Lemoen

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Lemoen
Lemoenbloeisels en lemoene aan 'n boom
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk: Plantae
Divisie: Angiosperms
Klas: Eudicots
(geen rang): Rosids
Orde: Sapindales
Familie: Rutaceae
Genus: Citrus
Spesie: C. × sinensis
Binomiale naam
Citrus × sinensis
(L.) Osbeck[1]
Orange and cross section.jpg

Die lemoen is die vrug van die sitrusspesie Citrus × sinensis in die familie Rutaceae.[2] Die vrug van die Citrus sinensis word beskou as 'n soet lemoen, terwyl die vrugte van die Citrus aurantium beskou word as 'n bitter lemoen. Die lemoen is 'n kruising, moontlik tussen pomelo (Citrus maxima) en mandaryne (Citrus reticulata), wat reeds sedert antieke tye verbou word. [3]

Waarskynlik van oorsprong in Suidoos-Asië, is lemoene reeds so lank gelede as 2500 v.C. in Sjina verbou. Sitrus en lemoene is versprei na Europa [4] en die Spanjaarde het weer lemoene na die Amerikaanse vasteland geneem teen die middel van die 1500's.

Lemoenkonfyt

Lemoenbome is sedert 1987 die mees aangeplante vrugteboom ter wêreld. [5] Lemoenbome groei wyd in tropiese en subtropiese klimaat en is gesog vir hul soet vrugte. Die vrug van die lemoenboom kan vars geëet word, of verwerk word vir sap of selfs sy geurige skil. [6] Lemoene is tans verantwoordelik vir ongeveer 70% van sitrusproduksie [7] en in 2011 is 69,76 miljoen ton lemoene wêreldwyd geproduseer. Lemoene is besonder volop in Brasilië en die Amerikaanse state van Kalifornië [8] en Florida.[9]

Top lemoen produseerders
(miljoen ton)
2005 2008 2010 2011 2012
Vlag van Brasilië Brasilië 17.85 18.54 18.50 19.81 18.01
Vlag van Verenigde State VSA 8.39 9.14 7.48 8.08 8.17
Vlag van Volksrepubliek van Sjina Sjina 2.7 4.2 5.0 5.84 6.50
Vlag van Indië Indië 3.31 4.86 5.97 4.57 5.00
Vlag van Meksiko Meksiko 4.11 4.30 4.05 4.08 3.67
Vlag van Spanje Spanje 2.38 3.41 3.11 2.82 2.93
Vlag van Egipte Egipte 1.94 2.14 2.40 2.58 2.79
Vlag van Italië Italië 2.26 2.17 2.39 2.47 1.77
Vlag van Turkye Turkye 1.45 1.43 1.71 1.73 1.66
Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika 1.25 1.52 1.41 1.50 1.613
Vlag van Indonesië Indonesië 2.21 2.47 2.03 1.82 1.611
Vlag van Pakistan Pakistan 1.72 1.61 1.51 1.39 1.43
Vlag van Iran Iran 2.25 2.62 1.50 1.41 1.29
Wêreldtotaal 63.12 69.55 69.05 69.76 68.22

[10]

Lemoensap en ander produkte[wysig]

Lemoene se smaak kan wissel van soet tot suur en word gewoonlik geskil en vars geëet of uitgedruk vir die sap. Die dik, bitter skil word gewoonlik weggegooi, maar kan tot veevoer verwerk word deur uitdroging, met behulp van druk en hitte. Dit word ook gebruik in sekere resepte as 'n voedselaroma of garnering. Die buitenste laag van die skil kan fyn gerasper word. Gerasperde skil is gewild in die kookkuns, want dit bevat oliekliere en het 'n sterk geur soortgelyk aan dié van lemoenvlees. Die wit deel van die skil, insluitende die pit, is 'n bron van pektien en het byna dieselfde hoeveelheid vitamien C as die vlees.

Alhoewel dit nie so sappig of so lekker smaak as die vlees nie, is lemoenskille eetbaar en het 'n hoër inhoud van vitamien C en meer vesel. Veral in omgewings waar hulpbronne skaars is, en maksimum voedingswaarde dus verkry moet word met die minimum generering van afval, byvoorbeeld op 'n duikboot, word lemoenskille gereeld verbruik. Omdat groot konsentrasies van plaagdoders gewoonlik in lemoenskil voorkom, word aanbeveel dat slegs organies gekweekte lemoene, waar chemiese plaagdoders en onkruiddoders nie gebruik is nie, geëet word.

Verwysings[wysig]

  1. Citrus sinensis information from NPGS/GRIN”. www.ars-grin.gov. URL besoek op 2008-03-17.
  2. Citrus ×sinensis (L.) Osbeck (pro sp.) (maxima × reticulata) sweet orange”. Plants.USDA.gov.
  3. (2000) “Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers”. TAG Theoretical and Applied Genetics 100 (8): 1155–1166. DOI:10.1007/s001220051419.
  4. Webber, Herbert John (1967–1989). Chapter I. History and Development of the Citrus Industry in The Citrus Industry, Vol. 1. University of California
  5. Morton, J., Fruits of Warm Climates (1987) Miami, FL, pp. 134–142.
  6. Citrus sinensis information from NPGS/GRIN. Ars-grin.gov. Retrieved on 2011-10-02.
  7. Organisms. Citrus Genome Database
  8. Top production oranges 2010”. FAO Statistics. URL besoek op 26 November 2012.
  9. States Which Produce the Most of Popular Kids Food”. URL besoek op 17 November 2011.
  10. Bron: FAOstat3 URL besoek op 14 September 2014