Fon (taal)

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Fon
fɔ̀ngbè 
Uitspraak: [fɔ̃̀ɡ͡bē]
Gepraat in: Vlag van Benin Benin
Vlag van Nigerië Nigerië
Vlag van Togo Togo 
Gebied: Wes-Afrika
Totale sprekers: 1,9 miljoen[1]
Taalfamilie: Niger-Kongo
 Volta-Kongo
  Volta-Niger
   Left Bank
    Gbe
     Fon 
Skrifstelsel: Latynse alfabet
Taalkodes
ISO 639-1: geen
ISO 639-2: fon
ISO 639-3: fon

Fon (fɔ̀ngbè, [fɔ̃̀ɡ͡bē]) is 'n Niger-Kongo-taal in Wes-Afrika wat deur sowat 1,9 miljoen mense gepraat word. Dit word deur die Fon-volk gepraat en is veral in die suide van die lande Benin, Nigerië en Togo versprei.

Verspreiding van die Gbe-tale met Fon in pers
Die woord "welkom" (Kwabɔ) in Fon by 'n apteek op die lughawe in Cotonou, Benin
Die Onse Vader in Fon

Fon behoort tot 'n groep van verwante tale, die Gbe-tale, wat in die weste deur die Voltarivier begrens word en oor die suide van die lande Ghana, Togo, Benin en Nigerië langs die kus van die Bog van Benin streek. Hierdie Gbe-tale vorm 'n dialekkontinuum bestaande uit Aja, Ewe, Fon, Gen en Phla-Pherá.

Fon is nes baie Afrikatale tonaal met 'n onderwerp-werkwoord-voorwerp-volgorde. Die bekendste woord is waarskynlik vodun [vodṹ] wat in Ewe en Fon "gees" of "godheid" beteken. Fon vorm saam met ander tale die grondslag waaruit Haïtiaanse Kreools ontwikkel het.[2]

Ortografie[wysig | wysig bron]

Die Fon-alfabet is gebaseer op die Latynse alfabet met die bykomende letters Ɖ/ɖ, Ɛ/ɛ en Ɔ/ɔ, asook die digrawe gb, hw, kp, ny en xw.[3]

Fon-alfabet
Hoofletters A B C D Ɖ E Ɛ F G GB H HW I J K KP L M N NY O Ɔ P R S T U V W X XW Y Z
Kleinletters a b c d ɖ e ɛ f g gb h hw i j k kp l m n ny o ɔ p r s t u v w x xw y z
Uitspraak (IPA) a||b||||d||ɖ||e||ɛ||f||ɡ||ɡb||ɣ||ɣw||i||||k||kp||l||m||n||ɲ||o||ɔ||p||r||s||t||u||v||w||x||xw||j||z

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) "Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Fon". Ethnologue. Besoek op 10 Augustus 2019.
  2. (en) Bonenfant, Jacques L. (2011). “History of Haitian-Creole: From Pidgin to Lingua Franca and English Influence on the Language”. Review of Higher Education and Self-Learning 3 (11).
  3. (fr) Hildegard, Höftmann (2003). Dictionnaire fon-français : avec une esquisse grammaticale. Michel Ahohounkpanzon. Köln: Rüdiger Köppe Verlag. p. 19. ISBN 3-89645-463-3. OCLC 53005906.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]