Makemake (god)
Makemake (ook Make-make gespel en as /ˈmɑːkiˈmɑːki/ uitgespreek)[1] in die Rapa Nui-mitologie van Paaseiland is die skepper van die mensdom, die god van vrugbaarheid en die hoofgod van die "Tangata manu"- of "voëlman"-kultus. Dié kultus is jonger as die eiland se meer bekende Moai-era. Makemake lyk of hy die plaaslike vorm, of naam, van die ou Polinesiese god Tane was. Hy het nie 'n vrou gehad nie.[2]
Makemake, as 'n gesig met groot oë of miskien 'n kopbeen met groot oogkaste en 'n falliese neus, is dikwels in rotskuns van die Rapa Nui uitgebeeld.[3]
Die Voëlmansekte
[wysig | wysig bron]Volgens Métraux was Paaseiland se "grootste godsdienstige fees, die enigste waarvan uitvoerige besonderhede behoue gebly het, dié van die voëlman, wat nou verweef was met die kultus van die god Makemake."[4]
Makemake het die voëls laat nesmaak op die eilandjie Motu Nui ("Groot Eilandjie"), die middelpunt van die tangata-manu-sekte ("voëlmansekte"). Vier gode is daarmee verbind: Makemake; Haua-tuꞌu-take-take, gewoonlik bloot "Haua" genoem; vîꞌe Hoa, Haua se vrou; en vîꞌe Kenatea. (vîꞌe, "vrou", is hier 'n titel). Elkeen van die vier gode het 'n bonatuurlike dienaar gehad, wie se "name gegee is" tydens die seremonies.[5]
Die ivi atua was die siener wat die visioen ontvang het om te bepaal wie na Motu Nui moes swem. 'n Hopu was een van dié wat na die eilandjie geswem het. Volgens Englert was die hopu manu "diegene wat die tagata manu gedien het en, nadat hulle die eerste manu tara-eier gevind het, dit na Orongo [op die hoofeiland] gebring het."
Die manu tara, of roetsterretjie, was die voël waarom die seremonie gesentreer was; om die eerste manu tara-eier te kry was die doel van die seremonie.
Metgeselle
[wysig | wysig bron]Makemake se hoofmetgesel was Haua. "Die formule wat 'n offer aan Makemake vergesel het, sluit altyd Haua in wat in die mite die god se metgesel is."[6]
Makemake se kinders was Tive, Rorai, Hova en "die edelvrou Arangi-kote-kote".[7]
Moderne gebruike van Makemake
[wysig | wysig bron]In 2000 het die BBC die dokmentêr The Lost Gods of Easter Island vervaardig.[8] Daarin kom 'n gekerfde beeldjie voor wat David Attenborough op 'n veiling gekoop het. Dit was goedkoop, want die verkoper het gedink dit is vervals.
Die beeldjie se hele geskiedenis word nagespeur: Toe daar nog hout van die tans uitgestorwe Toromiroboom op Paaseiland was, is dit gekerf om soos die god Makemake te lyk, verhandel met bemanningslede van kaptein Cook se skip, na Tahiti vervoer, deur die Tahitiane verkoop en het dit eindelik op die veiling beland.
Sterrekunde
[wysig | wysig bron]Die trans-Neptunus-dwergplaneet Makemake is so genoem omdat ontdekkings van beide die dwergplaneet en die eiland om en by Paasfees plaasgevind het: Die dwergplaneet is kort ná Paasfees 2005 ontdek, en die eerste Europese kontak met Paaseiland was op Paassondag 1722.[9][10]
Verwysings
[wysig | wysig bron]- ↑ Robert D. Craig (2004). "Handbook of Polynesian Mythology". ABC-CLIO: 63. ISBN 978-1-57607-894-5.
{{cite journal}}: Cite journal requires|journal=(hulp) - ↑ Metraux 1940, p. 312
- ↑ Metraux 1940, p. 313
- ↑ Alfred Métraux (1957) Easter Island: a stone-age civilization of the Pacific, p. 130
- ↑ Routledge, Katherine Pease (28 Augustus 1919). "The mystery of Easter island; the story of an expedition". London, Printed for the author by Hazell, Watson and Viney. Besoek op 28 Augustus 2022 – via Internet Archive.
- ↑ Métraux (1971) Ethnology of Easter Island, page 314
- ↑ Alfred Métraux (1957) Easter Island: a stone-age civilization of the Pacific, p. 127
- ↑ Broome, Kate (2000-04-24), The Lost Gods of Easter Island, David Attenborough, British Broadcasting Corporation (BBC), Public Broadcasting Service (PBS), https://www.imdb.com/title/tt0848360/, besoek op 2024-01-21
- ↑ Blue, Jennifer (14 Julie 2008). "Dwarf Planet 136472 2005 FY9 Named Makemake". Besoek op 14 Augustus 2016.
- ↑ Mike Brown (2008). "Mike Brown's Planets: What's in a name? [part 2]". Caltech. Besoek op 14 Julie 2008.
Bronne
[wysig | wysig bron]- Alfred Métraux. [1940] 1971. Ethnology of Easter Island. Bernice P. Bishop Museum Bulletin 160. Honolulu: Bishop Museum Press.
- Katherine Routledge The Mystery of Easter Island 1919 ISBN 0-932813-48-8
- VAN TILBURG, Jo Anne. 1994. Easter Island: Archaeology, Ecology and Culture. Washington D.C.: Smithsonian Institution Press.