Ewe (taal)

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Ewe
Èʋe, Èʋegbe 
Uitspraak: [èβeɡ͡be]
Gepraat in: Vlag van Benin Benin
Vlag van Ghana Ghana
Vlag van Togo Togo 
Gebied: Wes-Afrika
Totale sprekers: 3,8 miljoen[1]
Taalfamilie: Niger-Kongo
 Volta-Kongo
  Volta-Niger
   Left Bank
    Gbe
     Ewe 
Skrifstelsel: Latynse alfabet
Taalkodes
ISO 639-1: ee
ISO 639-2: ewe
ISO 639-3: onderskeidelik:
ewe – Ewe
wci – Waci
kef – Kpesi

Ewe (Èʋe of Èʋegbe, [èβeɡ͡be], ) is 'n Niger-Kongo-taal in Wes-Afrika wat deur sowat 3,8 miljoen mense gepraat word. Dit word deur die Ewe-volk gepraat en is veral in die suide van die lande Ghana, Togo en Benin versprei.

Verspreiding van die Gbe-tale met Ewe in geel
Die woord "vrede" in Ewe in die Vredetunnel van Bremen

Ewe behoort tot 'n groep van verwante tale, die Gbe-tale, wat in die weste deur die Voltarivier begrens word en oor die suide van die lande Ghana, Togo, Benin en Nigerië langs die kus van die Bog van Benin streek. Hierdie Gbe-tale vorm 'n dialekkontinuum bestaande uit Aja, Gen, Phla-Pherá en Fon.

Ewe is nes baie Afrikatale tonaal met 'n onderwerp-werkwoord-voorwerp-volgorde. Tydens die Duitse koloniale tydperk is 'n skrifstelsel vir Ewe ingevoer, gebaseer op die Latynse alfabet met bykomende letters.

Ortografie[wysig | wysig bron]

Die Afrika-alfabet word gebruik wanner Ewe ortografies daargestel word en die skriftelike weergawe is 'n soort kombinasie van die Latynse alfabet met die Internasionale Fonetiese Alfabet.[2]

A a B b D d Ɖ ɖ Dz dz E e Ɛ ɛ F f Ƒ ƒ G g Gb gb Ɣ ɣ
[a] [b] [d] [ɖ] [d͡z] [e], [ə] [ɛ] [f] [ɸ] [ɡ] [ɡ͡b] [ɣ]
H h I i K k Kp kp L l M m N n Ny ny Ŋ ŋ O o Ɔ ɔ P p
[h] [i] [k] [k͡p] [l] [m] [n] [ɲ] [ŋ] [o] [ɔ] [p]
R r S s T t Ts ts U u V v Ʋ ʋ W w X x Y y Z z
[l] [s] [t] [t͡s] [u] [v] [β] [w] [x] [j] [z]

'n "n" word dikwels na vokale geplaas om nasalisering te merk. Toon word algemeen nie gemarkeer nie, behalwe in sommige algemene gevalle wat vereenvoudiging vereis, byvoorbeeld die eerste persoon meervoud "ons" is hoog gemerk om dit van die tweede persoon meervoud mi "julle" te onderskei en die tweede persoon enkelvoud "jy" is laag gemerk om dit van die derde persoon meervoud "hulle" te onderskei.

  • ekpɔ wò [ɛ́k͡pɔ̀ wɔ̀] — "Hy het jou gesien"
  • ekpɔ wo [ɛ́k͡pɔ̀ wɔ́] — "Hy het hulle gesien"

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) "Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Éwé". Ethnologue. Besoek op 28 Januarie 2019. 
  2. (en) Jim-Fugar, Nicholine; Jim-Fugar, M.K.N (2017). Nuseline's Ewe-English Dictionary. p. 5. ISBN 1-5210-4018-4. 

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Wikipedia
Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Ewe (taal)