Wing Chun

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

Wing Chun (Tradisionele Sjinees: 詠春, Vereenvoudigde Sjinees: 咏春; Afrikaans: Ewige lente) is 'n (suid-)Sjinesiese vegkunsstyl (in die Weste gewoonlik onder Kung Fu bekend).

Die naam van die vegkuns stam uit Kantonees en daar is geen duidelike Romanisering van die begrip nie. As gevolg van handelsregtelike oorwegings en die begeerte van skole om hulself van mekaar te onderskei, is daar talryke skryfwyses in gebruik, soos byvoorbeeld Wing Tsun (W.T.), Ving Tsun (V.T.), Wing Tzun, Wing Chung, Wing Shun, Wing Tsung, Wyng Tjun, Ving Chun (VC), maar ook heeltemaal andere name soos byvoorbeeld Taonamics.

In Pinyin, die offisiële toegepaste Romaniseringsisteem vir Hoogsjinesiese Mandaryn, word die skriftekens as Yǒng chūn omgeskakel.

Geskiedenis[wysig]

Ontstaan[wysig]

Oor die ontstaansgeskiedenis van Wing Chun bestaan daar verskeie oorvertellings. Hoeveel werklike feite in hierdie stories bevat word, kan op grond van gebrekkige wetenskaplike bewyse nie veel verder ondersoek word nie. Die styl het oor honderde jare ontwikkel en het blykbaar sy wortels in die beroemde Shaolin-klooster. Daarbenewens word van 'n suidelike Shaolin-klooster berig wat, anders as die huidige noordelike Shaolin-klooster, nie meer bestaan nie.

In die mees uitgebreide weergawe van die onstaansverhale word vertel dat die non Ng Mui probeer het om 'n vegsisteem vir die liggaamlike ondergeskiktes, wat nie met die kragtige monnikse Shaolin-vegkuns kon meeding nie, te ontwikkel. Haar kennis dra sy weer oor 'n meisie wat haarself teen 'n bedreigende plaaslike vegter moes verdedig. Hierdie meisie se naam was Yim Wing Chung (Yim „geheim“, Wing „preis“, Chun „lente“).

'n Andere weergawe van die ontstaansverhale vertel, dat 'n groep baie goeie vegters van ou Sjina in 'n klooster in die Saal van die "Ewige Lente" (Weng Chung Tong) mekaar ontmoet het en daar tesame die styl ontwikkel het.

Legende van die Shaolin-nonne en hul leermeester Yim Wing Chun[wysig]

Gemeet aan oorvertellings gedurende die Qing-dinastie (1662-1722) was die Shaolinmonnike op grond van hule vegkuns so beroemd, dat die destydse keiser Kangzi besorgd was oor sy mag en besluit het om die monnike dood te maak en die (suidelike-) Shaolinklooster te vernietig. Sy probeerslag het gefaal, as gevolg van die sterk weerstand wat die monnike gebied het. Die beampte Chan Man Wai, wou vir homself 'n naam skep en smee daarmee 'n plan, waarvolgenѕ hy met Ma Ning Yee saamsweer om die klooster van binne af aan die brand te steek. Daarby verloor die meeste kloosterlinge hul lewe. Die boeddhistiese meesteres Ng Mui, die kloostersabt meester Chi Sim met die meeste leerlinge, meester Pak Mei, meester Fung To Tak en meester Miu Hin kon wel lewendig daaruit. Hulle was die leiers van die vyf Shaolin style en word die "vyf oues" genoem.

Die egtheid van hierdie oorvertelling is omstrede, Kangzi was eerder 'n ondersteuner, ten minste van die Noordelike Shaolin klooster, soos die kalligrafie bo een van die ingange nog tans getuig.

Na die verwoesting van die klooster, skei die oorlewendes van mekaar om die Mandschu-regering makliker te ontkom. Meester Chi Sim neem 'n alias in gebruik as kok op 'n 'Rooi boot'. So word 'n vervoerskip van 'n operageselskap gekenteken, wat gewoonlik met rooi kleure geverf en met bont vlae uitgerus was. Die non Ng Mui daareenteen, laat haarself in die Wit-Kraan-Tempel teen die Tai-Leung-Berg neer, waar sy haar aan die vegkuns kon wy.

Aan die markplein van 'n nabygeleë dorp, het Ng Mui 'n jong meisie, genaamd Yim Wing Chun and haar vader Yim Lee wat daar Tofu verkoop, leer ken. Hulle beide het uit haar tuiste in die provinsie Kwantung gevlug, aangesien Yim Lee in 'n regsaak gewikkel was (blykbaar onskuldig), wat hom sy lewe kon kos. As leerder by die Shaolin-Klooster het hy enkele vegtegnieke geleer en gesorg vir geregtigheid in sy buurt. Die moeilikhede wat vir hom as gevolg daarvan ontstaan het, het hom gedwing om te vlug en aan die Tai-Leung-Berg te vestig. Volgens legende het die vegkuns sy naam aan die meise Yim Wing Chung te danke.

Die tienerjarige Yim Wing Chun vang die oog van 'n berugte plaaslike vegter genaamd Wong, en hy vra haar mettertyd om haar hand. Sy was egter as klein kind al aan Leung Bok Chau, 'n soutverkoper uit Fujian, belowe. Wong stuur 'n boodskap, stel Yim Wing Chun 'n minimum tydperk en dreig om gewelt aan te wend, indien sy haar teen hom verset. Vader en dogter lewe van nou af met groot sorge, aangesien niemand in die dorp teen Wong, 'n vegkunstenaar en lid van 'n geheime organisasie, opgewasse was nie.

Ng Mui kon as reëlmatige kliënt van Yim Lee, sien dat hulle altwee baie hartseer was. Uiteindelik vertel Yim Lee haar oor Wong. Ng Mui besluit om vir Yim Wing Chun te help, maar nie deur self die booswig te straf nie, aangesien sy nie haar werklike identiteit wou verklap nie en dat 'n geveg tussen haar, 'n Shaolin-klooster meesterin, en 'n dorpsbullie, onregverdig en eerloos sou wees. Daarom leer sy eerder vir Yim Wing Chun haar nuwe vegkuns. Na net drie jare se privaat onderrig, het sy hierdie nuwe vegkuns bemeester. Ng Mui stuur haar na haar opleiding na die Wit-Kraan-Tempel terug na haar vader. Dadelik word Yim Wing Chun weer deur Wong bedreig, tog hierdie keer is sy bereid om hom aan te vat. Die skurk was van sy oorwinning seker, maar het hom misgis, en is deur Yim Wing Chun teen die grond geslaan.

Nadat Yim Wing Chun vir Wong oorwin het, het sy met haar opleiding aangegaan. Toe Ng Mui besluit om verder te reis, vermaan sy vir Yim Wing Chun, om 'n waardige opvolger te vind en slegs die beste leerlinge te onderrig. Hierdie vermaning is ook deur die volgende generasie nagevolg.

Nuwere geskiedenis[wysig]

Die meeste huidige Westerse bekende Wing Chun variante kom van die vegkunstenaar Yip Man (1893–1972). Hy het in die loop van sy lewe in Hong Kong talryke leerlinge gehad (onder andere Bruce Lee). Toe Yip Man sterf, sonder om 'n navolger te benoem, begin 'n stryd om sy opeenvolging.

Yip Man het Wing Chun nie net van slegs een meester geleer nie, maar wel twee. Die een leraar was 'n geldwisselaar (Chan Wah Shun), die andere was Leung Bik, seun van die legendariese Lueng Jan, een van die bekendste kruiedokters en aptekers uit Foshan in die Guangdong provinsie. Hierdie geskiedenis is egter omstrede en Leung Bik is was aan die leerlinge van Yip Man self, onbekend.

Beginsels en tegniek[wysig]

Op grond van die volgende karaktereienskappe geld Wing Chun as die styl van meesters op hul oudag. Hiermee kon hulle nog met jonger, sterker en gesonder vegters meeding.

Beginsels[wysig]

'n Besonderse karaktereienskap van Wing Chun is die denke gekoppel aan sy beginsels, die as instruksies beskou kan word. Hierdie beginsels is bewustelik in die refleksiewe befelsvorm geformuleer, sodat dit duidelik gedefinieër is, wat gedoen moet word. 'n Onderskeidende voordeel is die algemeenheid, die algemene geldigheid en die oordraagbaarheid van die beginsels. Beagte 'n leerlin hom op die beginsels, so behou hy homself ook in volkome onbekende situasies korrek, en maak byvoorbeeld normalerwyse geen ernstige foute nie.

Die hier aangevoerde beginsels stel 'n voorbeeldige keuse voor, soos hulle in die onderskeidelike Wing Chun style kon voorkom. Die beginsels kan soms veel van styl tot styl varieër.

Byvoorbeeld in Wing Tsun en sy afgeleides, leer mens die volgende beginsels:

Die kragbeginsels:

  1. Bevry jouself van jou eie krag.
  2. Bevry jouself van die krag van jou teenstander.
  3. Benut die krag van die teenstander.
  4. Voeg jou eie krag daartoe.

Die vegbeginsels:

  1. As die weg vry is, val aan.
  2. As jy kontak maak, behou dit.
  3. As die opponent se krag te veel is, gee toe.
  4. As die opponent terugtrek, volg.

Hieride is slegs 'n paar voorbeelde van sogenaamde Kuen Kuits.

Tegnieke[wysig]

In Wing Chun word alle tegnieke so aangewend om die maksimum effek daaruit te bekom. Die bewegings is meestal kort en reguit, asook langs 'n reguit lyn. As 'n reël word nie starre spierkrag nie, maar wel die elastisiteit van die mens se bewegingsapparatus benut. Dit geskied deur 'n komnbinasie vanuit gewigsverskuiwing (treë-tegnieke) en spontane vinnige strekbewegings (sweep effek) mit 'n relatiewe klein aandeel spierkrag.

'n Tipiese element van einige Wing-Chun style iѕ die kettinghoue ('chain punching'). 'n Geoefende Wing-Chun vegter kan daarme ongeveer 8 tot 10 houe per sekonde uitvoer. Daareenteen, kom die verskillende tegnieke eers in hul kombinasie met mekaar tot volle werking, waarby dit laastens onbelangrik is of die vuis of plathand gebruik word.

Die krag van die opponent word deur treë-tegnieke en gewigsveranderings geneutraliseer en teen hom toegepas.

Die aanval is die verdediging. 'n Slag van die opponent word so byvoorbeeld deur 'n teenslag afgeweer.

Die styl word verder deur sy skop-tegnieke gekaraktiseerd, wat baie min basiese skoppe bevat en in die algemeen net van onder tot die heupe beperk is. Doelwitte in hierdie skoppe is gewoonlik die knieë, die maermerries en die laer liggaamsdele van die opponent.

Wapens[wysig]

Wing Chun was oorspronklik 'n styl sonder enige wapens.

In die latere 17. jaarhonderd, ontwikkel Wong Wah Bo (Leerling van Leung Bok Chow, die man van Yim Wing Chun) en Leung Yee Tai (Leerling van die Shaolin-monnik Chi Si) twee wapenvorme.

  • Langstok (Luk Dim Boon Kwun)
  • Kortswaard (Baat Jam Do / Dao)

Die oefeninge en vorme word volgens die ideale van Wing Chun aangepas.

Historiese dokumente hierhoor bestaan egter nie meer nie.

Oorwegings ten opsigte van ander vegsisteme[wysig]

By 'n Wing Chun vegter is dit nie van belang watter styl die agressor het nie. 'n Straatvegter met geen erkenbare vegstyl, en wat moontlik sy eie styl ontwikkel het, kan potensieel een van die gevaarlikste opponente wees. Daarom leer die vegter in Wing Chun om homself só voor die aanvaller te posisioneer dat hy gereed is vir enige moontlike aanvalsvariante: Mens probeer om sover moontlik vroeg met die aanvaller kontak te maak, en dan te bly kleef. In die Chi Sao gevoelsensitiwiteitsoefeninge, leer die vegter om die krag en beweginge van die aanvaller aan te voel en dan ooreenkomstig daarop te reageer. Die doel is om aanvalle so min as moontlik opties te herken, en eerder taktiel. Daarbenewens volg die reëls van die veg- en kragbeginsels (sien bo).

The Hong Kong gemonteerde weergawe van die Wing Chun Houtpop

Onderrig en oefeninge[wysig]

Die onderrig in Wing Chun word deur makkeroefeninge gedomineer, waar jou oefenmaat erkende gevegsbewegingspatrone herhaal, of dit vind plaas met 'n houtpop oefenstel (die sogenaamde 'wooden dummy' of 'Muk Yan Yong'). Afhangende van die ervaring van die Wing Chun vegter varieër daarby die spoed, intensiteit asook die kompleksiteit van oefeninge tot en met vrygevegte (sogenaamde sparring). Die doel van hierdie oefeninge is dit, dat die leerder deur langsame en herhaalde bewegings bepaalde bewegingspatrone inoefen, die later in 'n ernstige geval onbewus aangewend kan word. Wing Chun lê onder meer klem op die sogenaamde Chi Sao gevoelsoefeninge, wat dit moontlik maak, om op bepaalde kontakte en impulse van 'n oefenvennoot of opponent baie vinnig te kan reageer. Alhoewel die basiese Wing Chung beginsels vinnig aangeleer kan word, benodig hierdie gevoelsoefeninge jarelange toewyding voordat hulle sinvol in 'n geveg aangewend kan word. Die beweerde snelle leërbaarheid van die gesame sisteem is dus slegs voorwaardelik korrek.

Vorme[wysig]

Die eerste grondbeginsels van Wing Chun word in die vorme geleër in ingeoefen. Die vorme is vasgestelde reekse van tegnieke, wat elke leerling alleen deurvoer. Die vorme in die Sjinesiese vegkunste stem ongeveer in met die wat in die Japanesiese vegkunste as Katas bekend staan. Die volgorde, en aantal bewegings, in die vorme van die verskeidene Wing Chun style verskil soms veel van mekaar.

Die bekendste vorme is:

  1. Siu Nim Tao / Siu Lim Tao ("Die klein idee vorm"): Dit isoleer die mees basiese arm- en handtegnieke en word in eenvoudige kombinasies ingeoefen. Beentegnieke kom in hierdie form nie voor nie en 'n stabiele staanhouding word deurgaans benut. 'n Belangrike aspek van hierdie vorm is die verhouding van 'n spesifieke liggamshouding, met die spanning en ontspanning van sekere spiere.
  2. Chum Kiu / Cham Kiu ("Soekende arme" / "Om 'n brug te bou"): Basistegnieke met die eerste voet- en skoptegnieke. Hier word verskeie tegnieke in kombinasies ingeoefen, insbesondere die samespel van beide arme, beentegnieke en staptegnieke.
  3. Bju Tse / Biu Tze ("Strekkende vingers"): Soms as noodvalsvorm aangedui, aangesien die tegnieke wat hier aangeleer word, aangewend kan word om ongunstige vegsposisies in meer belowendes om te skakel.
  4. Mok Jan Chong / Mok Jan Jong ("Houtpop"): Dien as plaasvervanger vir 'n oefenvennoot en vir intensiteitsgeöriënteerde trainering. Bewegings word hier ingeoefen en foute uitgeskakel.
  5. Luk Dim Bun Guan / Luk Dim Ban Kwun ("Langstok"): Die sin hier is onder andere om die heupe te stabiliseer en harde vuishoue te maak.
  6. Pa Cham Dao / Bart Cham Dao ("Dubbelkortswaard", "Dubbelmesse" of "Skoenlappermesse")

In die ontwikkelingsgeskiedenis van Wing Chun het baie leerline weer nuwe ontwikkelinge en veranderinge tot die Wing Chun styl bygevoeg. In die verskeie stylvariante van Wing Chun bestaan daar onderskeidende variante van die basiese vorms. Hierdie verskille weerspieël natuurlik verskillende interpretasies en begrippe van die basiese Wing Chun tegnieke en hul beginsels.

Ook deesdae word nog verdere veranderinge aan die onderskeidene style ingevoer, soos wat van 'n lewendige vegkuns verwag kan word. Kenners kan aan sekere details erken by watter skool iemand Wing Chun aangeleer het.

Chi Sao[wysig]

'n Essensiële bestanddeel van Wing Chun is die sogenaamde Chi Sao ("Klewende hande") tegniek. Chi Sao beoefen eerstenѕ die vegter se gevoelsreflekse en daarna sy standvastigheid, balans en die handhawing van 'n gepaste afstand teenoor die opponent. Sensitiewe gevoelsreflekse stel die vegter in staat om gapings in die opponent se verdediging op te spoor, waardeur ook die aktiewe provokasie van foute deur die opponent moontlik gemaak kan word. Chi Sao is egter nie 'n onafhanklike vegstegniek wat in 'n ope geveg toegepas kan word nie, maar eerder 'n traineringshulpmiddel. Die besonderheid aan Chi Sao is dat die leerder wegbeweeg van die stadige visuele reflekse en leer om eerder op taktiele- oftewel gevoelsreflekse staat te maak. Chi Sao moet dan ook in 'n nadere afstand beoefen word om fisiese, klewende kontak te kan behou, ook bekend as die lokvalafstand ("Trapping distance"), waar dit moeilik is om visueel op hoogte van die opponent se bewegings te bly. In hierdie oefentegniek word die kontak met die oppenent benut om sy bewegings deur die vinniger gevoelsintuig te kan erken, eerder as visueel.

Verwysings en bronnelys[wysig]

  • Robert Chu, Rene Ritchie o.a. Complete Wing Chun: The Definitive Guide to Wing Chun's History and Traditions. Boston: Tuttle Publishing, 1998 ISBN 0-8048-3141-6
  • Birol Özden, VC-Ving Chun: Selbstschutz, Martial Arts, Kampfsport, Combat, Selbstverteidigung für Selbstsicherheit und Dynamic, Band 1: Lehrbuch für Einsteiger Köln: Ving Chun Verlag, 2004 ISBN 3-00-007489-9
  • Birol Özden, Klassische chinesische Waffen, Selbstverteidigung mit Kurzstock und Gebrauchsgegenständen, Band 1: Lehrbuch für Einsteiger Köln: Ving Chun Verlag, 2004 ISBN 3-935951-01-9
  • Leung Ting, Wing Tsun Kuen Hong Kong: Leung's Publications, 1978 ISBN 962-7284-01-7

Eksterne skakels[wysig]

Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Duitse Wikipedia vertaal.