Rune-alfabet

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Rune-alfabet
Die Codex Runicus
Die Codex Runicus
Soort skryfstelsel Alfabet
Taal Germaanse tale
Tydperk Elder Futhark vanaf die 2de eeu v.C.
Voorloper Fenisiese alfabet
Gelei tot Jonger Futhark, Anglo-Saksiese Runes
Rigting Links-regs
ISO 15924 Runr, 211
Unicode Runic, U+16A0–U+16FF
Nota Hierdie bladsy kan fonetiese IFA-simbole bevat
Die Ou Futhark
Die Nuwe Futhark
Die Anglo-Saksiese Fuþark-alfabet
Runes op die Vaksale runesteen naby Uppsala, Swede
Die 4,2 m lange Björketorp Runesteen in Ronneby, Swede

Die rune-alfabet of Fuþark (Þ is soos Engelse 'th' in thin uitgespraak) is die oudste bekende alfabet wat in die Germaanse lande in gebruik was. Die rune-alfabet bestaan uit letters wat hoofsaaklik saamgestel is uit regte en hoekige lyne wat maklik in steen of hout ingegraveer kon word.

Elke letter in die Rune-alfabet bestaan uit reguit strepe en stel 'n letter voor asook 'n faset van menslike ervaring en geestelike energie.

Oorsprong[wysig | wysig bron]

Die oorsprong van die rune-alfabet is onseker. Die oudste verwysing na 'n Rune-alfabet kom in 'n digvorm en dateer uit die 9de eeu. Een van die teorieë is geformuleer deur CJS Marstrander en M Hammarström, onderskeidelik in 1928 en 1930. Die teorie stel voor dat die Rune-alfabet ontwikkel het uit Noord Italië, binne die konteks van die Etruskiese alfabet. Die Etruskiese alfabet het ontwikkel uit die Fenisiese alfabet of uit die antieke Griekse alfabet.

Die term "Rune" beteken geheimenis of fluistering. Die oudste rune-alfabet staan bekend as die ou FUTHARK waar elke letter verwys na die eerste ses simbole in die stelsel. Die ou Futhark bestaan uit 24 rune-inskrifte in 'n spesifieke volgorde, wat verdeel is in drie groepe van agt inskrifte.

Rune-alfabete[wysig | wysig bron]

Daar is vier hoof rune-alfabete:

  • Die Ou Fuþark rune-alfabet met 24 Runes
  • Die Jonger Fuþark rune-alfabet met 16 Runes
  • Die Anglo-Saksiese Fuþorc rune-alfabet met 33 Runes
  • Die Armanse Fuþark rune-alfabet met 18 Runes

Ou Fuþark[wysig | wysig bron]

Die ou Fuþark bestaan uit die volgende simbole en hul betekenisse:

  1. Fehu - ("feggoe") Rykdom en vooruitstrewenheid ('Vee')
  2. Uruz - ("Oeroes") Fisiese en verstandelike gesondheid ('Oeros')
  3. Þurisaz - Verdediging en beskerming ('Donder')
  4. Ansuz - Kommunikasie en kundigheid ('God(e)')
  5. Raiðo - (Ð = 'th' in Engelse the) Vervoer en verandering ('Ry')
  6. Kenaz - Kreatiwiteit en produktiwiteit ('Fakkel')
  7. Gebo - ("Ghêbo") Verbinding en verhoudings ('Geskenk')
  8. Wunjo - Geluk en harmonie ('Wen')
  9. Hagalaz - Oorsaak-gevolg en geleentheid ('Hael')
  10. Naudiz - Behoefte en kwytskelding ('Nood')
  11. Isaz - Stilte en afwagting ('Ys')
  12. Jeran - Oes en vergoeding ('Jaar')
  13. Eihwaz - Bestuur en insig ('Oog'?)
  14. Perðro - Geluk en samewerking ('Peer-boom'?)
  15. Algiz - Leiding en hulp ('Bok')
  16. Sowilo - Krag en motivering ('Son')
  17. Tiwaz - Oorwinning en regverdigheid ('Dins')
  18. Berkaną - Versorging en wedergeboorte ('Berk')
  19. Ehwaz - Vennootskap en werk ('Perd')
  20. Mannaz - Menslikheid en samehorigheid ('Man')
  21. Lagaz - emosies en die onbewuste ('Meer')
  22. Ingwaz - Avontuur en sukses
  23. Dagaz - Balans en selvernuwing ('Dag')
  24. Oþala - Familie en tuiste ('Edel')

Die Armanse rune-alfabet[wysig | wysig bron]

"Rune sirkel van die Armanse futork.

Die Armanse Futhark is van 'n suiwer esoteriese oorsprong. Die stelsel was ontwikkel deur die okkultiese visie van Guido von List. List het daarop aangedring dat die Armense Futhark die mees oorspronklike rune-alfabet is waarvan al die ander rune-alfabete gekom het. Kenners is dit eens dat daar tans geen historiese inligting is om die afleiding te bevestig nie. Die Armanse Futhark het egter baie veld gewen onder Duitse Runemeesters en het die basis gevorm vir die praktiese toepassing wat vir die runes ontwikkel is deur S.A. Kummer voor die Tweede wêreldoorlog. Na die oorlog is dit verder ontwikkel deur Karl Spiesberger Die stelsel het 'n stoorhuis geword van okkultiese idees en het verfyn geraak as 'n baie gesofistikeerde filosofiese stelsel.

Historiese gebruik[wysig | wysig bron]

Die runes is onder die Germaanse stamme in die vroeë middeleeue gebruik vir inskrifte in steen of metaal. In Skandinawië was dit nog tot onlangs in gebruik gewees.

Moderne gebruik[wysig | wysig bron]

Rune-skrifte word vandag gebruik vir waarsêery, meditasie en ook om towerkrag op te wek.

Sien ook[wysig | wysig bron]