Waterbesoedeling

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Die behandeling van water in 'n suiweringsaanleg maak die water skoner.

Waterbesoedeling (Engels: Water pollution) is die besoedeling van watermassa (soos mere, riviere, oseane en grondwater). Waterbesoedeling kom voor wanneer die besoedelende stof direk of indirek in die watermassa beland sonder voldoende behandeling om die skadelike stof te verwyder.

Waterbesoedeling beïnvloed plante en organismes wat in die water lewe en in byna alle gevalle is die uitwerking nie net skadelik wat individuele spesies en bevolkings betref nie, maar ook die biologiese gemeenskappe.

'n Rivier wat met yster besoedel is, het 'n onnatuurlike rooi skynsel.

Groot omgewingsprobleem[wysig | wysig bron]

Dit is hoofsaaklik die mens en sy lewenswyse wat vir waterbesoedeling verantwoordelik is: stowwe soos gevaarlike afvalstowwe, metale, mense- en diere-afval, verf en chemikalieë en selfs olie word deurlopend in riviere en ander waterbronne gestort. Natuurrampe is soms ook vir besoedeling verantwoordelik, byvoorbeeld aktiewe kraters wat as in die lug vrystel en daarna in water opgeneem word, maar dis eerder die uitsondering.

Waterbesoedeling word gevolglik een van die wêreld se ergste omgewingsprobleme geag – nie alleen wat riviere, damme en oseane betref nie, maar ook grondwater. Vandaar die druk op veral nywerhede om verantwoordelik van afval ontslae te raak en landbouers en selfs stadsrade om nie plaagdoders en kunsmis onnodig in water-afloop en spoelriolering en uiteindelik ook in grondwater te laat beland nie.

Dit is ook misleidend dat besoedelde water nie op die oog af vuil hoef te wees nie. Helder water kan soms bakterieë en virusse, chemikalieë en ander stowwe bevat wat tot siekte of selfs sterftes van mense en diere kan lei.

Watergedraagde siektes weens swak watervoorsiening is veral in onontwikkelde gebiede ’n ernstige probleem. Volgens statistieke (Websters, p. 1 183) word sowat 80% van alle siekte in dié gebiede deur water oorgedra, met diarree die grootste oorsaak van veral kindersterftes. Malaria, wat meegebring word deur muskiete wat in stilstaande water uitbroei, raak jaarliks ’n ontstellende 400 miljoen mense en veroorsaak 5 miljoen se dood.

In nywerheidslande is die groot probleem water wat deur nywerheidsafval en selfs radio-aktiewe afval besoedel is. Dit veroorsaak minstens hoofpyn of maagongesteldhede maar verskillende kankersoorte word ook daaraan verbind. Besoedelde water is dus vandag ’n wêreldwye probleem.

Waterbesoedeling is uiteraard nie ’n moderne probleem nie: oor die eeue het cholera-epidemies en ook tifus en disenterie (ontsteking van die ingewande) weens besmette water voorgekom.

Ewewig versteur[wysig | wysig bron]

Die feit dat alle water wat in die natuur voorkom sowel organiese as anorganiese stowwe bevat, moet in gedagte gehou word: dié stowwe kom in ’n kragtige ewewig voor te danke aan ’n ingewikkelde reeks selfsuiweringsprosesse. Aërobiese bakterieë breek byvoorbeeld onsuiwerhede van natuurlike oorsprong doeltreffend af.

Indien dié ewewig deur besoedelende stowwe versteur word – byvoorbeeld anorganiese soute en sure – sal die water nie sonder skadelike gevolge gebruik kan word nie. Dit kan onder meer die dood van visse, waterdiere en -plante en selfs voëls en ander diere veroorsaak.

Waterbesoedeling kan vissterftes veroorsaak.

Organiese besoedelende stowwe kan van biologiese en chemiese oorsprong wees. Biologiese besoedeling is die gevolg van water wat met mense en diere se uitwerpsels besmet word. Chemiese besoedeling ontstaan wanneer onder meer olie en landbouchemikalieë die ewewig versteur. Sekere gifstowwe, insluitend DDT wat streng beheer word, is selfs al baie ver van die bron van besmetting gevind. ’n Geval van visweefsel wat DDT bevat is al by Ross-eiland by die Noordpool gevind.

Anorganiese waterbesoedeling, onder meer deur ione, soute en sure van swaarmetale, kan tot vergiftiging en eutrofisering (oormaat fosfaat en stikstof) van water lei. Nywerheidsafval soos kwik, lood en sianied, landbou-afval (soos geloogde kunsmis) en huishoudelike afval (soos wasmiddels en fosfate) is die sondaars.

Oorsake[wysig | wysig bron]

Van die oorsake van waterbesoedeling sluit in:

  • Huishoudelike afval (waspoeier, seep en chemikalieë).
  • Fabrieke wat sure en olies in riviere en damme stort.
  • Afval van myne.
  • Kragsentrales.
  • Fossielbrandstowwe van motors (veroorsaak suurreën wat dan in ons waterbronne spoel).
  • Rioolvuil (mos groei baie goed daarin. Dit versmoor visse, gebruik te veel suurstof, vat sonlig van waterplante weg so dit kan nie fotosinteer nie so dus het die waterdiertjies nie meer kos nie).
  • Plaagdoders (maak water suur).
  • Olie van skepe en raffinaderye.
  • Rommelstorting (soos plastieksakke, hoofsaaklik van bote se afval maar 'n groot hoeveelheid kom van die land).
  • Visvangnette wat verlore raak in die see (diere word verstrengel daarin en versmoor dan, dier hou eers op om daarin te versmoor sodra te veel dooie diere daarin verstrengel is sodat dit uiteindelik bodem toe sink).
  • Soos reeds gemeld, kan besoedeling ook deur natuurrampe meegebring word. Vulkaanuitbarstings stel byvoorbeeld baie as in die lug vry en gedeeltes kan ook in damme, riviere en die see beland.

Suurreën[wysig | wysig bron]

Een van die besoedelaars waarvan nie altyd kennis geneem word nie, is suurreën – reën wat sure soos swael en die sterk oksideermiddel salpetersuur bevat en die gevolg is van gasse soos stikstof en swael wat met suurstof, waterdamp en sonlig verbind.

Suurreën, een van die waterbesoedelaars, kan selfs skade aan bome veroorsaak, soos dié bos in die Noordelike Halfrond.

Steenkool wat brand veroorsaak die gasse koolstofdioksied en swaeloksied, wat in die atmosfeer vrygestel word. Wanneer swaeldioksied en water byvoorbeeld verbind, ontstaan suurreën. Dit kan selfs die steenwerk van geboue beskadig en bome se groei benadeel. Uitlaatgasse van voertuie veroorsaak ook suurreën.

Suurreën versteur die chemiese ewewig in damme en mere en veroorsaak suurstoftekorte in die water, wat visse en plante laat vrek. Selfs grondwater kan daardeur benadeel word en dit tas glo ook mense se asemhalingstelsel aan, met asma en bronchitis die gevolge. In noordelike lande soos Swede, Denemarke en Noorweë is sowat 80% van die vis in mere reeds uitgewis.

Landbouchemikalieë[wysig | wysig bron]

Die besoedelende uitwerking van landbouchemikalieë op water is ook al heelwat nagevors. Volgens ’n onlangse navorsingsverslag van Suid-Afrika se Waternavorsingsraad het landboubedrywighede die potensiaal om ’n verskeidenheid gevaarlike chemikalieë in die land se waterbronne te besorg.

Kommer is in die verslag uitgespreek oor die moontlikheid dat verskeie plaagdoders wat op plase gebruik word om gewasse te bespuit en dieresiektes te beheer, in riviere en damme kan beland. Deur van die water te drink (mens en dier) of selfs daarmee in aanraking te kom deur watersport, kan dit endokriene versteurings in mense veroorsaak.

Riglyne deur die betrokke besluitnemers oor die veilige gebruik van landbouchemikalieë in die bestuur van waterhulpbronne sal uiteindelik noodsaaklik wees, is die gevolgtrekking van die navorsing.

Indringerplante[wysig | wysig bron]

Indringerplante – plante wat floreer in gebiede waarin hulle nie voorheen natuurlik gegroei het nie – kan in twee opsigte Suid-Afrika se waterbronne benadeel: Eerstens onderdruk hulle inheemse plante omdat daar minder natuurlike plae is wat hul groei belemmer, gebruik hulle meer water en kan die afloop na riviere en damme belemmer. Volgens statistieke van die Departement van Water en Sanitasie is indringerplante daarvoor verantwoordelik dat die jaarlikse invloei na damme met 695 miljoen kubieke meter verminder word (2013-syfers).

Tweedens kan hulle vir besoedeling en die benadeling van ander waterplante se groei, suurstof en selfs vissterftes sorg, wat die besoedelingsprobleem vererger.

Waterhiasinte, tropiese waterplante van die spesie Eichhornia crassipes (afkomstig van Suid-Amerika en reeds ’n probleem in meer as 50 lande), is een van die grootste nagmerries vir plaaslike omgewingsbewaarders. In een seisoen kan so min soos 25 plante vir 2 miljoen nuwe plante sorg. Dit veroorsaak nie alleen suurstoftekorte in damme en riviere nie, maar dreineer die water van voedingstowwe vir ander plante en visse en blokkeer die sonlig. Vis- en plantsterftes kan die besoedelingsprobleem aansienlik vergroot.

Hittebesoedeling[wysig | wysig bron]

Hittebesoedeling (of termiese besoedeling) is ’n vorm van waterbesoedeling wat nie altyd in dieselfde asem as ander vorme van besoedeling genoem word nie, maar steeds wye gevolge het. Dit is vrygestelde hitte waarvan ontslae geraak moet word by onder meer fabrieksprosesse en die opwekking van krag.

Die biologiese gevolge van dié warm water, wat gemiddeld 5°C-10°C warmer is as die water waarin dit afgevoer word, is dat dit ’n uitwerking het op prosesse wat sensitief is vir temperatuur, insluitend fotosintese, en dat dit tot die dood van waterorganismes en –diere kan lei. Die warmer watertemperatuur lei terselfdertyd tot nuwe leefgebiede vir ongewenste spesies, wat in die warmer water floreer ten koste van inheemse fauna en flora.

Gevare[wysig | wysig bron]

Die gevare van waterbesoedeling sluit in:

  • Bevat giftige chemikalieë soos kwik, lood, koper, sink en arseen. Metaalione word onder meer opgeneem deur skulpdiere soos mossels, wat vergiftiging by mense kan meebring wat dit eet. Mense is al dood weens kwikvergiftiging. Die daaglikse storting van kwikverbindings (tot 275 kg is aan die orde van die dag) deur die Ryn in die Noordsee word as een van die oorsake van sterftes onder seediere genoem.
  • Rioolafvoer bevat patogeniese organismes (byvoorbeeld Escherichia coli) en swaarmetale soos koper, kadmium en lood. Dit kan selfs in die grond opbou en uiteindelik neerslag vind in grondwater. Die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) en Voedsel- en Landbou-organisasie (VLO) het al gesamentlike riglyne neergelê oor gesondheidsrisiko’s vir mense en diere weens plante wat aan te veel swaarmetale in water blootgestel is.
  • Noodsaaklike water-organismes gaan dood weens besoedeling, suurstoftekorte en voedingsgebrek.
  • Die soutinhoud van oppervlakwater neem soveel toe dat dit probleme skep wat die voorsiening van drinkwater aangaan. Dit benadeel ook die produksie van landbougewasse.
  • Robbe en seevoëls gaan dood van olie op hul lywe. Oliebesoedeling is een van die groeiende probleme: dit is nie net afkomstig van olietenkskepe wat beskadig word of vergaan nie, maar ook van raffinaderye in kusgebiede. Vragskepe en olietenkskepe wat olie in die see verloor of selfs bepland olie in die see inspoel, is grootliks daarvoor verantwoordelik. Statistieke dui op sowat 3,5 miljoen ton olie wat jaarliks in die oseane beland en die seelewe benadeel, vis se smaak bederf en selfs tot die uitwissing van spesies kan lei, byvoorbeeld die brilpikkewyn, albatrosse en seeganse.

Voorkoming[wysig | wysig bron]

Om waterbesoedeling te voorkom, moet die volgende gedoen word:

  • Owerhede moet strenger wette uitoefen op waterbesoedelaars.
  • Ons kan self eerder skadelike stowwe in houers gooi en in vullis sit as wat ons dit met die rioolpype afstuur.
    'n Doeltreffende suiweringsaanleg kan tot 95% ongewenste afval verwyder.
  • Meld fabrieke wat besoedel aan.
  • Die doeltreffende behandeling van rioolafloop. Primêre behandeling verwyder die meeste swaarmetale, terwyl sekondêre behandeling van opgeloste organiese materiaal ontslae raak. Van die wêreld se rioolbehandelingsaanlegte kan tot 95% ongewenste afval verwyder.
  • Laat dit vir jou 'n eer wees om nooit te besoedel nie.
  • Maak soveel mense moontlik bewus van die probleem.

Bronne[wysig | wysig bron]

  • Backeberg, Gerhard. Impact of agricultural chemicals on water resources. Artikel in Agri, Desember 2015/Januarie 2016
  • England, Nick. Physics Matters. Hodder & Stoughton. 1989. ISBN 0-340-63935-0      
  • Preston, IR, Le Maitre, DC, Blignaut, JN, Louw, L & Palmer, CG. Impact of invasive alien plants on water provision in selected catchments. Navorsingsartikel in Water SA, Oktober 2018. ISSN 1816-7950
  • Mbangi, A, Muchaonyerwa, P & Zengeni, R. Accumulation of multiple heavy metals in plants grown on soil treated with sewage sludge for more than 50 years presents health risks and an opportunity for phyto-remediation. Navorsingsartikel in Water SA, Oktober 2018. ISSN 1816-7950
  • Paneel redakteurs. New Standard Encyclopedia Vol 19. Ferguson Publishing Company. 1999. ISBN 0-87392-103-8
  • Paneel redakteurs. The World Book Encyclopedia 21. World Book. 2009. ISBN 978-0-7166-0110-4
  • Paneel redakteurs. Webster’s New World Encyclopedia. Prentice Hall.1992. ISBN 0-13-947482-X
  • Paneel redakteurs. Wêreldspektrum. Ensiklopedie Afrikana. 1983. ISBN 0908409 70 2
  • Uys, Isabel. Feitegids. ’n Kernensiklopedie. Pharos. 2007. ISBN 978-1-86890-065-7.

Sien ook[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]