoefen. Hulle verteenwoordig hierdie bevolking na buite en beskik oor magsmiddele ter verdediging van hul grondgebied en die handhawing van interne wet en orde.

'n Staat kan een van verskeie regeringsvorme hê, so is sommige state republieke en ander monargieë. Soms vorm 'n staat sy eie land. State kan ook saamwerk om 'n land te vorm, soos in die geval van die Verenigde State van Amerika.

Die meeste lande het hulle eie gewapende magte, staatsdiens, regbank en polisie. Dit gebeur soms dat 'n staat (gedwonge of vrywillig) sy mag aan 'n ander staat oordra, of dat state deur 'n federale of konfederale verband 'n deel van hul mag aan 'n oorkoepelende staat toevertrou.

Komponente van die staat[wysig | wysig bron]

Die staat is saamgestel uit 'n aantal spesifieke elemente wat hom sy hoofeienskappe gee. Hierdie elemente is (volgens die internasionale reg):

  • 'n Grondgebied
  • 'n Bevolking
  • Politieke en wetlike organisasie (deur instellings wat wette maak en dit toepas)

Grondgebied[wysig | wysig bron]

Die grondgebied bepaal die geografiese sone waar die staat sy bevoegdhede kan uitoefen. Een van die belangrikste funksies van 'n staat is om sy territorium af te baken. Dit geld op land, ter see, sowel as in die lug. Hierdie bepaling staan as die territorialiteitsbeginsel bekend.

Vir ouder state is die bepaling van grense nie 'n probleem nie. Vir nuwer state, wat hul grense byvoorbeeld na die koloniale periode gekry het, of selfs meer onlangs, wat deel van die Sowjetunie was, is dit egter nie so voor die hand liggend nie. Buiten dit word sekere elemente van afbakening gereeld betwis, wat tot vyandighede kan lei.

Bevolking[wysig | wysig bron]

Die bevolking is die onderdane van die staat. Hierdie onderdane bestaan uit een of meer volke of nasies. Die begrip nasionaliteit word gebruik om aan te dui dat 'n persoon 'n onderdaan van 'n bepaalde staat is, ongeag of dié staat sy gesag oor 'n enkele of 'n aantal volke en nasies uitoefen.

Hoewel die Westerse wêreld van die 21ste eeu dit byna as vanselfsprekend beskou dat 'n staat één nasie saambind en verteenwoordig, is dit nie altyd die geval nie. Baie state, soos Suid-Afrika, is meervolkige of plurale state. As 'n staat slegs een nasie saambind, word dit 'n nasionale of nasiestaat genoem.

Politieke en wetlike organisasie[wysig | wysig bron]

Politieke en wetlike organisasie is nodig om die behoud en die kontinuïteit van die staat op sy grondgebied te verseker. Hierdie organisasie toon drie kenmerke: morele persoonlikheid, soewereiniteit en die uitoefening van mag.

Morele persoonlikheid[wysig | wysig bron]

Die staat is 'n entiteit, voorsien van magte en regte, met 'n eie en onafhanklike bestaan t.o.v. sy lede, en in die besonder van sy bestuur. Die staat is permanent: die veranderinge wat by die samestelling daarvan mag opduik het geen invloed op sy bestaan of op die duur van sy besluite nie.

Soewereiniteit[wysig | wysig bron]

'n Staat is soewerein as hy nie sy gesag van 'n ander sosiale organisasie ontvang nie, en daar geen ander sosiale groep is wat bokant dit gestel is nie. Die staat is soewerein, op internasionale gebied, asook in sy interne bestel. Soewereiniteit kan egter vrywillig ingeperk word. Dit is onder andere die geval by Niue en die Cookeilande, wat Nieu-Seeland gevra het om hul buitelandse sake te reël.

As gevolg van sy soewereiniteit het die staat 'n monopolie op georganiseerde dwang, wat hy in die hande van sy howe, polisie en weermag plaas. Volgens Max Weber word die staat trouens gedefinieer deur sy monopolie op die wetlike aanwending van geweld.

Uitoefening van mag[wysig | wysig bron]

Die magte van die staat kan in twee groot kategorieë verdeel word:

  • Die mag om die samelewing te organiseer: die staat kan aan die hand van wetlike bepalings die aktiwiteite van sy burgers reguleer.
  • Die mag om op sekere inisiatiewe te neem: so lewer die staat dienste en goedere aan die gemeenskap (hierdie funksie is tans belangriker as in die 19de eeu).