Gaan na inhoud

Geraasbesoedeling

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Verkeer is een van die hoofbronne van geraasbesoedeling in stede.
'n Qantas Boeing 747-400 vlieg baie naby aan huise verby by die London Heathrow-lughawe.

Geraasbesoedeling, ook bekend as omgewingsgeraas of klankbesoedeling, is wanneer geraas 'n skadelike impak op mense of diere het. Die wêreldwye bron van buitelug-geraas word hoofsaaklik deur masjiene en vervoer (veral vliegtuie) veroorsaak.[1][2] Swak stadsbeplanning kan tot verhoogde geraasbesoedeling lei. Industriële en residensiële fabrieke kan ook tot geraasbesoedeling in woongebiede lei.

Sommige van die hoofbronne van geraas in woongebiede sluit in harde musiek, lawaai van voertuie en vliegtuie, instandhouding van grasperke, nabygeleë konstruksie, skielike ontploffings of jong mense wat skreeu (bv. by sportgeleenthede). Geraasbesoedeling wat verband hou met huishoudelike petrolkragopwekkers is ook besig om een van die hoofbronne van geraasbesoedeling in ontwikkelende lande te word.

Die gemiddelde geraasvlak in woongebiede is 97,60 dB, wat die Wêreldgesondheidsorganisasie se maksimum aanbevole waarde van 50 dB reeds oorskry het.[3] Navorsing dui daarop dat geraasbesoedeling die hoogste is in lae inkomste-gebiede, asook gebiede waar minderheidsgroepe voorkom.[4] Gedokumenteerde probleme wat met geraasbesoedeling in die stede verband hou, gaan so ver terug as Antieke Rome.[5]

Hoë vlakke van geraas kan tot kardiovaskulêre gevolge by mense en 'n verhoogde kans op koronêre hartsiekte bydra.[6][7] Geraasbesoedeling verhoog die kans van dood by diere, deur die invloed wat dit het op hul vermoë om prooi op te spoor, asook die invloed wat dit het op die voortplanting van diere. Dit dra ook by tot permanente gehoorverlies by mens en dier.[8] Alhoewel bejaardes kardiale probleme het weens geraasbesoedeling, is veral kinders meer kwesbaar vir geraas, volgens die Wêreldgesondheidsorganisasie. Die nagevolge van geraasbesoedeling op kinders kan permanent wees.[9] Geraas is daarom 'n ernstige bedreiging vir 'n kind se fisiese- en sielkundige gesondheid en kan 'n kind se gedrag en leervermoë negatief beïnvloed.[10]

Gesondheid

[wysig | wysig bron]

Mense

[wysig | wysig bron]
Noise level from a leaf blower using the NIOSH Sound Level Meter app showing 95.3 decibels.
Geraasvlak van 'n blaarblaser word met die NIOSH Sound Level Meter-selfoonprogram gemeet.

Geraasbesoedeling beïnvloed gesondheid en gedrag. Ongewenste geluide (geraas) kan 'n mens se fisiologiese gesondheid beskadig. Geraasbesoedeling kan hipertensie, hoë stresvlakke, tinnitus, gehoorverlies, slaapversteurings en ander kondisies veroorsaak.[6][11][12] Volgens 'n oorsig in 2019 van die bestaande literatuur, word geraasbesoedeling met 'n vinnige kognitiewe afname geassosieer.[13]

'n Klankvlakmeter is een van die algemeenste toestelle wat gebruik word om geraas in die omgewing en werkplek te meet.

Klank is ongewens wanneer dit inmeng met normale menslike aktiwiteite soos slaap of om 'n gesprek te voer, of as dit die kwaliteit van lewe versteur of verminder.[14] Gehoorverlies as gevolg van geraasbesoedeling kan deur langdurige blootstelling aan geraasvlakke bo 85 dB veroorsaak word.[15]

Blootstelling aan geraas in die werkplek kan ook tot gehoorverlies en ander gesondheidsprobleme bydra. Gehoorverlies in die werkplek is wêreldwyd een van die mees algemene werkverwante siektes.

Geraasbesoedeling kan negatiewe uitwerkings hê op volwassenes en op kinders wat op die outistiese spektrum is.[16] Diegene wat outisties is, kan moontlik lei aan hiperakoesis, 'n abnormale sensitiwiteit vir klank.[17] Mense wat hiperakoesis ervaar, kan onaangename emosies soos vrees en angs beleef.[18] Dit kan veroorsaak dat outistiese mense sekere omgewings met geraas vermy, wat op sy beurt kan lei tot isolasie en kan sodoende hul lewenskwaliteit nadelig beïnvloed. Skielike ontploffingsgeluide van motorvoertuie en motoralarms, is die tipes geraasbesoedeling wat outistiese mense negatief kan beïnvloed.

Natuurlewe

[wysig | wysig bron]

Geraas kan 'n nadelige invloed op diere hê. Dit verhoog die kans van dood deur die delikate balans in roofdier- of prooi-opsporing te versteur, en deur hul aanwending van klank vir kommunikasie te belemmer, veral wat voortplanting aanbetref. 'n Kettingreaksie van verdere indirekte effekte kan die wisselwerkinge binne 'n gemeenskap beïnvloed.[19] Oormatige blootstelling aan geraas kan lei tot tydelike of permanente gehoorverlies.

Die Europese robin, 'n tuinvoël van stedelike omgewings, is meer geneig om snags te sing op plekke waar daar bedags baie geraasbesoedeling aanwesig is. Dit dui aan dat hulle die stiller nagure benut om te verseker dat hul "boodskap" duideliker versprei word.[20] Dieselfde studie het getoon dat geraas in dagure 'n beter voorspeller is van sang in die nagure.[21]

Sebravinke word minder getrou aan hul maat, wanneer hulle aan verkeersgeraas blootgestel word. Dit kan 'n populasie se evolusionêre trajek verander en kan tot diepgaande genetiese en evolusionêre gevolge lei.[22]

Menslike aktiwiteite wat onderwatergeraasbesoedeling veroorsaak is ook baie algemeen in die see. Ladingskepe genereer hoë vlakke van geraas deur hul skoewe en dieselenjins.[23][24] Hierdie geluide verhoog die geraasvlakke selfs meer as dit wat deur wind veroorsaak word.[25] Diere soos walvisse wat afhanklik is van geluide om te kommunikeer, kan op verskeie maniere negatief deur hierdie geraasbesoedeling geraak word. Selfs marinediere, soos krappe, het getoon dat die geraasbesoedeling 'n negatiewe uitwerking op hulle het.[26][27] Daar is opgemerk dat groter krappe baie meer negatief geraak word, as die kleiner krappe. Herhaalde blootstelling aan die geraas van skepe het gelei tot akklimatisering.[27]

Hoër omgewingsgeraasvlakke veroorsaak ook dat diere harder geluide maak, wat die Lombard-effek genoem word. Navorsers het bevind dat die lengte van die geluide van bultrugwalvisse langer was toe 'n nabye laefrekwensiesonar in werking was.[28]

Geraasbesoedeling het moontlik tot die dood van sekere walvisse gelei wat hulself gestrand het nadat hulle aan die harde geluide van 'n militêre sonar blootgestel is.[29]

Sien ook

[wysig | wysig bron]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. ↑ Senate Public Works Committee. Noise Pollution and Abatement Act of 1972. S. Rep. No. 1160, 2de sessie van 92ste Kongres.
  2. ↑ C. Michael Hogan en Gary L. Latshaw, "The relationship between highway planning and urban noise" Geargiveer 18 Mei 2007 op Wayback Machine, The Proceedings of the ASCE. Urban Transportation. Mei 21–23, 1973, Chicago, Illinois. By American Society of Civil Engineers. Urban Transportation Division.
  3. ↑ Menkiti Nwasinachi U., Agunwamba Jonah C. (2015), Assessment of noise pollution from electricity generators in a high-density residential area, African Journal of Science, Technology, Innovation and Development, bladsye 306 –312, Volume 7, Uitgawe 4, https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/20421338.2015.1082370
  4. ↑ Casey, Joan A.; James, Peter; Morello-Forsch, Rachel. "Urban noise pollution is worst in poor and minority neighborhoods and segregated cities". PBS. Gepubliseer 7 Oktober 2017, verkry 1 Januarie 2018.
  5. ↑ "Noise Pollution: A Modern Plague" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Januarie 2020.
  6. 1 2 "Environmental Noise and the Cardiovascular System". Februarie 2018. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (hulp)
  7. ↑ "Residence close to high traffic and prevalence of coronary heart disease". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (hulp)
  8. ↑ Results and Discussion – Effects – Noise Effect On Wildlife – Noise – Environment – FHWA.
  9. ↑ Children and Noise, WHO, http://www.who.int/ceh/capacity/noise.pdf
  10. ↑ Noise and Its Effects on Children, EPA, https://www.epa.gov/sites/production/files/2015-07/documents/ochp_noise_fs_rev1.pdf
  11. ↑ S. Rosen en P. Olin, Hearing Loss and Coronary Heart Disease, Archives of Otolaryngology, 82:236 (1965)
  12. ↑ "Noise Pollution" (in Engels). World Health Organization. 8 Desember 2018. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 Januarie 2010.
  13. ↑ "Ambient Air Pollution, Noise, and Late-Life Cognitive Decline and Dementia Risk". 2019. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (hulp)
  14. ↑ Jefferson, Catrice. "Noise Pollution" (in Engels). U.S. Environmental Protection Agency. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Junie 2016. Besoek op 24 September 2013.
  15. ↑ National Institutes of Health, NIDCD. "Noise-Induced Hearing Loss" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 April 2020. Besoek op 29 Junie 2018.
  16. ↑ "Autism & Anxiety: Parents seek help for extreme reaction to loud noise" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2019. Besoek op 5 November 2018.
  17. ↑ "Tinnitus and Hyperacusis: Overview" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 April 2019. Besoek op 12 April 2019.
  18. ↑ Stiegler, L.N. "Understanding Sound Sensitivity in Individuals with Autism Spectrum Disorders". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (hulp)
  19. ↑ Barton, Brandon T. (10 Julie 2018). "Testing the AC/DC hypothesis: Rock and roll is noise pollution and weakens a trophic cascade". Ecology and Evolution. 8 (15): 7649–7656. doi:10.1002/ece3.4273.
  20. ↑ "Daytime noise predicts nocturnal singing in urban robins". Biology Letters. 3 (4): 368–70. 2007. doi:10.1098/rsbl.2007.0134.
  21. ↑ "Anthropogenic noise reduces bird species richness and diversity in urban parks". Ibis. 159 (3): 638–646. 2017. doi:10.1111/ibi.12481.
  22. ↑ Milius, S. (2007). High Volume, Low Fidelity: Birds are less faithful as sounds blare, Science News vol. 172, p. 116. (references Geargiveer 24 April 2008 op Wayback Machine)
  23. ↑ Arveson. "Radiated noise characteristics of a modern cargo ship". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (hulp)
  24. ↑ McKenna. "Measurements of radiated underwater noise from modern merchant ships relevant to noise impacts on marine mammals". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (hulp)
  25. ↑ Wenz. "Acoustic Ambient Noise in the Ocean: Spectra and Sources". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (hulp)
  26. ↑ McClain, Craig (3 April 2013). "Loud Noise Makes Crabs Even More Crabby" (in Engels). Deep Sea News. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 April 2020. Besoek op 4 April 2013.
  27. 1 2 Wale. "Size-dependent physiological responses of shore crabs to single and repeated playback of ship noise". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (hulp)
  28. ↑ "Variation in humpback whale (Megaptera novaeangliae) song length in relation to low-frequency sound broadcasts". The Journal of the Acoustical Society of America. 113 (6): 3411–24. 2003. doi:10.1121/1.1573637.
  29. ↑ Bahamas Marine Mammal Stranding Event of 15–16 March 2000

Bibliografie

[wysig | wysig bron]
  • Robert Bartholomew (1974), Sonic environment and human behavior, Exchange Bibliography (565), US: Council of Planning Librarians, ISSN 0010-9959 – via Internetargiewe
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Geraasbesoedeling&oldid=2926020"