Etanol

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Eienskappe

Algemeen

Naam Etanol
Strukturele formule van Etanol

Ethanol - Space filling model.png
Chemiese formule C2H5OH
Molekulêre massa 46.069 ame
CAS nommer 64-17-5
VN nommer 1170

Fase gedrag

Smeltpunt 158.8 K (-114.3°C)
Kookpunt 351.5 K (78.4°C)
Trippelpunt 159 K (-114°C)
Kritieke punt 514 K (241°C)


63 bar

ΔHsmelt (ook Stollingswarmte) 4.9 kJ/mol
ΔSsmelt 31 J/mol·K
ΔHdamp 38.56 kJ/mol
Oplosbaarheid Oplosbaarheid in water

Suur-basis eienskappe

pKa 15.9 (H+ van -OH groep)
pH 7.0 (Neutraal)

Vloeistof eienskappe

ΔfH0liquid -277.38 kJ/mol
S0vloeistof 159.9 J/mol·K
Cp 112.4 J/mol·K
Digtheid 789 gram/L

Gas eienskappe

ΔfH0gas -235.3 kJ/mol
S0gas 283 J/mol·K
Cp 65.21 J/mol·K

Veiligheid

Akute uitwerking Naarheid, braking, CNS depressie. Lugwegfaling in sommige gevalle.
Kroniese uitwerking Afhanklikheid. Lewersirrose.
Flitspunt 17°C
Spontane ontstekingstemperatuur 425°C
Plofbare limiete 3.5-15%

Meer inligting

Eienskappe NIST WebBook
MVDS Databasis van Gevaarlike Chemikalieë

Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande.

Vrywaring en verwysings

Etiel alkohol, wat ook bekend staan as etanol of graanalkohol, is 'n vlambare, kleurlose chemiese verbinding en een van die alkohole wat dikwels in alkoholiese drankies gevind word. In die algemene spreektaal word daar dikwels eenvoudig daarna verwys as alkohol. Sy chemiese formule is C2H5OH.

Geskiedenis[wysig]

Etanol is al aan die mens bekend sedert die voorgeskiedenis as die aktiewe bestandeel van alkoholiese drank. Die skeiding daarvan om 'n relatiewe suiwer verbinding te verkry is waarskynlik die eerste keer deur Persiese alchemiste soos Geber (721-815) en Al-Razi (864-930) gedoen wat die kuns van distillasie ontwikkel het.

Vervaardiging[wysig]

94% gedenatureerde etanol wat vir huishoudelike gebruik verkoop word

Etanol vir gebruik in alkoholiese drank word deur gisting vervaardig: Dit is 'n produk van die metabolisme van suiker in sekere gisspesies in die afwesigheid van suurstof. Daar word na die kweekproses van gis onder toestande gunstig vir die vervaardiging van alkohol as brouery verwys. Gis kan slegs groei as die alkoholkonsentrasie teenwoordig minder as 14% is. Die alkoholkonsentrasie kan egter verhoog word deur die distillasieproses.

Vir 'n alkohol-water mengsel, bestaan daar 'n maksimum kookpunt aseotroop by 96% etanol en 4% water. Dit beteken dat fraksionele distillasie van etanol-water mengsels (van 96% of laer suiwerheid) nie 'n suiwerheid van hoër as 96% etanol kan lewer nie. Daarom word etanol met 'n 95% etanol in waterinhoud dikwels as oplosmiddel verkoop.

Om suiwer etanol te vervaardig word 'n klein hoeveelheid benseen bygevoeg en word die mengsel weer fraksioneel gedistilleer. Benseen vorm 'n tersiêre aseotroop met water en etanol om die laaste bietjie water te verwyder en 'n binêre aseotroop met etanol om die grootste hoeveelheid benseen te verwyder. Die oorblywende etanol is dan watervry vir prosesse waar dit 'n vereiste is. Etlike dpm benseen bly egter agter wat veroorsaak dat die verbruik daarvan deur mense kan lei tot kenmerkende lewerskade.

Etanol vir industriële gebruik word dikwels vervaardig uit ru-olie bronee, dikwels deur die katalitiese hidrering van etileen met swaelsuur as die katalis. Die proses is goedkoper as die gistingsproses. Etanol vir industriële gebruik word normaalweg ongeskik vir menslike gebruik gemaak ("verderf") deur die insluiting van klein hoeveelhede chemikalieë wat of toksies (soos metanol) of onaangenaam is (soos denatonium), wat gewoonlik die toepaslike belasting of voorraadbeheermeganismes in die betrokke lande vermy. Gedenatureerde alkohol het die VN-nommer UN 1987 en etanol wat "gedenatureer" word deur dit giftig te maak se nommer is VN 1986.

Gebruike[wysig]

Etanol word gebruik as brandstof (dikwels gemeng met petrol) en in 'n wye verskeidenheid industriële prosesse. Etanol word ook in vriesweermiddels gebruik vanweë sy lae vriespunt.

Dit los maklik op in water in alle verhoudings met 'n klein vermindering in volume wanneer die twee gemeng word. Suiwer etanol en 95% etanol is self goeie oplosmiddels wat ietwat minder polêr is as water en word gebruik in reukwater, verwe en tinkture. Ander verhoudings van etanol met water of ander oplosmiddels kan ook gebruik word as oplosmiddels. Alkoholiese drankies het 'n groot verskeidenheid smake vanweë die verskillende verbindings wat tydens die brouproses opgelos word.

'n Oplossing van 70-85% etanol word dikwels as ontsmettingsmiddel gebruik. Dit maak organismes dood deur hulle proteïene te beskadig en deur hul lipiede op te los en is doeltreffend teen die meeste bakterieë en swamme asook baie virusse, maar is oneffektief teen bakteriële spore. Alkoholiese drankies kan as gevolg van hierdie ontsmettingseienskappe vir lang tye gestoor word.

Die hidroksielgroep op die etanolmolekule is 'n uiters swak suur, maar wanneer dit met 'n alkali-metaal of 'n baie sterk basis behandel word, word 'n H+-ioon verwyder om 'n etoksied-ioon te vorm, C2H5O-.

Gevare[wysig]

  • Etanol en sy mengsels met water met 'n konsentrasie van groter as 50% is vlambaar en word maklik ontsteek.
  • Alhoewel alkohol nie hoogs toksies is nie, kan oormatige etanolverbruik noodlottig wees as die bloed-alkoholvlak 0.4% bereik. 'n Bloedvlak van 0.5% of meer is dikwels noodlottig. Vlakke van 0.1% of selfs meer kan vergiftiging teweeg bring en mens kan tipies sy bewussyn by 'n vlak van 0.3-0.4% verloor. Die wetlike beperking vir bestuurders is tipies 0.08-0.1% in die meeste lande.

Sien ook[wysig]

Eksterne skakels[wysig]

Wiktionary-logo-en.svg Vir woordeboekinligting, sien die bladsy etanol op WikiWoordeboek