Yslands

Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Yslanders.

 

Yslands íslenska
Uitspraak:	['i:s(t)lɛnska]
Gepraat in:	Ysland  Denemarke  Faroëreilande  Kanada  Verenigde State
Gebied:	Noord-Europa, Noord-Amerika
Totale sprekers:	313 840
Taalfamilie:	Indo-Europees  Germaans   Noord-Germaans    Wes-Skandinawies     Yslands
Skrifstelsel:	Latynse alfabet
Amptelike status
Amptelike taal in:	Nordiese Raad  Ysland
Gereguleer deur:	Árni Magnússon Instituut vir Yslandse Studies
Taalbedreigingstatus
Uitgesterf EXUitgestorwe taal Bedreig CRKrities bedreigde SEErg bedreigde DEBedreigde VUKwesbare    Veilig    NENie bedreig nie Dit is nie 'n bedreigde taal volgens die UNESCO-wêreldatlas van bedreigde tale.
Taalkodes
ISO 639-1:	is
ISO 639-2:	isl
ISO 639-3:	isl

Yslands (íslenska ['i:s(t)lɛnska] ) is 'n Noord-Germaanse of Skandinawiese taal wat deur sowat 310 000 mense gepraat word. Dit is die amptelike taal van Ysland.

Yslands behoort saam met Faroëes tot die westelike of eiland-Skandinawiese tale. Dit is nie sonder meer te verstane vir sprekers van die Skandinawiese tale van die vasteland, naamlik Noors, Sweeds en Deens nie.

Yslands word met die Latynse alfabet geskryf, waartoe die tekens Á/á, É/é, Í/í, Ó/ó, Ú/ú, Ý/ý, Ð/ð (edh), Þ/þ (thorn), Ö/ö en Æ/æ gevoeg word. Die letters c, q, w en z word nie gebruik nie.

Die spesiale letter thorn (þ) gee die klank weer wat mens as die th in die Engelse think teëkom, terwyl edh (ð) die stemhebbende variant daarvan is (vergelyk die th in die Engelse that).

'n Bladsy uit die Landnámabók

'n Bladsy uit Colloquial Icelandic

Ysland is tussen die jare 800 en 1000 vanuit Wes-Noorweë bevolk. Yslands is dus eintlik Oudnoors. In Noorweë het daar soos in die res van die Germaanse taalgebied, in die eeue daarna allerlei taalveranderings plaasgevind, maar op die afgeleë Ysland het dit nie gebeur nie en bly die woordeskat en die verbuigingstelsel grootliks onveranderd. Die uitspraak het wel erg verander. Yslands besit 'n aantal foneme wat selde in ander Europese tale voorkom, byvoorbeeld 'n stemlose l, n, m en r.

In Yslands is die ou Skandinawiese verbuigingstelsel dus nog heeltemaal ongeskonde. Alle selfstandige naamwoorde, byvoeglike naamwoorde, lidwoorde, aanwysende voornaamwoorde, besitlike voornaamwoorde en eiename word in vier naamvalle verbuig, wat vir al drie woordgeslagte aparte vorme ken.

Ter illustrasie volg hier die verbuiging van die onreëlmatige manlike woord fjörður, 'fjord'.

	enkelvoud	meervoud
nominatief	fjörður	firðir
genitief	fjarðar	firði
datief	firði	fjörðum
akkusatief	fjörð	fjarða

Die bepaalde lidwoord word net soos by die ander Skandinawiese tale agteraan die selfstandige naamwoord geheg ('n aangehegte lidwoord), waardeur mens vorme soos fjarðarins ("van die fjord") en fjörðunum ("aan die fjorde") kan kry.

'n Opvallend kenmerk van Yslands is die sterk purisme, wat 'n groot invloed op die ontwikkeling van die taal gehad het. Waar baie ander Germaanse tale soos Engels en Nederlands deurspek is met leenwoorde uit Frans en Latyn, en die vasteland-Skandinawiese tale boonop met leenwoorde uit die Nederduitse tale, het mense in Ysland steeds gepoog om vir die benaming van nuwe begrippe uit hul skat van erfwoorde te put.

Yslands is 'n ryk taal, vanweë die etlike eeue se sageliteratuur. Daardeur kan mens dikwels vergete woorde uit die verlede neem om nuwe begrippe aan te dui. So word sími ("telefoon") dan van 'n ou woord vir 'draad', en skjar ("skerm", soos by televisie- of rekenaarskerms) van 'n ou woord vir "venster" ontleen. 'n Uiterste vorm van taalsuiwering is in die Hoogyslands terug te vind.

Eksterne skakels

• Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Yslands.