Betelgeuse

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Betelgeuse
Betelgeuse word met ’n pienk pyl aangedui.
Betelgeuse word met ’n pienk pyl aangedui.
Sterrebeeld Jagter
Bayer-naam Alpha Orionis, α Ori
Spektraaltipe M2Iab[1]
Waarnemingsdata (Epog J2000)
Regte klimming 05h 55m 10.3053s[1]
Deklinasie +07° 24′ 25.426″[1]
Skynmagnitude (m)  0,42 (0,3 tot 1,2)[1][2][3]
B-V-kleurindeks  1,85[4]
U-B-kleurindeks  2,06[4]
Besonderhede
Massa (M) 7,7–20[5]
Radius (R) 950–1 200[5]
Ligsterkte (L) 90 000-150 000[5]
Ouderdom (jaar) ~7,3×106[6]
Temperatuur (K) 3 140–3 641[5][7]
Afstand (ligjaar) 643 ± 146[8]
Eienskappe
Veranderlikheid Halfreëlmatige veranderlike
Ander name
α Ori, 58 Ori, HR 2061, BD +7° 1055, HD 39801, FK5 224, HIP 27989, SAO 113271, GC 7451, CCDM J05552+0724AP, AAVSO 0549+07
Portaal  Portaalicoon   Sterrekunde
Betelgeuse se posisie (links bo) in verhouding met dié van die digte newels van die Orion- Molekulêre Wolkkompleks en die Jagter se Belt (foto: Rogelio Bernal Andreo).

Betelgeuse (ˈbiːtəldʒuːz), ook bekend onder sy Bayer-naam, Alpha Orionis of α Ori, is die negende helderste ster in die naglug en die tweede helderste in die sterrebeeld Jagter (Orion). Dié rooi ster is ’n halfreëlmatige veranderlike ster waarvan die skynbare magnitude wissel tussen 0,2 en 1,2, die grootste wisseling van enige ster van die 1ste magnitude. Betelgeuse is een van die hoekpunte van die Somerdriehoek en is in die middel van die Somerseshoek geleë.

Die ster se naam is afgelei van die Arabiese يد الجوزاء, Yad al-Jauzā ("die hand van Orion"). Middeleeuse vertalers het die Arabiese karakter vir "Y" verkeerdelik as "B" gelees, vandaar die beginletter B in Betelgeuse.

Eienskappe[wysig | wysig bron]

Die ster word geklassifiseer as ’n rooisuperreus van spektraaltipe M2Iab en is een van die grootste en helderste waarneembare sterre. As dit in die middel van die Sonnestelsel geleë was, sou dit verder as die Asteroïdegordel of dalk selfs die planeet Jupiter gestrek het.

Dit is moeilik om sy ware massa vas te stel, maar dit is waarskynlik tussen 5 en 30 sonmassas. Sy afstand van die Aarde af is in 2008 op sowat 640 ligjare geraam, wat beteken sy absolute magnitude is sowat −6,02. Die ster is minder as 10 miljoen jaar oud en het vinnig ontwikkel vanweë sy groot massa. Dit sal na verwagting binne die volgende miljoen jaar as ’n tipe II-supernova ontplof.

Betelgeuse is ’n wegholster wat gewerp is uit sy geboorteplek in die Orion OB1-assosiasie (wat die sterre van die Jagter se Belt insluit) en beweeg teen ’n geweldige spoed van 30 km/s deur die interstellêre medium. In die proses veroorsaak dit ’n boogskok van meer as 4 ligjare breed.[9]

Baie van die ster se eienskappe kan nie met sekerheid vasgestel word nie weens ’n verdonkering van sy buitenste lae, asook sy veranderlikheid en wisselende skynbare grootte. Verder word die ster se oppervlak verberg deur ’n komplekse, asimmetriese omhulsel van sowat 250 keer die ster se grootte wat veroorsaak word deur ’n enorme massaverlies.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 SIMBAD Query Result: BetelgeusE – Semi-regular Pulsating Star”. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. URL besoek op 20 Junie 2007.
  2. Davis, Kate (AAVSO Technical Assistant, Web) (December 2000). “Variable Star of the Month: Alpha Orionis”. American Association of Variable Star Observers (AAVSO). URL besoek op 10 Julie 2010.
  3. Burnham, Robert (1978). Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, Volume 2. New York: Courier Dover Publications. p. 1290. ISBN 0-486-23568-8. 
  4. 4,0 4,1 Nicolet, B. (1978). “Catalogue of Homogeneous Data in the UBV Photoelectric Photometric System”. Astronomy & Astrophysics 34: 1–49.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Mohamed, S.; Mackey, J.; Langer, N. (2012). “3D Simulations of Betelgeuse's Bow Shock”. Astronomy & Astrophysics 541, id.A1: A1. doi:10.1051/0004-6361/201118002.
  6. Sharpest Views of Betelgeuse Reveal How Supergiant Stars Lose Mass”. Press Releases. European Southern Observatory: 29 Julie 2009. URL besoek op 6 September 2010.
  7. Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy (April 2001). “A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)”. The Astrophysical Journal 551 (2): 1073–98. doi:10.1086/320215.
  8. Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Guinan, Edward F. (April 2008). “A New VLA-Hipparcos Distance to Betelgeuse and its Implications” (PDF). The Astronomical Journal 135 (4): 1430–40. doi:10.1088/0004-6256/135/4/1430. Besoek op 10 Julie 2010.
  9. Betelgeuse braces for a collision”. ESA: 2013-01-22. URL besoek op 2013-01-23.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Koördinate: Sky map 05h 55m 10.3053s, +07° 24′ 25.426″