Wyn

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
'n Glas rooiwyn

Wyn is 'n alkoholiese drankie, gemaak deur die fermentasie van druiwesap.[1] Die natuurlike chemiese balans van druiwe is sodanig dat dit kan gis sonder dat suikers, suur, ensieme of ander voedingstowwe bygevoeg hoef te word.[2] Wyn word gemaak deur geperste druiwe te laat gis, deur middel van verskillende soorte gis. Dié verorber die suikers in die druiwe en skakel dit oor na alkohol. Verskillende variëteite van druiwe en tipes gis word gebruik, afhangende van die soort wyn wat gemaak word.[3]

Alhoewel ander vrugte soos appels en bessies ook gegis kan word, word die wyn wat dit produseer gewoonlik vernoem na die vrug waarvan dit gemaak is, (byvoorbeeld appelwyn of vlierbessiewyn) en staan dit generies bekend as vrugtewyn. Ander soorte, soos garswyn en ryswyn (soos byvoorbeeld sake), word gemaak van stysel en proe meer soos bier en sterk drank as wyn, terwyl gemmerwyn versterk word met brandewyn. In hierdie gevalle verwys die woord wyn eerder na die hoër alkoholinhoud as na die vervaardigingsproses.[4]

Wyn is baie geskiedkundig: dit dateer terug na ongeveer 6 000 voor Christus en het waarskynlik sy oorsprong gehad in die landgebiede wat tans binne die grense van Georgië en Iran is.[5][6] Wyn het na alle waarskynlikheid teen ongeveer 4 500 voor Christus sy verskyning in Europa gemaak, in die hedendaagse Bulgarye en Griekeland is. Dit was algemeen verkrygbaar in Ou Griekeland, Thrakië en Rome. Wyn het ook 'n belangrike rol gespeel in godsdiens dwarsdeur die geskiedenis. Die Ou Griekse god Dionusos en die Romeinse god Bakgos het wyn verteenwoordig, en die drank word ook gebruik in Christelike en Joodse seremonies soos die Nagmaal en "Kiddush" (Hebreeus: קידוש, letterlik, "heiligmaking", 'n seënwens wat oor wyn of druiwe uitgespreek word om die Sabbat of 'n Joodse heilige dag te heilig).

Die woord "wyn" ontspring van die Proto-Germaanse wortel *winam, 'n vroeë bruikleen vanaf die Latyn vinum, ("wyn" of "druiwestok"), wat op sy beurt weer kom vanaf die Proto-Indo-Europese stam *win-o-.[7][8] Soortgelyke woorde vir wyn of druiwe word ook gevind in die Semitiese tale (sien byvoorbeeld die Arabiese woord ﻭﻳﻦ wayn) en die Georgiese woord ğvino.[9]

Geskiedenis[wysig]

Wynglasdraer by 'n antieke banket

Argeologiese getuienis suggereer dat die vroegste wynproduksie vanaf areas in Georgië en Iran plaasgevind het, van so lank gelede as 6 000 v.C..[10][11]

Die oudste beskikbare getuienis van wyngeskiedenis in Europa dateer na 4 500 v.C. en kom voor in argeologiese opgrawings in Griekeland.[12][13][14] Dieselfde opgrawings bevat ook die wêreld se vroegste getuienis van die pars van wyn.[15] In Ou Egipte het wyn deel geword van die opgetekende geskiedenis en het daar 'n belangrike rol gespeel in hul seremonies. Spore van wyn wat dateer vanaf die tweede en eerste millenniums v.C., is ook in Sjina gevind.[16]

In die Middeleeue het die Rooms-Katolieke Kerk die gebruik van wyn sterk ondersteun, aangesien dit nodig was om die mis te vier. In plekke soos Duitsland was biergebruik verban en is dit gesien as goddeloos en barbaars, terwyl die drink van wyn weer beskou was as opgevoed en 'n blyke van die bekering na Christenskap.[17]

In die Islamitiese wêreld (tydens die Goue Era van Islam) was wyn verbode. Nadat Geber en ander Moslem-alchemiste egter baanbrekerswerk op die gebied van die distillasie van wyn gedoen het, is dit wetlik gemaak in die gebruik van die kosmetiek en medisyne.[18] Die tiende-eeuse Persiese filosoof en wetenskaplike El-Biruni beskryf resepte waarin kruie, minerale en selfs edelgesteentes met wyn vermeng is vir medisinale redes. Wyn het so aanbiddingswaardig geword en die effek daarvan so gevrees dat uitvoerige teorieë ontwikkel is omtrent watter edelgesteentes die negatiewe newe-effekte daarvan die beste kon teenstaan.[19]

Druifsoorte[wysig]

Wyndruiwe op 'n wynstok

Wyn word gewoonlik gemaak van een of meer variëteite van die Europese spesie Vitis vinifera, soos Pinot Noir, Chardonnay, of Merlot. As een van hierdie variëteite gebruik word as die oorheersende druif (gewoonlik wetlik bepaal as 'n minimum van 75% of 85%), is die resultaat bekend as 'n variëteitswyn, in teenstelling met 'n versnede wyn. Versnede wyne word nie as minderwaardig tot die variëteitswyne beskou nie; inderwaarheid is sommige van die wêreld se mees gesogte en duurste wyne vanaf streke soos Bordeaux en die Rhône-vallei, versnede wyne van verskillende druifvariëteite in dieselfde wynjaar.

Wyn kan ook gemaak word van ander spesies druiwe of druifkruisings, wat geskep word deur die genetiese vermenging van twee druifspesies. Vitis labrusca (waarvan die Concord-druif 'n kultivar is), Vitis aestivalis, Vitis rupestris, Vitis rotundifolia en Vitis riparia is inheemse Noord-Amerikaanse druiwe wat meesal verbou word vir die verbruik van vrugte, of die produksie van druifkonfyt, -sap of -jellie, maar soms vir wynmaak gebruik word.

Kruising moet nie verwar word met die praktyk van enting nie. Die meeste van die wêreld se wingerde is beplant met die V. vinifera-wynstokke wat geënt is op spesies van Noord-Amerikaanse wortelstok. Dit is 'n algemene praktyk omdat die Noord-Amerikaanse druiwespesies weerstand bied teen druifluise (ook genoem filloksera), 'n luis wat uiteindelik die wynstok vernietig. In die laat 19de eeu is Europa se wingerde deur hierdie gogga vernietig, wat gelei het tot massiewe wynstoksterftes en uiteindelik herplanting. Enting word in elke wynproduserende land gedoen, behalwe in die Kanarie-eilande, Chili en Argentinië, die enigste lande wat tot nou toe nog nie aan die insek blootgestel is nie.[20]

Binne die konteks van wynproduksie is terroir 'n konsep wat die variëteite van die druiwe, die hoogte bo seespieël en vorm van die wingerd, die tipe en chemiese samestelling van die grond, die klimaat en seisoenstoestande en die plaaslike giskulture omvat. Die reikwydte van moontlikhede in terroir kan tot 'n groot verskil tussen wyne lei en dit beïnvloed ook die gisting, afwerking en verouderingsprosesse. Baie wynkelders gebruik groei- en produksiemetodes wat die aroma en smaakinvloed van hul unieke terroir behou of verskerp.[21] Aan die ander kant wil die produsente van massaproduksie-tafelwyn of ander goedkoper wyne nie smaakverskille hê nie; hulle poog eerder om dieselfde konsistensie te verkry. Diesulke produsente poog om verskille in druifoorsprong te minimaliseer deur die gebruik van produksietegnieke soos mikro-oksigenering, tannienfiltrering, kruisvloeifiltrering, dunlaagverdamping en kegeltolling. [22]

Klassifikasie[wysig]

'n Glas witwyn

Regulasies beheer die klassifikasie en verkope van wyn in talle gebiede van die wêreld. Europese wyne neig om volgens streek geklassifiseer te word (soos byvoorbeeld Bordeaux en Chianti), terwyl nie-Europese wyne meestal geklassifiseer word deur die tipe druif (byvoorbeeld Pinot Noir en Merlot). Desnieteenstaande veroorsaak markerkenning van spesifieke gebiede dat gebiedserkenning al hoe meer opgemerk word op nie-Europese wynetikette. Voorbeelde van erkende areas sluit in: die Napa-vallei in Kalifornië, die Barossa-vallei in Australië, die Willamette-vallei in Oregon in die VSA, Marlborough in Nieu-Seeland en Douro in Portugal.

Sommige versnede wynname is handelsmerke en die gebruik daarvan word beperk deur handelsmerkwetgewing eerder as deur spesifieke wynwette. 'n Voorbeeld hiervan is die Meritage-wyn, gewoonlik 'n Bordeaux-styl versnit van Cabernet Sauvignon en Merlot. Dit mag ook versnitte van Cabernet Franc, Petit Verdot en Malbec bevat. Kommersiële gebruik van die uitdrukking "Meritage" word slegs toegelaat deur middel van lisensie-ooreenkomste met 'n organisasie met die naam van die "Meritage Association".

Klassifikasies in Europa[wysig]

Frankryk het ‘n benoemingsisteem wat baseer word op die terroir-konsep, met klassifikasies wat wissel vanaf Vin de Table (tafelwyn) op die laagste vlak, na Vin de Pays en Vin Délimité de Qualité Supérieure en die hoogste Appellation d'Origine Contrôlée.[23][24] Portugal het 'n soortgelyke sisteem en was die baanbreker op hierdie tegniek deurdat 'n koninklike privilegie in 1756 die Afgebakende Douro-gebied geskep het en wynproduksie en -handel gereguleer het.[25] Duitsland het 'n soortgelyke pad gevolg in 2002, alhoewel hul sisteem nog nie die outoriteit verkry het van dié in ander lande nie.[26][27] Spanje en Italië het 'n dubbele klassifikasiesisteem gebaseer op die oorsprongsgebied en produkkwaliteit.[28][29]

Klassifikasie buite Europa[wysig]

Meeste van die wynsoorte buitekant die tradisionele wyngroeiersgebiede van Europa word gewoonlik geklassifiseer deur die druifsoort eerder as deur terroir of gebied van oorsprong, alhoewel daar nie-amptelike pogings is om hulle volgens kwaliteit te klassifiseer.[30][31]

Oesjare[wysig]

'n "Oesjaarwyn" is een wat gemaak is van druiwe wat alles of meestal geoes is in 'n sekere spesifieke jaar en as sulks 'n etiket het. Die meeste lande laat wel toe dat 'n oesjaarwyn 'n gedeelte mag bevat wat nie vanaf die geëtiketteerde oesjaar af kom nie. In die VSA moet 'n oesjaarwyn ten minste 95% van sy volume verkry vanaf druiwe wat in daardie jaar geoes is, om te mag dateer en etiketteer word met 'n land van oorsprong of Amerikaanse Wynbouarea (AWE) (soos die Sonoma-vallei).[32] Indien die land van oorsprong of AWE nie op die etiket verskyn nie, is die persentasie wat vereis word slegs 85%.[32]

Verskille in 'n wyn se karakter van jaar tot jaar kan subtiele verskille oplewer in kleur, smaak, "neus", liggaam en ontwikkeling. Veral goeie kwaliteit rooi tafelwyne kan met ouderdom verbeter in smaak, mits dit korrek geberg word.[33] Gevolglik is dit nie ongewoon vir wynentoesiaste en -handelaars om bottels van 'n besonder goeie oesjaar te hou vir toekomstige gebruik nie.

Oesjaarwyne word gewoonlik in 'n enkele bottelslag gebottel sodat elke bottel 'n soortgelyke smaak sal hê. Die verskillende weersomstandighede in verskillende oesjare kan 'n groot rol speel in die karakter van die wyn, met die gevolg dat verskillende oesjare van dieselfde wingerd af dramaties van mekaar kan verskil in geur en kwaliteit.[34] Daarom word oesjaarwyn vervaardig om individueel karakteristiek van die oesjaar te wees, asook om spogprodukte van die vervaardiger te wees. Meerderwaardige oesjaarwyne vanaf agtenswaardige produsente en streke sal dikwels baie hoër verkoopspryse beding as hulle gewone eweknieë.

Sommige oesjaarwyne, soos die Brunello's word slegs gemaak in beter-as-gemiddelde jare.

Nie-oesjaarwyn kan versnee word met meer as een oesjaar ter wille van konsistensie, 'n proses wat wynmakers toelaat om 'n betroubare bemarkingsbeeld te behou en verkope selfs in swakker jare te handhaaf.[35][36]

'n Onlangse studie suggereer dat die oesjaar vir gewone wynverbruikers nie so betekenisvol ten opsigte van hul persepsie van wynkwaliteit is as wat huidig geglo word nie, maar dat wynproewers dit steeds van groot belang ag.[37]

Wynproe[wysig]

Kleurbeoordeling is die eerste stap in wynproe

Wynproe is die sintuiglike ondersoek en beoordeling van wyn. Wyne kan geklassifiseer word in verband met die wyn se effek op die wynproewer se smaak. Wyne bestaan uit chemiese samestellings wat soortgelyk of identies aan dié in vrugte, groente en speserye is. Die soetheid van die wyn word bepaal deur die agtergeblewe hoeveelheid suiker nadat gisting voltooi het, in verhouding met die suurheid teenwoordig in die wyn. Droë wyn het byvoorbeeld slegs 'n klein hoeveelheid agtergeblewe suiker. Onervare wyndrinkers is dikwels geneig om die smaak van ryp vrugte te verwar met die soetheid, terwyl dié wyn baie droog is.

Individuele smake kan ook geproe word, omdat druiwesap en wyn 'n gekompliseerde mengsel van organiese molekules soos esters en terpene kan bevat. Fynproewers kan dikwels 'n onderskeid maak tussen geure wat kenmerkend is van 'n spesifieke wyn (soos byvoorbeeld Chianti en suurkersie) en geure wat die resultaat is van ander faktore in die wynmaakproses, of dié geure beplan is of nie.

Die mees tipiese beplande geurelement in wyn is dié wat verkry word deur middel van die veroudering van die wyn in eikevate; sjokolade-, vanielje- of koffiegeure is feitlik altyd die gevolg van die eikblootstelling en nie van die druif self nie.[38] Piesanggeure (isoamielasetaat) is die produk van die gismetabolisme, net soos bederwingsgeure soos sweet-, plaaswerf-, pleister- (4-etielfenol en 4-etielguaiako]),[39] en vroteierreuke (swaelwaterstof).[40] Sommige variëteite mag ook 'n metaalgeur hê, omdat sekere soute wateroplosbaar is (soos kalksteen) en deur die wyn absorbeer word.

Wynaroma ontspring van vlugtige samestellings in die wyn wat in die lug vrygestel word.[41] Verdamping van hierdie samestellings word bespoedig deur klein sirkelvormige bewegings met die wynglas te maak of deur die wyn teen kamertemperatuur te bedien. Baie wyndrinkers verkies dit selfs om rooiwyne wat reeds hoogs aromaties is, soos Chinon en Beaujolais, verkoel te bedien. [42]

Wynversameling[wysig]

Château Margaux, 'n wynsoort van die Bordeauxstreek in Frankryk is hoogs versamelbaar.

Sommige skaars wyne van die hoogste gehalte is só duur dat dit die duurste van alle voedselitems is en uitstekende oesjare van die beste wynkelders kan teen duisende Amerikaanse dollar per bottel verkoop word. Sulke wyne word deur sommige beskou as Veblen-goedere— dit wil sê, goedere waarvan die aanvraag toeneem in plaas van afneem soos wat die prys daarvan styg. Onder die mees algemene wyne wat ter wille van beleggingswaarde aangekoop word, is dié vanaf Bordeaux, kultwyne vanaf Kalifornië en verouderde portwyn. Hoogs versamelbare wyn het onder meer die volgende kenmerke:

  1. 'n Bewese prestasie in die verlede om goed te bly met die verloop van tyd.
  2. 'n Drinkvensterplato (met ander woorde die periode van ontwikkeldheid en benaderbaarheid) van vele jare lank.
  3. 'n Deskundige konsensus oor die wynkwaliteit.

Beleggings in goeie wyn lok bedrieërs aan wat staatmaak op hul prooi se gebrek aan kennis aangaande hierdie sektor van die wynmark.[43] Hierdie skelms vra gewoonlik geweldige hoë pryse vir wyne uit beroemde wynstreke wat nie 'n goeie oesjaar gehad het nie, of wat 'n laer status in daardie streek het, maar beweer dat hulle 'n gesonde beleggingsgeleentheid bied, onafhanklik van die op-en-af van ekonomiese siklusse. Goeie navorsing is dus, soos met enige ander belegging, noodsaaklik voordat 'n persoon in wynversameling belê. Vervalste etikette en bottels is nog 'n skelmstreek wat dikwels teëgekom by veilings van beroemde wyne soos die 1982 Château Pétrus.

Produksie[wysig]

Wynproduksie volgens land (2006)[44]
Rangorde Land Produksie
(in ton)
1 Vlag van Frankryk Frankryk 5,349,333
2 Vlag van Italië Italië 4,711,665
3 Vlag van Spanje Spanje 3,643,666
4 Vlag van Verenigde State VSA 2,232,000
5 Vlag van Argentinië Argentinië 1,539,600
6 Vlag van Turkye Turkye 1,520,483
7 Vlag van Volksrepubliek van Sjina Sjina 1,400,000
8 Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika 1,012,980
9 Vlag van Chili Chili 977,087
10 Vlag van Duitsland Duitsland 891,600

Wyndruiwe groei feitlik uitsluitlik tussen die dertigste en vyftigste breedtegraad noord of suid van die ewenaar. Die heel suidelikste geleë wingerde is in die Sentraal-Otagogebied van Nieu-Seeland se Suid-eiland naby die 45ste breedtegraad,[45] en die heel noordelikste is in Flen, Swede, net noord van die 59ste breedtegraad.[46]

Uitvoerlande[wysig]

Top tien wynuitvoerlande in 2005[47]
Rangorde Land 1000 ton
1 Vlag van Italië Italië 1,552.10
2 Vlag van Frankryk Frankryk 1,367.86
3 Vlag van Spanje Spanje 1,364.75
4 Vlag van Australië Australië 695.51
5 Vlag van Chili Chili 422.42
6 Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika 349.28
7 Vlag van Verenigde State VSA 345.92
8 Vlag van Duitsland Duitsland 284.50
9 Vlag van Moldowa Moldawië 254.18
10 Vlag van Portugal Portugal 251.47
Vlag van Wêreld Wêreld 7,929.85
2005 Uitvoermarkaandele[48]
Rank Land Markaandeele
(% van waarde in VSA $)
1 Vlag van Frankryk Frankryk 34.01%
2 Vlag van Italië Italië 18.03%
3 Vlag van Australië Australië 10.24%
4 Vlag van Spanje Spanje 9.18%
5 Vlag van Chili Chili 4.13%
6 Vlag van Duitsland Duitsland 3.25%
7 Vlag van Portugal Portugal 3.17%
8 Vlag van Verenigde State VSA 3.00%
9 Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika 2.90%
10 Vlag van Nieu-Seeland Nieu-Seeland 1.61%

Verbruik[wysig]

Jaarlikse wynverbruik, per kapita: ██ minder as 1 liter. ██ van 1 to 7 liters. ██ van 7 to 15 liters. ██ van 15 to 30 liters. ██ meer as 30 liters.

Wyn is 'n gewilde en belangrike drankie wat 'n wye verskeidenheid Europese en Mediterreense kookkunste vergesel en verbeter, of dit nou die eenvoudige en tradisionele, of die mees gesofistikeerde en komplekse kos is. Die wyn dra by tot kos se genieting nie alleen as 'n drankie nie, maar dien ook as 'n smaakmiddel, veral in aftreksels en smore, aangesien sy suurheid 'n balans verleen aan sout- en soetgeregte.

Rooi-, wit- en vonkelwyn is die mees gewilde soorte wyn. Hulle staan ook bekend as ligte wyne omdat hulle slegs 10–14% alkoholinhoud per volume bevat. Aperitief- en dessertwyn bevat tussen 14–20% alkohol en word soms boonop versterk om hulle nog ryker en soeter te maak.

Sommige wynetikette stel voor dat die bottel eers 'n paar uur voor gebruik geopen moet word om die wyn te laat "asemhaal", terwyl ander weer dit aanbeveel dat dit onmiddellik gedrink moet word. Afgieting, die gebruik om wyn in 'n spesiale kraffie uit te skink net om dit te laat asemhaal, is 'n kontroversiële onderwerp in die wynbedryf. Behalwe dat dit die wyn met lug vermeng, kan afgieting met 'n filter 'n mens in staat stel om bitter afsaksels wat in die wyn kon gevorm het, te verwyder. Afsaksels kom meer dikwels voor in ouer wynbottels, maar jonger wyne baat gewoonlik meer by belugting.[49] Gedurende belugting laat die blootstelling van die jong wyne aan die lug dikwels die geure "ontspan' en dit laat hulle gladder smaak, met beter integrasie van aroma, tekstuur en geur. Ouer wyne, aan die ander kant, "verflou" gewoonlik, of verloor hul karakter- en geurintensiteit, as belugting te lank aanhou.[50] Ten spyte van al hierdie algemene reëls, is belugting nie noodwendig tot voordeel van alle wyne nie. 'n Wyn behoort geproe te word sodra dit oopgemaak word om vas te stel vir hoe lank dit belug moet word, of dat dit hoegenaamd nie eers gebeur nie.

Godsdienstige gebruike[wysig]

In Iran (Persië), is mei ('n Persiese wyn) 'n sentrale tema van poësie vir meer as 'n duisend jaar, ten spyte daarvan dat alkohol ten sterkste verbode is onder die wette van Islam.

Wyn word algemeen gebruik tydens godsdienstige seremonies in baie kulture en streke. Drankoffers het dikwels ook wyn ingesluit en die rites gebruik deur die aanhangers van Dionusos het wyn as 'n gewyde middel gesien om 'n begogelende toestand daar te stel.

Wyn is 'n integrale deel van die Joodse wette en tradisies. Die Kiddush is 'n seënwens wat oor wyn of druiwesap uitgespreek word om die Sabbat of 'n Joodse heilige dag te heilig. Op Pasga word daar volgens die rabbynse leer van die mense verwag om vier glase wyn te drink.[51] In die tabernakel en in die tempel in Jerusalem, was wyn gebruik as 'n gedeelte van die offerandediens.[52]

In Christendom word wyn of druiwesap gebruik in die sakrament van die Nagmaal. Dit het sy oorsprong in die Evangelievertellings van die laaste keer wat Christus brood en wyn gedeel het met sy dissipels en sy volgelinge opdrag gegee het om dit voortaan te doen in herinnering aan hom (Die Evangelie van Lukas 22:19). Begrip oor die aard van die Nagmaal verskil onder verskillende Christendenominasies; die Rooms-Katolieke Kerk glo byvoorbeeld dat die brood en wyn verander in die werklike liggaam en bloed van Christus in 'n proses genaamd transubstansiasie. Wyn was gebruik in die Nagmaal deur alle Protestante groepe tot in 1869. 'n Metodiste-predikant Thomas Bramwell Welch (hy het later 'n tandarts geword) het die nuwe tegniek van pasteurisasie aangewend op druiwesap om die natuurlike gistingsproses daarvan te stop. Sommige Christene wat ook voorstanders van die geheelonthouersbeweging was, het daarop aangedring om van wyn na druiwesap oor te skakel, en die plaasvervanging daarvan het vinnig dwarsoor die Verenigde State gesprei. (Nietemin word die drankie steeds "wyn" genoem om in ooreenstemming te wees met die skriftuurlike verwysings.)[53]

Die gebruik van wyn is verbode onder die wette van Islam. Iran het 'n vooruitstrewende wynbedryf gehad, maar dié het verdwyn na die Islamitiese Rewolusie in 1979.[54]

Invloed op die gesondheid[wysig]

Die gesondheidseffekte van wyn (en alkoholiese drank in die algemeen) is die onderwerp van heelwat voortgaande studies.[55]

In die Verenigde State het rooiwynverbruik in die hoogte opgeskiet in die 1990's nadat 'n televisieprogram 60 Minutes positief daaroor berig het, en met ander nuusverslaggewing oor die Franse paradoks. Die Franse paradokseffek verwys na die vergelykende laer insidensie van koronêre vaatsiekte in Frankryk, ten spyte van hoë inname van versadigde vette in die Franse dieet. Epidemioloë vermoed dat hierdie verskynsel voorkom weens die hoë verbruik van wyne in Frankryk, maar die wetenskaplike getuienis hiervoor is huidig beperk.

Bevolkingstudies neem 'n J-kurwe-assosiasie waar tussen wynverbruik en die risiko van die ontwikkeling van hartsiekte.[56] Dit beteken dat geheelonthouers en drinkers wat baie inneem beide 'n verhoogde risiko het, terwyl gematigde drinkers 'n laer risiko het. Navorsingstudies bevind ook dat matige gebruik van ander alkoholiese drank ook beskermend teenoor die hart mag wees, alhoewel die assosiasie heelwat sterker is vir wyn. Daarby bevind studies dat rooiwyn 'n hoër beskermende effek het, ook vir kankervoorkoming, as witwyn. Navorsers vermoed dat dit die geval mag wees omdat rooiwyn meer polikarbolsure het as witwyn.[57]

Resveratrol, 'n natuurlike polikarbolsuur wat in rooiwyn voorkom, skyn om beide hartbeskermings- as chemobeskermingseffekte te hê in dierestudies.[58] Volgens 'n studie wat in "PLoS One" publiseer is, het lae dosisse resveratrol in die dieet van middeljarige muise 'n wydverspreide invloed op die genetiese hefbome van ouderdom en mag dit spesiale beskerming vir die hart bied. Dit boots diëte na wat 20-30 persent minder kalorieë het as 'n tipiese dieet.[59] Reveratrol word in druiweskilletjies vervaardig in antwoord op fungusinfeksie (ook tydens die blootstelling aan gis tydens die gistingsproses). Witwyn het min kontak met die skilletjies tydens die vervaardigingsproses en het dus laer hoeveelhede resveratrol.[60]

Ander goedaardige chemiese samestellings in wyn sluit in ander polikarbolsure, anti-oksidante, en flavonoïede.[61] Rooiwyne van die suide van Frankryk en van Sardinië in Italië het die hoogste vlakke van proantosianidien, 'n samestelling wat aangetref word in druiwepitte en wat ook vermoedelik verantwoordelik is vir die kardiologiese voordele van rooiwyn. Rooiwyne vanaf hierdie streke het tussen twee tot vier keer meer proantosianidiene as ander rooiwyne. Op sy beurt onderdruk dié chemiese stof die sintese van endotelien-1, 'n peptied wat bloedvate laat saamtrek.[62]

'n Studie wat in 2007 gedoen is bevind dat beide rooi- en witwyne effektiewe anti-bakteriële middels is teen sekere stamme streptokokkus.[63] In die verlede is wyn in sekere wêrelddele ook gebruik om wonde te behandel.[64]

Alhoewel die getuienis van beide laboratoriumstudies en epidemiologiese waarnemingstudies 'n beskermingsaksie teen hartsiekte impliseer, bestaan daar tot op hede (2009) nog geen kontroleproefnames wat rapporteer op die effek van alkoholiese drank op die risiko van die ontwikkeling van hartsiekte of beroerte nie. Voorts kan oormatige inname siektetoestande soos lewersirrose en alkoholisme veroorsaak.[65] Daarom maan die Amerikaanse Hartassosiasie mense om nie te begin drink as hulle nie reeds tevore gedrink het nie, maar vra dat mense eerder hul geneesheer moet raadpleeg aangaande die voordele en nadele van matige alkoholverbruik. [66]

Sulfiete kom in alle soorte wyn voor en is 'n natuurlike produk van die gistingsproses. Daarbenewens voeg baie wynmakers swaeldioksied by hul wyne om dit teen bederwing te beskerm. [67] Alhoewel dit gewoonlik nie 'n probleem vir die meeste mense is nie, kan diegene met asma nadelige effekte daarteenoor ondervind.

Die effek van wyn op die brein is ook bestudeer. Sommige navorsers het bevind dat wyn gemaak van die "Cabernet Sauvignon"-druifsoort die kans op Alzheimer se siekte in muise verminder,[68] maar 'n mens moet nie uit die oog verloor dat ander navorsers bevind het dat wyn die hippokampus meer beskadig as ander alkoholiese drankies in die geval van mense wat ly aan alkoholafhanklikheid.[69]

Verpakking en bewaring[wysig]

Eikevate

Die meeste wyn word in glasbottels verkoop en word verseël met kurkproppe. 'n Groeiende aantal wynmakers begin om ander soorte verseëlings te gebruik soos afskroefproppe of plastiese "kurkproppe". Sommige wyn word verpak binne swaar plastieksakke binne kartondose en word "bokswyn" of vatwyn genoem. Die wyn in die plastieksak word uitgeskink deur middel van 'n kraantjie in die kant van die kartondoos. Een voordeel van die vatwyn is dat dit vars bly tot 'n maand nadat dit geopen is, terwyl gebottelde wyn onmiddellik na die oopmaak daarvan begin oksideer. Alhoewel die alternatiewe verseëlingsmetodes ook goedkoper is en die verskynsel van "kurkpropbesmetting" vermy, blameer sommige wynkenners dié metodes vir ander probleme soos oormatige reduksie van die wyn.

Wynkelders (ook genoem "wynkamers" indien die bergplek bogronds is) is plekke wat spesifiek ontwerp is vir die berging en veroudering van wyn. In 'n "aktiewe" wynkelder word faktore soos temperatuur en voggehalte instandgehou deur 'n klimaatskontrolesisteem. Aan die ander kant is daar geen sulke kontrole in "passiewe" wynkelders nie en is die ligging van sulke kelders baie belangrik.

Wyn is 'n natuurlike bederfbare kosproduk. Alle soorte wyn sal mettertyd bederf as dit blootgestel word aan hitte, lig, trillings of selfs skommelings van temperatuur en voggehalte. As wyn korrek geberg word, behou dit nie alleen die kwaliteit daarvan nie, maar kan soos dit verouder verbeter in geur, aroma en kwaliteit. Die meeste deskundiges voel dat 12.778 °C (55 °F) die beste bergingstemperatuur is.

Verwysings[wysig]

Hierdie artikel is vertaal en gering verkort vanaf die Engelse Wikipedia-artikel "Wine".
  1. Wine, Encyclopedia Britannica aanlyn, afgelaai 24 Februarie, 2007.
  2. H. Johnson Vintage: The Story of Wine pp. 11–6 Simon & Schuster 1989 ISBN 0-671-79182-6
  3. Introduction to Wine”. 2basnob.com.
  4. Barley Wine, The Brewer's Corner, afgelaai 24 Februarie, 2007.
  5. 8,000-year-old wine unearthed in Georgia”. The Independent. URL besoek op 2003-12-28.
  6. World's Earliest Wine. Archeology, vol. 49 (1996), Afgelaai 24 Februarie 2007.
  7. Wynetimologie, etymonline.com, Afgelaai 24 Februarie, 2007.
  8. Foinos, Etymologicon Magnum
  9. Bretcher, T., etal, John Enjoys his Glass of Wine — Are there any English Words at all?, eHistLing Vol. 1.
  10. 8,000-year-old wyn unearthed in Georgia”. The Independent. URL besoek op 2003-12-28.
  11. Die wêreld se vroegste wyn. Archeology, vol. 49 (1996), Afgelaai 24 Februarie, 2004.
  12. Ancient Mashed Grapes Found in Greece Discovery News.
  13. Mashed grapes find re-write history of wine Zeenews
  14. 6500 year old Mashed grapes found”.
  15. Ancient Mashed Grapes Found in Greece Discovery News.
  16. Wine Production in China 3 000 years ago.
  17. R. Phillips A Short History of Wine pp. 62–3 Harper Collins 2000 ISBN 0-06-093737-8
  18. Ahmad Y Hassan, Alcohol and the Distillation of Wine in Arabic Sources.
  19. Wine Drinking and Making in Antiquity: Historical References on the Role of Gemstones Wetenskaplikes soos El-Biruni, Theofrastus, Georg Agricola, Albertus Magnus, asook meer onlangse skrywers soos George Frederick Kunz beskryf gelukbringers- en medisinale gebruike vir die kombinasie van minerale en wyn.
  20. J. Robinson Jancis Robinson's Wine Course p. 97 Abbeville Press Publisher 2003 ISBN 0-7892-0883-0
  21. H. Johnson & J. Robinson The World Atlas of Wine pp. 22–3 Mitchell Beazley ISBN 1-84000-332-4
  22. M. Citriglia High Alcohol is a Wine Fault... Not a Badge of Honor WineGeeks.com
  23. Wine classification”. terroir-france. URL besoek op 2007-06-22.
  24. Terroir revisited: towards a working definition”. wineanorak. URL besoek op 2007-06-22.
  25. [1].
  26. About German Wine”. German wine society. URL besoek op 2007-06-22.
  27. German Wine Guide: Wine Laws and Classifications”. The Winedoctor. URL besoek op 2007-06-22.
  28. Land of wines”. Wines from Spain. URL besoek op 2007-07-17.
  29. Wine Classification — by Region or by Wine Type?”. Wine Intro. URL besoek op 2007-07-17.
  30. Towards an Australian Wine Classification”. Nicks Wine Merchants. URL besoek op 2007-07-17.
  31. Langton’s Australian Wine Classification IV”. URL besoek op 2007-07-17.
  32. 32,0 32,1 Title 27, Code of Federal Regulations (CFR) §4.27
  33. Encyclopaedia Britannica: wine
  34. A primer on wine vintages Frenchscout.com
  35. Platman, Clive, "Wine: Lovely bubbly", Birmingham Post, 2002-10-02. URL besoek op 2007-10-24.
  36. "Change to Vintage Date Requirements." Federal Register 70:84 (2 Mei 2006) bl. 25739.
  37. Roman L. Weil, Parker v. Prial: The Death of the Vintage Chart
  38. Major types of wine Frenchscout.com
  39. Brettanomyces Monitoring by Analysis of 4-ethylphenol and 4-ethylguaiacol ETS Laboratories Technical Bulletin
  40. Sulfides in Wine ETS Laboratories Technical Bulletin
  41. M. Jose Gomez-Miguez, Manuela Gomez-Miguez, Isabel M. Vicario and Francisco J. Heredia, Assessment of colour and aroma in white wines vinifications: Effects of grape maturity and soil type, Journal of Food Engineering, Volume 79, Uitgawe 3, April 2007, bl'e. 758–64.
  42. H. Johnson & J. Robinson The World Atlas of Wine bl'e. 44–5 Mitchell Beazley ISBN 1-84000-332-4
  43. McCoy, Elin. "Trophy Status and History Trump Taste in Fuss Over Old Wines." Bloomberg.com, 20 Maart, 2007.
  44. FAO production statistics
  45. Courtney, S., New Zealand Wine Regions — Central Otago, 2001, Nagegaan op 24 Februarie 2007.
  46. Wine History Beer100.com]
  47. FAO
  48. FAO
  49. H. Johnson & J. Robinson The World Atlas of Wine p. 46 Mitchell Beazley ISBN 1-84000-332-4
  50. "Fruity character and breathing times", New Straits Times, 2005-09-18. URL besoek op 2007-10-24.
  51. Jewish holidays FAQ”.
  52. Neusner, Jacob (2000). The Halakhah: An Encyclopaedia of the Law of Judaism. Boston, Massachusetts: BRILL, 82. ISBN 9004116176. 
  53. "Almost Like Wine", Time Magazine, 1956-09-03. URL besoek op 2007-10-24.
  54. Tait, R. End of the vine. The Guardian Unlimited, Oktober 2005.
  55. J.B. German and R.L. Walzem, The health benefits of wine, Ann Rev Nutr 20 (2000), bl. 561–593.
  56. Stuart J., Adams. “Red Wine”. nutra-smart.net. URL besoek op 2007-07-17.
  57. Cancer Prevention and Red Wine”. MedicineNet. URL besoek op 2007-07-17.
  58. Beata Olas, Barbara Wachowicz, Joanna Saluk-Juszczak and Tomasz Zielinski, Effect of resveratrol, a natural polyphenolic compound, on platelet activation induced by endotoxin or thrombin, Thrombosis Research, Volume 107, Issues 3–4, 15 Augustus 2002, pp. 141–5.
  59. Newswise: Agent in Red Wine Found to Keep Hearts Young Besoek op 3 Junie 2008.
  60. Lucie Fremont, Biological effects of resveratrol, Life Sciences, Volume 66, Uitgawe 8, 14 Januarie 2000, pp. 663–73.
  61. D.W. de Lange, From red wine to polyphenols and back: A journey through the history of the French Paradox, Thrombosis Research, Volume 119, Uitgawe 4, 2007, bl. 403–6.
  62. Corder, R.; W. Mullen, N. Q. Khan, S. C. Marks, E. G. Wood, M. J. Carrier and A. Crozier. “Oenology: Red wine procyanidins and vascular health”. Nature 444 (566): 566. DOI:10.1038/444566a. Besoek op 2007-07-17.
  63. Daglia, M.; A. Papetti, P. Grisoli, C. Aceti, C. Dacarro, and G. Gazzani (2007). “Antibacterial Activity of Red and White Wine against Oral Streptococci”. Journal of Agricultural and Food Chemistry 55 (13). DOI:10.1021/jf070352q. Besoek op 2007-07-17..
  64. Wine has anti-bacterial properties”.
  65. General Information on Alcohol Use and Health, CDC, Retrieved 24 Februarie 2007.
  66. Alcohol, Wine and Cardiovascular Disease, American Heart Association, Nagegaan Februarie 2007.
  67. Ageing and Storing Wines, Wines of Canada, Nagegaan 5 Junie 2007
  68. G.M. Pasinetti and S.S. Percival, Cabernet Sauvignon Red Wine Reduces The Risk Of Alzheimer's Disease, ScienceDaily, 21 September 2006, Retrieved 18 Maart 2008
  69. Germany's Göttingen University, Wine is worse for brain than beer, scientists reveal in blow for women drinkers, Daily Mail, UK, 17 Maart 2008

Verdere leesstof[wysig]

  • Foulkes, Christopher (2001). Larousse Encyclopedia of Wine. Larousse. ISBN 2-03-585013-4. 
  • Johnson, Hugh (2003). Hugh Johnson's Wine Companion, 5th edition, Mitchell Beazley. ISBN 978-1-84000-704-6. 
  • McCarthy, Ed; Mary Ewing-Mulligan, Piero Antinori (2006). Wine for Dummies. HarperCollins. ISBN 0-470-04579-5. 
  • MacNeil, Karen (2001). The Wine Bible. Workman. ISBN 1-56305-434-5. 
  • Pigott, Stuart. Planet Wine: A Grape by Grape Visual Guide to the Contemporary Wine World. Mitchell Beazley. ISBN 978-1-84000-776-3. 
  • Robinson, Jancis (2006). The Oxford Companion to Wine, 3rd edition, Oxford: OUP. ISBN 0-19-860990-6. 
  • Zraly, Kevin (2006). Windows on the World Complete Wine Course. Sterling. ISBN 1-4027-3928-1. 

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Wyn (kategorie)