Wu Xing

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
’n Diagram van die wisselwerkings tussen die Wu Xing.

Die Wu Xing (Chinees: 五行, ook bekend as onder meer die Vyf Fases of Vyf Elemente)[1] is die kort vorm van Wǔ zhǒng liúxíng zhī qì (五種流行之氣), of "die vyf soorte chi wat op verskillende tye oorheers".[2] Dit is ’n vyfvoudige skema wat op baie tradisionele Chinese terreine gebruik word om ’n groot verskeidenheid verskynsels te verduidelik, van kosmiese siklusse tot die wisselwerking tussen interne organe, en van die opvolging van politieke regimes tot die eienskappe van medisyne. Die Vyf Elemente is hout (木, mu), vuur (火, huo), aarde (土, tu), metaal (金, jin) en water (水, shui).[3][4][5]

Die stelsel is gebruik om die wisselwerkings en verhoudings tussen verskynsels te verduidelik. Nadat dit in die 2de of 1ste eeu v.C. tydens die Han-dinastie gewild geword het, is dit op baie terreine van Chinese denke gebruik, insluitende oënskynlik uiteenlopende velde soos Feng shui, astrologie, medisyne, musiek, militêre strategie en gevegskuns. Dit word steeds as ’n verwysing gebruik in sommige vorme van medisyne en gevegskuns.

Name[wysig | wysig bron]

Xing (行) of Wu Xing beteken "bewegende"; ’n planeet word in Chinees ’n "bewegende ster" (行星) genoem. Wu Xing verwys oorspronklik na die vyf belangrikste planete (Jupiter, Saturnus, Mercurius, Venus en Mars) wat vyf elemente van aardse lewe skep.[1] Die term word ook dikwels vertaal as "Vyf Elemente", en dit word veral in akupunktuur gebruik. Dié vertaling het ontstaan weens ’n verkeerde vergelyking met die Westerse stelsel van vier elemente.[6] Terwyl die klassieke Griekse elemente verband hou met stowwe of natuurlike eienskappe, gaan die Chinese xing oor "proses en verandering"; dis hoekom dit dikwels as "fases" of "agente" vertaal word.[7] Die term "Boom" word ook dikwels gebruik in plaas van "Hout".

Die vertaling "fase" word algemeen verkies, maar dié vertaling is nie perfek nie; "agente" of "prosesse" is dalk die beste vertalings van xing.

Siklusse[wysig | wysig bron]

Die leerstelling van vyf fases omvat twee wisselwerkingsiklusse tussen die fases, ’n voedende of skeppende siklus (生, sheng), ook bekend as "moeder-seun", en ’n kontrolerende of vernietigende siklus (剋/克, ke), ook bekend as "oupa-nefie". Sien diagram.

Voedend[wysig | wysig bron]

  • Hout voed Vuur
  • Vuur skep Aarde (as)
  • Arde bevat Metaal
  • Metaal versamel Water
  • Water onderhou Hout

Kontrolerend[wysig | wysig bron]

  • Hout kloof Aarde (soos boomwortels)
  • Aarde absorbeer Water
  • Water blus Vuur
  • Vuur smelt Metaal
  • Metaal kap Hout

Betekenisse[wysig | wysig bron]

Die stelsel is ook bekend as die Vyf Agente, die Vyf Bewegings, die Vyf Prosesse en die Vyf Planete. Op verskillende terreine staan dit vir:

Wu Xing in Chinese filosofie
Nommer 1 2 3 4 5
Chinees 木 (mu) 火 (huo) 土 (tu) 金 (jin) 水 (shui)
Elemente Hout Vuur Aarde Metaal Water
Smake Suur Bitter Soet Skerp Sout
Kleure Blou (donker) of groen Rooi Geel Wit Swart
Vorms Reghoek Driehoek Vierkant Sirkel Kurwe
Planete Jupiter Mars Saturnus Venus Mercurius
Seisoene Lente Somer Nasomer Herfs Winter
Omstandighede Wind Hitte Vogtig Droog Koud
Organe Yin Lewer Hart Milt Long Nier
Organe Yang Galblaas Dunderm Maag Dikderm Blaas
Emosies Boosheid Vreugde Liefde Verdriet Angs
Sintuie Tong Mond Neus Ore
Uitdrukkings Skree Lag Sing Huil Kreun
Liggaamsdele Senings Pols Spiere Huid Bene
Liggaamsvloeistowwe Trane Sweet Speeksel Slym Urine
Rigtings Oos Suid Middel Wes Noord
Vingers Wysvinger Middelvinger Duim Ringvinger Pinkie
Lewensfases Geboorte Jeug Volwassenheid Ouderdom Dood
Diere Geskub Geveer Menslik Pelsdiere Skaaldiere

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. 1,0 1,1 Dr Zai, J. Taoism and Science: Cosmology, Evolution, Morality, Health and more. Ultravisum, 2015.
  2. http://www.kheper.net/topics/eastern/wuxing.html
  3. (2000) “五行阴阳的特征与新英译”. Chinese Journal of Integrative Medicine 20 (12).
  4. Deng Yu et al; Fresh Translator of Zang Xiang Fractal five System,Chinese Journal of Integrative Medicine; 1999
  5. Deng Yu et al,TCM Fractal Sets中医分形集,Journal of Mathematical Medicine ,1999,12(3),264-265
  6. Nathan Sivin (1995), "Science and Medicine in Chinese History," in sy Science in Ancient China (Aldershot, Engeland: Variorum), teks VI, p. 179.
  7. Nathan Sivin (1987), Traditional Medicine in Contemporary China (Ann Arbor: Center for Chinese Studies, The University of Michigan) p. 73.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]