Achmat Dangor

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Achmat Dangor
Geboorte 30 November 1948
Johannesburg
Nasionaliteit Suid-Afrika
Beroep Skrywer, digter
Eerbewyse Herman Charles Bosman-prys
Bekende werke Kafka's Curse, Bitter Fruit

Achmat Dangor (* 30 November 1948 in Johannesburg) is 'n tussentydse direkteur vir die Wêreldvigsveldtog (World AIDS campaign). Dangor is ook 'n digter, toneel- en romanskrywer. Hy is veral bekend as outeur van die boeke Kafka's Curse (1997), waarvoor die Herman Charles Bosman-prys toegeken is, en Bitter Fruit (2001). Hy het reeds drie digbundels, ’n novelle en ’n kortverhaalbundel die lig laat sien.[1]

Dangor was in die jare sestig en sewentig in die politiek aktief, o.a. in die skrywersgroep Black Thoughts. As gevolg hiervan is 'n publikasieverbod in die jare sewentig op sy werk in Suid-Afrika geplaas. Hy doseer daarna 'kreatiewe skryfkuns' aan die Stedelike Universiteit van New York. In 1992 wen hy die BBC-prys vir Afrika-poësie. Hy was tot 2001 die direkteur van die Nelson Mandela Kinderfonds.[2]

Lewe en werk[wysig | wysig bron]

Achmed Dangor is in 1948 in Newclare in Johannesburg gebore[3] as die naas oudste van nege kinders, waarvan agt seuns en een dogter. Sy pa, Ebrahim Dangor, is die kind van ’n Indiër-man en ’n Afrikaner-vrou, terwyl sy ma van Kaaps-Maleise afkoms is. Newclare is in hierdie beginjare van apartheid ’n kosmopolitiese voorstad, waar mense van alle rasse woon. Wanneer swart mense dan in terme van die Groepsgebiedewet uit die voorstad verwyder word, maak die verlies van sy vriende hom polities en sosiaal bewus. As klein kind bly hy lank by sy ouma op Fordsburg. Hoewel sy huistaal Afrikaans is, gaan hy na Engels-medium skole en gaan ook elke dag na die Madressa (Islamitiese skool). Na skool lei hy ’n nomadiese lewe en spandeer tyd in plekke soos Kaapstad, Port Elizabeth, Grahamstad, Kimberley, Victoria-Wes en ’n plekkie met die naam Buurmansdrift naby Mafikeng. Hy trou jonk met Beverly en hulle het twee kinders (Zain en Justine), maar die huwelik word later ontbind. Vir ’n lang tyd werk hy by die kosmetiekfirma Revlon, waar hy as arbeider begin en later ’n senior bestuurder word in bevel van die aankope, vervaardigingsbeplanning en transport. Vanaf ’n jong ouderdom is hy polities aktief en as lid van die militante jeugvleuel van die Arbeidersparty en die skrywersgroep Black Thoughts word hy deur die vorige Suid-Afrikaanse Regering verban vanaf 1973 tot 1978. Gedurende hierdie tydperk woon hy in Riverlea in Johannesburg. Aangesien dit onmoontlik is om in aanraking met ander mense te kom, verwyl hy die tyd deur eindeloos te skryf.

Hy studeer letterkunde aan Rhodes-universiteit.[3] In die tagtigerjare is hy een van die stigterslede van die Congress of South African Writers en hy word ook in 1991 tot vise-president van hierdie organisasie verkies. Vanaf 1986 is hy op versoek van Desmond Tutu betrokke by die Kagiso Trust, wat op daardie stadium die grootste ontwikkelingsagentskap onder beheer van swart mense is. In 1991 word hy besoekende professor in Suid-Afrikaanse letterkunde aan die City University of New York (die Haarlem-kampus). In 1993 keer hy terug na Suid-Afrika en word aangestel as hoof van die sekretariaat van die Droogte Forum, wat deur die nuut ontbanne vryheidsbewegings, kerke en gemeenskapsorganisasies gestig word om verligting te bewerkstellig vir diegene wat deur die swaar droogtes van daardie tyd geteister is. Hierna aanvaar hy in 1994 ’n direkteurskap by die Independent Development Trust, ’n organisasie wat hom op plattelandse ontwikkeling toespits, en word dan bedryfshoof van die Nelson Mandela Kinderfonds tot 2001. In hierdie jaar verhuis hy na New York, waar sy tweede vrou, die Skotse Audrey, tydelik vir die Verenigde Nasies werk. Hy word daar aangestel as interim Direkteur van die Wêreldvigsprogram en in 2004 aanvaar hy ’n pos as Direkteur van Kommunikasie by die Verenigde Nasies se Program oor Vigs (UNAIDS), waarvoor hy na Genève in Switserland verhuis. By sy terugkeer na Suid-Afrika in Januarie 2007 word hy uitvoerende hoof van die Nelson Mandela Stigting.

Skryfwerk[wysig | wysig bron]

Hy begin poësie skryf terwyl hy nog op skool is. Tydens die periode van sy inperking skryf hy prosa en hy beskou sy letterkundige arbeid in hierdie tyd as vrugtevol. Sy gedigte word na opheffing van sy inperking veral in Staffrider gepubliseer en later ook in English Academy Review. In 1981 debuteer hy met die publikasie van Waiting for Leila, ’n novelle en ’n aantal kortverhale. Die titelverhaal ondersoek die ervarings van ’n outsider-figuur in die Suid-Afrikaanse gemeenskap, waar die politiek van die land sy gevoel dat hy nêrens hoort nie verder kompliseer. Waiting for Leila word in 1981 bekroon met die Mofolo-Plomer-prys. ’n Kortverhaal gebaseer op sy ondervindings, Lost, wen in 1993 die Cosmo / IGI Life Vita kortverhaalkompetisie. Hy publiseer die kortverhaal A reason to love in 2004 in Tydskrif vir Letterkunde.

In 1997 wen hy die Herman Charles Bosman-prys vir die roman Kafka's curse.[4] Die roman Bitter fruit behandel die gelatenheid van die nuwe elite in Suid-Afrika, wat hulleself verryk en vergeet van diegene wat steeds sukkel ten spyte van die demokrasie. Die hoofkarakter Lydia sukkel om die pyn te verwerk van haar verkragting deur ’n veiligheidspolisieman in apartheid Suid-Afrika. Haar man, Silas, is as tussenganger van die Waarheids- en Versoeningskommissie en die regering te betrokke met die lelike van die ou Suid-Afrika om ’n nuwe begin te bou. Hulle het ’n probleemkind, Mikey, wat uitvind dat die polisieman sy biologiese vader is.[5][6][7] Bitter fruit haal in 2003 die kortlys vir die IMPAC Dublin Literary Award en in 2004 die kortlys vir die Booker-prys.

Sy jongste roman verskyn in 2013 met die titel Strange Pilgrimages, en bevat 'n versameling kortverhale wat die "struggle" in Suid-Afrika as hoof tema het.[3]

Majiet is ’n drama oor ’n Maleise slavin wat die onwelkome attensies van haar meester weerstaan, maar dan deur sy seun aangerand word. Dit is ’n verwerking van ’n drama wat in Arabies in 1740 in Kaapstad geskryf is en waarskynlik in die slawelosie aan die bopunt van Adderleystraat opgevoer is.

Sy gedigte word gebundel in Bulldozer en Private voices. Hierin ondersoek hy veral die effek van apartheid, veral die balans tussen ’n haat vir die regime en ’n liefde vir die land. Bykans die helfte van die gedigte in “Bulldozer” is in Afrikaans.[8] Private voices wen in 1992 die BBC-prys vir Afrika-poësie.[9] Sy werk word in verskeie tale vertaal en van sy gedigte word opgeneem in Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte. Saam met Michael Chapman stel hy in 1982 die versamelbundel Voices from within: Black poetry from South Africa saam.[10]

Publikasies[11][wysig | wysig bron]

Jaar Titel van publikasie
1981 Waiting for Leila
1983 Bulldozer
1986 Majiet
1989 The Z Town Trilogy
1992 Private voices
1997 Kafka's curse
2003 Bitter fruit
2013 Strange Pilgrimages

Bronne[wysig | wysig bron]

Boeke[wysig | wysig bron]

  • Van Coller, H.P. (red.) Perspektief en Profiel Deel I. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998
  • Van Coller, H.P. (red.) Perspektief en Profiel Deel 2. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999
  • Van Coller, H.P. (red.) Perspektief en Profiel Deel 3. Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006

Tydskrifte en koerante[wysig | wysig bron]

  • August, Tyrone. Slum life and group removals spurred new black author into limelight. The Star, 14 Oktober 1981
  • Boekeredakteur. Achmat Dangor haal Booker-kortlys. Die Burger, 23 September 2004
  • Brown, Audrey. Die onthou en vergeet van ’n township-kind. Insig, Januarie/Februarie 2002
  • Dangor, Achmat. Ek probeer my vergete moedertaal herwin. Beeld, 1 Augustus 2000
  • Medewerker. Man Booker: SA skrywer haal gesogte kortlys. Beeld, 27 September 2004
  • Nieuwoudt, Stephanie. Bitter vrug: ’n nuwe soort protes-letterkunde. Die Burger, 1 November 2001

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8
  2. http://www.kwela.com/Authors
  3. 3,0 3,1 3,2 https://literature.britishcouncil.org/writer/achmat-dangor
  4. De Vos, Pierre. Insig. Desember 1997
  5. De Jager, Frederik. Insig, Mei 2002
  6. Hambidge, Joan. Rapport, 11 November 2001
  7. Van Niekerk, Annemarié. Beeld, 7 Januarie 2002
  8. Povey, John Frederick. African Book Publishing Record Volume XI no. 2 1985
  9. Reddy, Vasu. New Nation. 14-20 May 1993
  10. http://www.esaach.org.za/index.php?title=Dangor,_Achmed_(Achmat)
  11. http://esat.sun.ac.za/index.php/Achmat_Dangor

Eksterne Skakels[wysig | wysig bron]