Tachtigers

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Vier van die Tachtigers wat omstreeks 1888 gefotografeer is: van links na regs, Willem Witsen, Willem Kloos, Hein Boeken en Maurits van der Valk
Tachtigers. Van links na regs Willem Versluys, Hein Boeken, Annette Versluys-Poelman, Charles van Deventer, Mieb Pijnappel en Willem Kloos. Foto Willem Witsen.

Die Tachtigers (Afrikaans: Tagtigers, ook bekend as die Beweging van Tachtig) was 'n radikale en invloedryke groep Nederlandse skrywers wat 'n nuwe benadering in die 19de eeuse Nederlandse letterkunde ontwikkel het. Hulle het in die 1880's saamgewerk in Amsterdam. Baie van hulle werke word vandag nog wyd gelees.

Die Tachtigers is so genoem bloot omdat hulle omstreeks 1880 aktief was. Die beweging was gebaseer op teenkanting teen dit wat die Tachtigers in hul era as die formalistiese en buitensporige styl van hoofstroomletterkunde beskou het, veral omdat hulle van mening was dat die styl begunstig is deur die oorheersende literêre tydskrif in Amsterdam, De Gids. Die Tachtigers het daarop aangedring dat styl met die inhoud moet ooreenstem, en dat intieme en werklike emosies slegs met 'n intieme en lewenswerklike skryfstyl uitgedruk kan word. In hierdie poging het hulle inspirasie ontvang van Shakespeare en die destydse onlangse Impressionistiese skilders en naturalistiese skrywers.

Nadat De Gids voortgegaan het om die meeste van hul voorleggings te verwerp, stig die Tachtigers hul eie mededingende literêre tydskrif, wat spottend De Nieuwe Gids genoem word, en wat die eerste keer in Oktober 1885 gepubliseer is. Twee van die stigtersredakteurs en gereelde bydraers was die digter en kritikus Willem Kloos en die digter, romanskrywer, dramaturg, essayis en psigiater Frederik van Eeden, wat albei deesdae algemeen beskou word as kanonieke grotes van die Nederlandse letterkunde. Die ander drie stigterslede en -redakteurs was F. van der Goes, Willem Paap, en Albert Verwey. Ander prominente Tachtigers wie se werke in De Nieuwe Gids verskyn het, was die literêre kritikus Lodewijk van Deyssel en die digter Herman Gorter, te wete die skrywer van die epiese gedig Mei, en wie waarskynlik die mees gelese Tachtiger is. Hy het ook 'n stigterslid van die Sosiaal-Demokratiese Party geword en was 'n prominente teoretikus van die sosiaal-demokratiese en raadskommunistiese bewegings.

'n Ander prominente romanskrywer, Louis Couperus, het sy eerste roman in 1889 gepubliseer en is diep beïnvloed deur die Tachtigers. Hy word gereeld as 'n Tachtiger aangehaal, alhoewel hy buite die Amsterdamse sosiale kring van die ware Tachtigers beweeg het.

Hoofbeginsels[wysig | wysig bron]

O Man van Smarte met de doornenkroon,
O bleek bebloed gelaat, dat in den nacht
Gloeit als een grote, bleke vlam, - wat macht
Van eindloos lijden maakt uw beeld zo schoon.

Albert Verwey, Christus-sonnet..

Die beginsels van die Beweging van Tachtig kan as volg saamgevat word:

  1. estetisisme: verheerliking van die skoonheid;
  2. l'art pour l'art: kuns om kuns onthalwe; die kuns dien geen ander doel as om bloot kuns te wees nie;
  3. individualisme: kuns as die "allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie" (Willem Kloos);
  4. eenheid van vorm en inhoud: dit in teenstelling tot die beginsel dat elke uitdrukking 'n "gewone" en 'n "artistiek verantwoorde" vorm kon hê;
  5. die waarneembare werklikheid as uitgangspunt, wat op sy beurt lei tot realisme, naturalisme en sensitivisme (die strewe, soos Gorter sê "dat wat je zintuiglijk doorleefde met uitschakeling van den geest onmiddellijk te verklanken" in lyrische poëzie);
  6. daaruit logies voortvloeiend, die eis van originaliteit (oorspronklikheid) en die vermyding van geykte clichés.

Werke[wysig | wysig bron]

Een nieuwe lente en een nieuw geluid:
Ik wil dat dit lied klinkt als het gefluit,
Dat ik vaak hoorde voor een zomernacht
In een oud stadje, langs de watergracht

Beroemde eerste strofe uit Gorter se Mei.

Bekende voorbeelde van die werke van die Tachtigers is:

  • Die sonnete van Jacques Perk en Willem Kloos;
  • Die gedig van Herman Gorter getiteld Mei uit 1889, welke 'n sensitiewe gedig in boekvorm is wat bestaan uit drie "zangen". Mei is aangedui as "het ongeëvenaarde hoogtepunt in de poëzie van ‘80" (Garmt Stuiveling) en as "een schatkamer van schoonheid, onuitputtelijk als de Natuur" (Willem Kloos).
  • De kleine Johannes van Frederik van Eeden, hoewel Van Eeden se oeuvre in bepaalde opsig stellig die minste tipies is van die Beweging van Tachtig.
  • Lodewijk van Deyssel (1864-1952) (skuilnaam vir Karel Joan Lodewijk Alberdingk Thijm) skryf kritiek, twee romans en een boek oor die lewe van sy vader Joseph Alberdingk Thijm.

Verskeie boeke van die Tachtigers is uitgegee by uitgeverij W. Versluys. Versluys was ook die uitgewer van De Nieuwe Gids.

Jan Wolkers, van 'n geheel ander generasie, het die Tachtigers vereer in sy beeldhouwerk getitel Monument voor de Tachtigers wat in die Oosterpark in Amsterdam staan.

Bronne[wysig | wysig bron]

  • Gerben Colmjon (1963). Die beweging van Tachtig: 'n kultuurhistoriese verkenning in die negentiende eeuw . Antwerpen: Spektrum. OCLC   901586030 .
  • Enno Endt (1990). Het feest van tachtig: die vervulling van heel groote dinge scheen nabij (in Nederlands). Amsterdam: Nijgh & van Ditmar. ISBN Enno Endt (1990). Enno Endt (1990).
  • Martien J. G. de Jong, ed. (1985). Honderd jaar later: essays over schrijvers en geskrifte uit die Beweging van Tachtig: Lodewijk van Deyssel, Frederik van Eeden, Herman Gorter, Willem Kloos, Albert Verwey (in Nederlands). Baarn: De Prom. ISBN Martien J. G. de Jong, red. (1985). Martien J. G. de Jong, red. (1985).
  • Jan Oosterholt (2005). De bril van Tachtig: die beeld van die 19e-eeuwse Nederlandse digkunst . Amsterdamse historiese reeks, Kleine serie. 45 . Amsterdam: Stichting Amsterdamse Historische Reeks. ISBN   Jan Oosterholt (2005). Jan Oosterholt (2005).
  • Corrado Hoorweg (2014). Van Mathilde tot Mei: die digters van 1880 en die vriendskapssonnetten van Jacques Perk en Willem Kloos . Prominent (in Nederlands). 8 . Baarn: TIEM. ISBN   Corrado Hoorweg (2014). Corrado Hoorweg (2014).

Notas[wysig | wysig bron]

Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal.
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Nederlandse Wikipedia vertaal.