J.S. de Lima

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
"De Hollandsche Taal"' uit die digbundel "Nieuwe Gedichten" deur J.S. de Lima

Joseph Suasso de Lima (1791–1858) is in Amsterdam gebore, uit 'n Portugees-Joodse familie. Hy bekeer hom egter op jonge leeftyd tot die Christendom en word lid van die Nederlandse Hervormde Kerk. Hy behaal 'n doktorsgraad in die regte aan die Amsterdamse universiteit. Hy het 'n paar jaar ook in Amsterdam gewerk. Hy trou later met Gertruda Bakker (1780–1836) en in 1816 vertrek die egpaar na Nederlands Indië, waar hy twee jaar werk as staatsamptenaar. In 1818 verhuis hy na die Kaap de Goede Hoop, waar hy tot aan sy dood sou bly woon.

Aan die Kaap[wysig | wysig bron]

In Kaapstad word Joseph Suasso de Lima 'n belangrike figuur van die Nederlandssprekende Afrikanergemeenskap. De Lima het in die hoogste sosiale kringe aan die Kaap beweeg en hy was 'n vurige taalstryder vir die Nederlandse taal. In die tyd toe Engels hoog in die mode was aan die Kaap, het hy 'slegs' in Nederlands geskryf.

De Lima het sy hele lewe lank belangstelling gehad in die letterkunde en meer spesifiek die Nederlandse letterkunde. Aan die Kaap het hy gewerk as vertaler uit moderne en klassieke tale en was hy ook ’n tolk. Daarbenewens was hy ook ’n onderwyser, boekhandelaar, boekversamelaar, uitgewer, samesteller van almanakke en veral was hy ’n joernalis.

Toe die Kaap in 1806 onder Britse Bestuur gekom het, het Engels vinnig opgang gemaak aan die Kaap te koste van Nederlands. Teen hierdie verengelsing het de Lima heftig gestry.

Taal- en Kultuurman[wysig | wysig bron]

In 1821 publiseer De Lima sy eerste digbundel met die titel “Gedichten”. Die meeste van die gedigte van de Lima verskyn in koerante, of as pamflette.

Vanaf 1823 tot 1827 het de Lima as onderwyser gewerk aan die Evangelisch-Lutherse skool in die Kaap. Dit het hom geïnspireer om sy Allereerste beginselen der geschiedenis van de Kaap de Goede Kaap in 1825 te skryf. Ook het hy kindertoneel aan die Kaap bevorder. In 1825 stig hy die toneelgroep Tot oefening en Smaak. De Lima was bevriend met C.E. Boniface, maar dieselfde Boniface as ook sy grootste mededinger. Boniface het hom ook besig gehou met toneel aan die Kaap. Met die toneelgroep het de Lima ook felle kritiek ontlok. Dit het gekom van die kerk en Het Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift, wat ’n calvinistiese blad was. Die blad het gevind dat toneelspel niet bevorderlijk was voor de jeugd en de wijsheid van de jeugd. In 1826 het sy toneelgroep opgehou om te bestaan, maar de Lima sou hom nog verder met toneelwerk besig gehou het.

In 1825 stig hy die eerste a-politieke en nie-godsdienstige weekblad met die naam De Verzamelaar. Met De Verzamelaar het De Lima die leeslus en skryflus van die Kapenaars probeer opwek. Sy passie vir literatuur het duidelik gelyk uit sy artikels. Die blad het egter weens finansiële probleme in 1830 ondergegaan. In 1835 het die blad weer verskyn as maanblad. In 1848 het hy dit aan die regering verkoop.

In 1826 begin hy met sy Nederduitsche Leesboekerij wat ’n nuwe verskynsel was aan die Kaap. Al gou word die Leesboekerij die grootste en bekendste boek-, papier- en prentwinkel aan die Kaap.

In 1830 rig hy saam met C.E. Boniface die eerste Nederlandstalige politieke koerant aan die Kaap op met die naam De Zuid-Afrikaan met Boniface as eerste redakteur. Vanaf 1853 tot 1858 het De Lima vir Het Volksblad gewerk.

In 1832 het hy begin om almanakke saam te stel. Dit het hy gedoen tot aan sy dood in 1858.

In 1840 het de Lima ’n tweede digbundel gepubliseer onder die titel “Nieuwe Gedichten”. Hierdie bundel was verdeel in 5 dele met gedigte wat gehandel het oor Bijbelstoffen, Godsdienstige mengelgedichten, Vaderlandse zangen, Lijk-gedichten, en Mengelgedichten. Die gedig “De Hollandsche Taal” kom uit hierdie bundel. Die gedig kom tot stand in die tyd toe Engels as onderwystaal afgeskaf is en ook in die geregshowe (in de zaal der wet) nie meer gebruik kon word nie. De Hollandsche Taal wys op die gehegtheid van die Nederlandsprekende Afrikaners aan hulle identiteit en hulle angs vir verengelsing.

Nederlands aan die Kaap[wysig | wysig bron]

Dat daar goed versorgde Nederlands aan die Kaap gepraat was, blyk ook duidelik uit die aanval van de Lima gedurende 1844 op A.N.E. Changuion in ’n brosjure wat deur de Lima opgestel is met die titel De Taal der Kapenaren verdedigd tegen de schandelyke aanranding derzelve van Prof. Changuion. De Lima het dit gehad teen die boek van Changuion De Nederduitsche Taal in Zuid-Afrika hersteld. Agter in die boek van Changuion was ’n hoofstuk met die titel Proeve van een Kaapsch Taaleigen. Hierin is voorbeelde gegee van “Kaapsche Taaleigen” of Kaaps-Hollands. De Lima was nie bly oor hierdie hoofstuk nie en was van mening dat dit voorbeelde was van die taalgebruik van die "gepeupel" en nie taal van die opgevoede klasse nie, want de Lima skryf aan Changuion: "Wie spreekt zoo, professor?"

Tot Slot[wysig | wysig bron]

Uit sy gedigte blyk duidelik dat de Lima hom al gou tuis gevoel het in sy nuwe vaderland. Hy het ’n besondere liefde gehad vir die Nederlandse taal en die beskerming daarvan teen Engels. Hy was baie bekommerd oor die toenemende verengelsing. Hy het homself as 'n getrouw Afrikaner beskou en ’n taalpatriot. Die onafhanklikheid van België in 1830 was vir de Lima ’n treurige gebeurtenis. Vir de Lima was die behoud van die Nederlandse taalband tussen die Nederlanders, Vlaminge en Afrikaners van groot belang.

Bronne[wysig | wysig bron]