Grieks-Persiese Oorloë

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Grieks-Persiese oorloë)
Jump to navigation Jump to search
Grieks-Persiese Oorloë
Perserkriege.jpg
Die Grieks-Persiese Oorloë
Datum 499 v.C.450 v.C.
Ligging Griekeland, Thracië, Egeïese See, Klein-Asië, Siprus en Egipte
Resultaat Griekse oorwinning
Masedonië, Thracië en Ionië kry onafhanklikheid van die Persiese Ryk
Strydende partye
Griekse stadstate

Siprus
Deliese bond

Persiese Ryk
Aanvoerders
Miltiades
Themistokles
Leonidas I (†)
Pausanias
Cimon (†)
Perikles
Artaphernes
Datis
Artaphernes
Ahasveros
Mardonius (†)
Hydarnes
Artabazus
Megabyzus
Sterkte
30 000-110 000 (Herodotos)
30 000 Spartane
30 000 Athene
20 000-50 000 ander
10 000-40 000 (moderne bronne)
2 600 000 (Herodotos)
1 600 000 infanterie
200 000 kavallerie
1 000-1 200 skepe
500 000 soldate
100 000 huursoldate (Arabiere, Hindoes, Afrikaners, ens.)
200 000 Griekse bondgenote
100 000-300 000 (moderne bronne)

Die Grieks-Persiese Oorloë (oftewel die Persiese Oorloë) was 'n reeks konflikte tussen die Achaemenidiese Ryk van Persië en die stadstate van die Helleense wêreld wat in 499 v.C. uitgebreek en in 450 v.C. ten einde geloop het. Die botsing tussen die gefragmenteerde politieke wêreld van die Grieke en die omvangryke Persiese Ryk het begin toe Kores die Grote Ionië in 547 v.C. verslaan het. In 'n poging om beheer oor die onafhanklik gesinde Ioniese stede te handhaaf, het die Perse tiranne aangestel om elkeen te regeer. Dit sou die bron van vele probleme wees vir die Grieke, asook die Perse.

In 499 v.C. het die destydse tiran van Milete, Aristagoras, 'n veldtog van stapel gestuur om die eiland Naxos te onderwerp, met Persiese ondersteuning. Die veldtog het egter op 'n debakel uitgeloop, en in afwagting op sy ontslag het Aristagoras die Helleense stadstate van Klein-Asië in geheel opgerui tot rebellie teen die Perse. Dit was die aanvang van die Ioniese opstand, wat sou duur tot 493 v.C., en toenemend meer landstreke van Klein-Asië tot die konflik sou betrek. Aristagoras het militêre bystand van Athene en Eretrië gekry, en in 498 v.C. het hierdie magte daarin geslaag om die Persiese streekhoofstad Sardis te verower en af te brand. Die Persiese koning Darius die Grote het gesweer dat Athene en Eretrië dit sou vergeld. Die opstand het voortgeduur, met die teentanders effektief in skaakmat regdeur 497–495 v.C. In 494 v.C. het die Perse hergroepeer, en die episentrum van die opstand in Milete aangeval. Met die Slag van Lade is die Ioniërs 'n beslissende neerlaag toegedien en was die opstand in beheer. Die oorblywende brandpunte van verset is die volgende jaar onderdruk.

In 'n poging om sy ryk teen verdere opstande te beskerm, asook teen inmenging deur Grieke van die Europese vasteland, het Darius 'n veldtog geloods om Griekeland te verower en om Athene en Eretrië te straf vir die afbrand van Sardis. Die eerste Persiese inval in Griekeland is in 492 v.C. van stapel gestuur, met die Persiese generaal Mardonios wat Thracië en Masedonië onderwerp het voordat 'n reeks ongelukke die veldtog tot 'n vroeë einde gebring het. In 490 v.C. is 'n tweede mag na Griekeland gestuur, hierdie keer oor die Egeïese See, onder bevel van Datis en Artaphernes. Hierdie veldtog het eers die Kyklade onderwerp voor die beleg, verowering en verwoesting van Eretrië. In hul optog om Athene aan te val is die Persiese mag egter beslissend deur die Atheners verslaan by die Slag van Marathon, en hierdie Persiese oogmerk is tydelik gestuit. Darius het nou die algehele onderwerping van Griekeland beplan, maar het in 486 v.C. gesterf sodat die verantwoordelikheid vir die veroweringstog oorgegaan het na sy seun Ahasveros. In 480 v.C., het Ahasveros persoonlik die tweede Persiese inval in Griekeland aangevoer, en was hy veldheer oor een van die grootste strydmagte van antieke tye. Die Perse was seëvierend oor die "Geallieerde" Griekse state (onder leiding van Sparta en Athene) by die Slag van Thermopylai, wat hulle in beheer van die oorgrote Griekeland geplaas het. In hul veldtog teen die Geallieerde vloot het hulle egter 'n swaar neerlaag gely in die Seeslag van Salamis. Die volgende jaar was die Geallieerdes op die aanval en het hulle die Perse verslaan by die Slag van Plataia, waardeur die inval in Griekeland beëindig is.

Die Geallieerdes het hul sukses opgevolg deur die oorblywende Persiese vloot in die Seeslag van Mykale te verslaan, voor die verdrywing van Persiese garnisoene van Sestos (479 v.C.) en Bisantium (478 v.C.). Die aksies van generaal Pausanias by die beleg van Bisantium het vele van die Griekse state vervreem van die Spartane, en die anti-Persiese alliansie is daarom hergroepeer rondom Atheense leierskap as die sogenaamde Deliese Bond. Die Deliese Bond het die volgende drie dekades 'n voortgesette veldtog teen Persië gevoer, eerstens deur die oorblywende Persiese garnisoene uit Europa te verdryf. By die Slag van die Eurymedon in 466 v.C. het die Bond twee keer geseëvier en dit het uiteindelik vryheid verseker vir die stede van Ionië. Die deelname van die Bond aan die Egiptiese opstand (van 460–454 v.C.) het egter uitgeloop op 'n rampspoedige neerlaag sodat verdere veldtogte afgelas is. 'n Vloot is in 451 v.C. na Siprus afgevaardig, maar het min uitgerig, en met die onttrekking het die Grieks-Persiese Oorloë tot 'n stille einde gekom. Sekere historiese bronne meld dat die beëindiging van vyandelikhede met 'n vredesverdrag tussen Athene en Persië saamgeval het, die sogenaamde Vrede van Kallias.

Kaartgalery[wysig | wysig bron]