Gotiese alfabet

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Gotiese alfabet
Gutisk.png
Soort skryfstelsel Alfabet
Taal Goties
Tydperk Van ca. 350 tot 600's
Voorloper Grieks, met ’n Latynse en rune-invloed
Rigting Links-regs
ISO 15924 Goth, 206
Unicode Gothic, U+10330–U+1034F
Nota Hierdie bladsy kan fonetiese IFA-simbole of letters uit ander alfabette bevat

Die Gotiese alfabet is gebruik vir die skryf van Goties en is in die 4de eeu geskep deur Wulfila, ’n sendeling en Bybel-vertaler van Kappadosië, om die Bybel te vertaal.[1]

Oorsprong[wysig]

Woelfila het waarskynlik met opset nie die ouer rune-alfabet vir sy doel gebruik nie vanweë die Germaanse heidense gelowe en gebruike waarmee dit verbind is.[2] Verder het die Grieks-gebaseerde skrif gehelp om die Gote te laat deel word van die hoofsaaklik Grieks-Latynse kulture van die Swartsee.[3] Die individuele letters het egter steeds name wat afgelei is van dié vir hul rune-ekwivalente.

Die letters[wysig]

Die alfabet is hoofsaaklik ’n skryfstelsel van hoofletters van die Griekse alfabet, met ’n paar bykomende letters om tipiese Gotiese klanke weer te gee: die Latynse F, twee Rune-letters om /j/ en /w/ te onderskei van /i/ en /u/, en die letter "ƕair".

Onder is ’n tabel van die Gotiese alfabet. Twee letters wat in die transliterasie daarvan gebruik word, kom nie in Afrikaans voor nie: þ en ƕ. Die letters het ook syferwaardes gehad wat gewoonlik tussen twee punte (•𐌹𐌱• = 12) of met ’n streep bo (𐌹𐌱 = 12) geskryf is. Twee letters, vir 90 en 900, het geen fonetiese waarde nie.

Letter Translit. Grieks Gotiese naam Rune-naam IFA Syferwaarde
Gothic letter ahsa.svg 𐌰 a Α aza < ans "god" of asks "as" *ansuz /a, aː/ 1
Gothic letter bairkan.svg 𐌱 b Β bercna < *bairka "berk" *berkanan /b/ [b, β] 2
Gothic letter giba.svg 𐌲 g Γ geuua < giba "geskenk" *gebō /ɡ/ [ɡ, ɣ, x]; /n/ [ŋ] 3
Gothic letter dags.svg 𐌳 d Δ daaz < dags "dag" *dagaz /d/ [d, ð] 4
Gothic letter aihvus.svg 𐌴 e Ε eyz < aiƕs "perd" og eivs "taksusboom" *eihwaz /eː/ 5
Gothic letter qairthra.svg 𐌵 q Π quetra < *qairþra ? of quairna "meulsteen" (sien *perþō) /kʷ/ 6
Gothic letter iuja.svg 𐌶 z Ζ ezec < ezec? (sien *algiz) /z/ 7
Gothic letter hagl.svg 𐌷 h H haal < *hagal of *hagls "hael" *haglaz /h/ 8
Gothic letter thiuth.svg 𐌸 þ, th Θ thyth < þiuþ "goed" of þaurnus "doring" *thurisaz /θ/ 9
Gothic letter eis.svg 𐌹 i Ι iiz < *eis "ys" *īsaz /i/ 10
Gothic letter kusma.svg 𐌺 k Κ chozma < *kusma of kōnja "dennesap" *kaunan /k/ 20
Gothic letter lagus.svg 𐌻 l Λ laaz < *lagus "see, meer" *laguz /l/ 30
Gothic letter manna.svg 𐌼 m Μ manna < manna "man" *mannaz /m/ 40
Gothic letter nauthus.svg 𐌽 n Ν noicz < nauþs "behoefte" *naudiz /n/ 50
Gothic letter jer.svg 𐌾 j gaar < jēr "jaar" *jēran /j/ 60
Gothic letter urus.svg 𐌿 u uraz < *ūrus "oeros" *ūruz /u, uː/ 70
Gothic letter pairthra.svg 𐍀 p Π pertra < *pairþa ? *perþō /p/ 80
Gothic numeral ninety.svg 𐍁 Ϙ 90
Gothic letter raida.svg 𐍂 r R reda < *raida "wa" *raidō /r/ 100
Gothic letter sauil.svg 𐍃 s S sugil < sauïl of sōjil "son" *sôwilô /s/ 200
Gothic letter teiws.svg 𐍄 t Τ tyz < *tius "die god Týr" *tīwaz /t/ 300
Gothic letter winja.svg 𐍅 w Υ uuinne < vinja "veld" of vinna "pyn" *wunjō /w, y/ 400
Gothic letter faihu.svg �❜ f F fe < faihu "beeste, rykdom" *fehu /f/ 500
Gothic letter iggws.svg 𐍇 x Χ enguz < *iggus of *iggvs "die god Yngvi" *ingwaz /x/? 600
Gothic letter hwair.svg 𐍈 ƕ, hw Θ uuaer < *ƕair "ketel" - /hʷ/ 700
Gothic letter othal.svg 𐍉 o Ω, ᛟ utal < *ōþal "erfgrond" *ōþala /oː/ 800
Gothic numeral nine hundred.svg 𐍊 Ϡ 900

Unicode[wysig]

Die Gotiese alfabet is tot die Unicode-standaard gevoeg in Maart 2001, met die uitreiking van weergawe 3.1. Die Unicode-blok daarvoor is U+10330–U+1034F.

Sien ook[wysig]

Geskiedenis van die alfabet

Verwysings[wysig]

  1. Volgens die getuienis van die historici Philostorgius, Socrates van Konstantinopel en Sozomen. Cf. Streitberg (1910:20).
  2. Cf. Jensen (1969:474).
  3. Cf. Haarmann (1991:434).
  • Haarmann, Harald (1991). Universalgeschichte der Schrift. Frankfurt: Campus.
  • Jensen, Hans (1969). Die Schrift in Vergangenheit und Gegenwart. Berlyn: Deutscher Verlag der Wissenschaften.

Eksterne skakels[wysig]