Jiddisj

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Jiddisj
ייִדיש yidish
Gepraat in: Vlag van Bosnië-Herzegowina Bosnië-Herzegowina
Vlag van Israel Israel
Vlag van Moldowa Moldowa
Vlag van Nederland Nederland
Vlag van Oekraïne Oekraïne
Vlag van Pole Pole
Vlag van Roemenië Roemenië
Vlag van Rusland Rusland
Vlag van Swede Swede
Vlag van Belarus Belarus
Totale sprekers: 1,8 miljoen
Taalfamilie: Indo-Europees
 Germaans
  Wes-Germaans
   Hoog-Duits
    Jiddisj 
Skrifstelsel: Hebreeuse alfabet 
Amptelike status
Amptelike taal in: Flag of the Jewish Autonomous Oblast.svg Joodse Outonome Oblast
Gereguleer deur: YIVO
Taalkodes
ISO 639-1: yi
ISO 639-2: yid
ISO 639-3: yid

Jiddisj (Engels: Yiddish, van Duits Jiddisch: Jüdisch) of Mame-Losjen (מאמע-לשון, "Moedertaal") is 'n Wes-Germaanse taal met Hebreeuse en Slawiese elemente wat meestal met die Hebreeuse alfabet geskryf word. Jiddisj het gedurende die Hoë Middeleeue uit die Middelhoogduitse taal ontwikkel en is nog steeds nou verwant aan moderne Hoog-Duits en sy dialekte. Dit was veral die Joodse bevolking van Pole en Rusland wat die bestaande Middelhoogduitse verkeerstaal - 'n dialek met Hebreeuse leenwoorde - tot 'n skryftaal uitgebou het.

Die Jiddisje taal word in twee hoofdialekte, Wes-Jiddisj en Oos-Jiddisj, verdeel. Met die Europese Verligting en die toelating tot volledige burgerregte het die meerderheid van die Wes-Europese Joodse bevolking begin om die plaaslike tale oor te neem.

Nadat die Joodse bevolking van Sentraal-Europa in die laat Middeleeue na die oostelike deel van die vasteland verdryf is, het hulle in spesifieke buurte, die "stetl", van Slawiese stede gewoon. Jiddisj het 'n groot aantal leenwoorde en wendings uit Pools en Russies oorgeneem, maar het danksy die oorwegend Duitse woordeskat wesentlik 'n Germaanse taal gebly wat oor 'n ryk literêre tradisie beskik. Die tydperk tussen 1800 en 1900 word as die Goue Era van die taal beskou.

Voor die Sjoa was Jiddisj die moedertaal van sowat twaalf miljoen mense in die oostelike Sentraal- en in Oos-Europa. Grootskaalse emigrasie het die taalgebied van Jiddisj veral na Israel en die Verenigde State verskuif. Tans is daar nog sowat drie miljoen oorwegend Joodse sprekers dwarsoor die wêreld. Naas ouer sprekers van alle Joodse geloofsrigtings word Jiddisj vandag veral deur Chassidiese Jode as omgangstaal gebesig.

Wikipedia
Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Jiddisj
Indo-Europese tale: Kentum-tale: Germaanse tale
Noord-Germaanse tale:
Deens | Faroëes | Nynorsk en Bokmål (Noors) | Sweeds | Yslands
Wes-Germaanse tale:
Afrikaans | Duits | Engels | Fries (Noord-Fries, Oos-Fries/Saterfries, Wes-Fries) | Jiddisj | Luxemburgs | Nederduits | Nederlands | Nedersaksies | Skots
Oos-Germaanse tale:
Boergondies (†) | Goties (†) | Vandaals (†)