Dwergplaneet

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Die dwergplaneet Ceres soos gesien deur die Hubble-ruimteteleskoop. Dit is die enigste dwergplaneet in die asteroïdegordel.
Pluto min of meer in sy regte kleure gebaseer op albedo-data van die Hubble-ruimteteleskoop.
Haumea met sy mane, Hiʻiaka en Namaka (kunstenaarsvoorstelling).
Makemake (kunstenaarsvoorstelling)
Eris en sy maan, Dysnomia, soos gesien deur Hubble.

’n Dwergplaneet is ’n hemelliggaam met die massa van ’n planeet, maar wat nie aan al die vereistes vir ’n planeet voldoen nie en nie ’n maan is nie. Volgens die Internasionale Astronomiese Unie (IAU), die amptelike liggaam vir sterrekundige benaming, is ’n dwergplaneet ’n hemelliggaam in die Sonnestelsel wat aan die volgende vier vereistes voldoen:[1]

  • Dit wentel om die Son.
  • Dit besit voldoende massa dat sy eie swaartekrag rigiede liggaamskragte oorwin en die liggaam ’n hidrostatiese ewewigsvorm (’n amper sferiese vorm) laat aanneem.
  • Dit is nie in staat om ander voorwerpe in die omgewing van sy wentelbaan uit die weg te ruim nie.
  • Dit is nie ’n natuurlike satelliet (maan) nie.

Die term "dwergplaneet" is in 2006 aangeneem as deel van ’n klassifisering van liggame wat om die Son wentel[2] nadat al hoe meer voorwerpe verder weg as Neptunus ontdek is wat net so groot soos Pluto is, asook die ontdekking van ’n nog groter liggaam, Eris.

Voorwerpe wat groot genoeg is om ander voorwerpe in die omgewing van hul wentelbaan uit die weg te ruim, word as "planete" gedefinieer, terwyl dié wat te klein is om ’n hidrostatiese ewewigsvorm aan te neem as "klein sonnestelselliggame" gedefinieer word. Dwergplanete lê tussenin. Volgens definisie kan die term "dwergplaneet" nie gebruik word om na hemelliggame in ander planeetstelsels te verwys nie.[3]

Die uitsluiting van dwergplanete deur die IAU uit die lys planete is beide geloof en gekritiseer. Een van die voorstanders is Mike Brown,[4][5][6] wat Eris en ander nuwe dwergplanete ontdek het. Een van die teenstanders is Alan Stern,[7][8] wat die term "dwergplaneet" in 1990 geskep het.[9]

Daar word tans vyf dwergplanete erken: Ceres, Pluto, Eris, Haumea en Makemake. Net twee van hulle, Ceres en Pluto, is in voldoende besonderhede bestudeer om te bewys hulle kwalifiseer as dwergplanete. Daar is aanvaar Eris is ’n dwergplaneet omdat dit ’n groter massa as Pluto het. Die IAU het daarna besluit dat voortaan aanvaar sal word dat nuwe trans-Neptunus-voorwerpe met ’n absolute magnitude van helderder as +1 (en dus ’n deursnee van ≥838 km as aangeneem word die geometriese albedo is ≤1)[10] dwergplanete is.[11] Die enigste twee sodanige voorwerpe wat in dié tyd bekend was, is Makemake en Haumea, en hulle is as dwergplanete geklassifiseer.

Nog sowat 100 voorwerpe in die Sonnestelsel is vermoedelik dwergplanete.[12] Daar word geskat dat tot 200 dwergplanete gevind kan word as die hele gebied bekend as die Kuiper-gordel verken word, en dat dié getal tot meer as 10 000 kan styg as voorwerpe verder weg as die Kuiper-gordel in aanmerking geneem word.[13] Individuele sterrekundiges erken verskeie van hulle,[12][13] en in Augustus 2011 het Mike Brown ’n lys van 390 kandidaat-voorwerpe gepubliseer wat wissel van "byna vir seker" tot "moontlike" dwergplanete.[14] Brown identifiseer onder meer nege bekende voorwerpe – die vyf wat deur die IAU erken word plus 2007 OR10, Sedna, Quaoar en Orcus – as "feitlik seker", en nog twee dosyn as "hoogs waarskynlik".[12]

Geskiedenis van die konsep[wysig]

Van 1801 af het sterrekundiges Ceres en ander hemelliggame tussen Mars en Jupiter ontdek wat vir die volgende paar dekades as planete beskou is. Tussen toe en omstreeks 1851, toe die getal planete 23 was, het hulle die woord asteroïde begin gebruik vir kleiner voorwerpe en hulle nie meer as planete geklassifiseer nie.[15]

Met die ontdekking van Pluto in 1930 het sterrekundiges gereken die Sonnestelsel het nege planete, asook duisende aansienlik kleiner voorwerpe (asteroïdes en komete). Pluto is amper 50 jaar lank beskou as groter as Mercurius,[16][17] maar met die ontdekking in 1978 van Pluto se maan Charon, het dit moontlik geword om Pluto se massa akkuraat te bereken en daar is vasgestel dat dit baie kleiner is as wat eers gedink is.[18] Sy massa is sowat ’n 20ste van Mercurius s’n en Pluto was dus verreweg die kleinste planeet. Hoewel sy massa steeds meer as tien keer dié van die grootste voorwerp in die asteroïdegordel, Ceres, is, was dit maar ’n vyfde van dié van die Aarde se maan.[19] Daar is ook ontdek dat dit ’n paar ongewone eienskappe het, soos ’n groot wentelbaanafwyking en ’n hoë wentelbaanneiging, en dit het duidelik geword dat Pluto ’n heel ander soort hemelliggaam is as die ander planete.[20]

In die 1990's het sterrekundiges voorwerpe begin ontdek in dieselfde gebied as Pluto (nou bekend as die Kuiper-gordel), en sommige nog verder weg.[21] Baie van hulle het dieselfde wentelbaaneienskappe as Pluto gehad en Pluto is begin beskou as die grootste van ’n nuwe soort hemelliggaam, plutino's. Sommige sterrekundiges het opgehou om na Pluto as ’n planeet te verwys. Verskeie terme, soos subplaneet en planetoïde, is begin gebruik vir die voorwerpe wat nou as "dwergplanete" bekend is.[22][23]

Teen 2005 is drie trans-Neptunus-voorwerpe ontdek wat min of meer so groot soos Pluto is: Quaoar, Sedna en Eris.[24] Dit het duidelik geword dat hulle óf as planete geklassifiseer sou moes word óf dat Pluto herklassifiseer moes word.[25] Sterrekundiges was ook seker dat nog sulke groot voorwerpe gevind sou word en dat die getal planete dan aanmerklik sou groei as Pluto ’n planeet bly.[26]

In 2006 is geglo Eris (toe bekend as 2003 UB313) is effens groter as Pluto en in sommige verslae en berigte is nie-amptelik daarna verwys as die "tiende planeet".[27] Pluto se status het toe ’n saak van groot dringendheid geword.[28] Die IAU se aanvanklike voorstel was dat Charon, Eris en Ceres as planete gelys word. Nadat baie sterrekundiges bswaar aangeteken het, is ’n alternatiewe voorstel gedoen deur die Uruguaanse sterrekundige Julio Ángel Fernández, met ’n tussen-klassifikasie vir voorwerpe wat groot genoeg is om rond te wees, maar nie in staat is om ander voorwerpe in die omgewing van sy wentelbaan uit die weg te ruim nie. Eers is Charon van die lys planete verwyder, en toe Pluto, Ceres en Eris omdat hulle in dié klas val.[29]

Naam[wysig]

Die term "dwergplaneet" is self ietwat omstrede omdat dit impliseer dat hierdie voorwerpe wel planete is, net soos wat dwergsterre sterre is.[30] Dit is die voorstelling van die Sonnestelsel wat Stern voorgestaan het toe hy die term geskep het. Die ouer woord "planetoïde" (met die vorm van ’n planeet) het nié hierdie konnotasie nie en word deur sommige sterrekuniges gebruik pleks van dwergplaneet.[31] Volgens Brown is die woord "planetoïde" ’n beter woord wat jare lank vir hierdie liggame gebruik is en is die term dwergplaneet "dom", maar het die IAU dit voorgestaan omdat hulle Pluto in ’n tweede resolusie as planeet wou herinstel.[32] Die IAU het wel aanvanklik in Resolusie 5A die voorwerpe planetoïdes genoem,[33][34] maar later is voorgestel dat die naam verander word na dwergplanete.[2] Die tweede resolusie, 5B, het dwergplanete gedefinieer as ’n subtipe planeet, nes Stern dit oorspronklik bedoel het. Daarvolgens sou die twaalf planete van die aanvanklike, afgekeurde voorstel verdeel word in agt "klassieke planete" en vier "dwergplanete". Resolusie 5B is egter verwerp in dieselfde sessie waarin 5A aanvaar is.[32] Vanweë die verwerping van Resolusie 5B is alternatiewe terme soos "nanoplaneet" en "subplaneet" bespreek, maar geen konsensus is bereik nie.[35]

In die IAU se Resolusie 6A van 2006[36] word Pluto erken as "die prototipe van ’n nuwe kategorie trans-Neptunus-voorwerpe". Die naam en presiese aard van die kategorie is nie gespesifiseer nie, maar gelos om later deur die IAU gevestig te word.

Dwergplanete en moontlike dwergplanete[wysig]

’n Illustrasie van die relatiewe groottes, albedo's en kleure van die grootste trans-Neptunus-voorwerpe.

Baie trans-Neptunus-voorwerpe (TNV's) het vermoedelik yskerns – en ’n deursnee van moontlik 400 km (net sowat 3% van die Aarde s’n) is dus nodig om ’n hidrostatiese ewewig te hê.[37] Hoewel die deursnee van die voorwerpe net rofweg bekend is, is sowat 100 bekende TNV's moontlik dwergplanete.[12] ’n Span bestudeer 30 van hulle en glo sowat 200 sal eindelik in die Kuiper-gordel gevind word en duisende anderkant dié gordel.[37]

Die IAU erken vyf liggame as dwergplanete: Ceres, Pluto, Eris, Haumea en Makemake.[38] Dit is bekend dat Ceres en Pluto dwergplanete is danksy direkte waarneming. Daar word gewoonlik aanvaar dat Eris ’n dwergplaneet is omdat dit groter as Pluto is, terwyl Haumea en Makemake kwalifiseer vanweë hul absolute magnitude.[39][36] In ’n volgorde van die naaste tot die verste van die Son af, is hulle:

  1. Ceres Ceres – ontdek op 1 Januarie 1801, 45 jaar voor Neptunus. Is ’n halfeeu lank as ’n planeet beskou voordat dit as ’n asteroïde geklassifiseer is. Is op 13 September 2006 deur die IAU as ’n dwergplaneet erken.
  2. Pluto Pluto – ontdek op 18 Februarie 1930. Vir 76 jaar as ’n planeet geklassifiseer. Is op 24 Agustus 2006 as ’n dwergplaneet herklassifiseer.
  3. Haumea – ontdek op 28 Desember 2004. Is op 17 September 2008 deur die IAU as ’n dwergplaneet erken.
  4. Makemake – ontdek op 31 Maart 2005. Is op 11 Julie 2008 deur die IAU as ’n dwergplaneet erken.
  5. Eris – ontdek op 5 Januarie 2005. Is die "tiende planeet" genoem in mediaberigte. Is op 13 September 2006 deur die IAU as ’n dwergplaneet erken.

Mike Brown beskou Eris, Pluto, Haumea, Makemake en nog vier voorwerpe as "byna vir seker" dwergplanete omdat hulle ’n groot genoeg massa het om ’n hidrostatiese ewewig te hê al is hulle dig (hoofsaaklik rots) en klein, en nog 22 as "hoogs waarskynlik".[12] Volgens hul afstand van die Son af is die ander vier liggame:

  1. Orcus – ontdek op 17 Februarie 2004.
  2. Quaoar – ontdek op 5 Junie 2002.
  3. 2007 OR10 – ontdek op 17 Julie 2007.
  4. Sedna – ontdek op 14 November 2003.
Voorwerpe wat die IAU as dwergplanete erken
Wenteleienskappe[40]
Naam Streek in
Sonnestelsel
Wentel-
radius (AE)
Wentelperiode
(jaar)
Gem. wentel-
spoed (km/s)
Baan-
neiging
Baan-
eksentrisiteit
Planeet-
diskriminant
Ceres Asteroïdegordel 2,77 4,60 17,882 10,59° 0,079 0,33
Pluto Kuiper-gordel 39,48 248,09 4,666 17,14° 0,249 0,077
Haumea Kuiper-gordel 43,13 283,28 28,22° 0,195 0,020
Makemake Kuiper-gordel 45,79 309,9 4,419 28,96° 0,159 0,02
Eris Verstrooide skyf 67,67 557 3,436 44,19° 0,442 0,10
Fisieke eienskappe
Naam Ewenaar-
deursnee
i.v.m. maan
Ewenaar-
deursnee
(km)[12]
Massa
i.v.m.
die maan
Massa
(×1021 kg)
Digtheid
(g/cm3)
Oppervlak-
swaartekrag
(m/s2)
Ontsnapping-
snelheid
(km/s)
As-
neiging
Rotasie
periode
(dae)
Mane Oppervlak-
temp.
(K)
Atmosfeer
Ceres 28% 974,6±3,2 1,3% 0,94 2,08 0,27 0,51 ≈ 3° 0,38 0 167 Geen
Pluto 66% 2 306±20 17,8% 13,05 2,0 0,58 1,2 119,59° −6,39 5 44 Kortstondig
Haumea ≈ 36% 1 240 +69−58 5,5% 4,01 ± 0,04 2,6–3,3 (?) 0,44 0,84 0,16 2 32 ± 3  ?
Makemake 41% 1 478±17 ≈ 4% ? ≈ 3 ? 1,7 ± 0,3[41]  ? 0,32 0 ≈ 30 Geen[41]
Eris 67% 2 326±12 22,7% 16,7 2,5 ≈ 0,8 1,3 ≈ 1 (0,75–1,4) 1 ≈ 42 Kortstondig?
Bykomende voorwerpe wat Brown as dwergplanete erken
Orbital attributes[40]
Naam Streek in
Sonnestelsel
Wentel-
radius (AE)
Wentelperiode
(jaar)
Gem. wentel-
spoed (km/s)
Baan-
neiging
Baan-
eksentrisiteit
Planeet-
diskriminant
Orcus Kuiper-gordel 39,17 245,18 20,57° 0,227 0,003
Quaoar Kuiper-gordel 43,405 285,97 8,00° 0,039 0,007–0,010
2007 OR10 Verstrooide skyf 67,21 550,98 30,70° 0,500  ?
Sedna Alleen-voorwerp 518,57 ≈11 400 11,93° 0,853  ?
Fisieke eienskappe
Naam Ewenaar-
deursnee
i.v.m. maan
Ewenaar-
deursnee
(km)[12]
Massa
i.v.m.
die maan
Massa
(×1021 kg)
Digtheid
(g/cm3)
Oppervlak-
swaartekrag
(m/s2)
Ontsnapping-
snelheid
(km/s)
As-
neiging
Rotasie
periode
(dae)
Mane Oppervlak-
temp.
(K)
Atmosfeer
Orcus ≈ 26% 917±25 0,9% 0,63 0,55 1
Quaoar ≈ 31% 1 070±38 1,8–2,0% 1,4 ± 0,1 0,74 1
2007 OR10 ≈ 37% 1 280±210 0
Sedna ≈ 30% 995 ± 80 ≈1,4% ≈1 0,42 0 ≈ 12

Geen ruimtetuig het enige van dié liggame al besoek nie, hoewel dit in 2015 kan verander as Nasa se Dawn- en New Horizons-tuie hul sendings suksesvol voltooi. In dié jaar sal Dawn ’n wentelbaan om Ceres begin, terwyl New Horizons verby Pluto sal vlieg.

Die voorwerp in die asteroïdegordel met die grootste massa naas Ceres, is Vesta. Dit kan ook as ’n dwergplaneet geklassifiseer word aangesien die oënskynlike rede dat sy vorm nie in ’n hidrostatiese ewewig is nie, hoofsaaklik is weens groot impakte wat voorgekom het nadat dit solied geword het.[42] Die definisie van dwergplanete neem nie dié verskynsel in ag nie. Data van die Dawn-ruimtetuig sal help om die saak op te klaar.[43]

Mane met ’n planetêre massa[wysig]

Altesaam 19 mane in die Sonnestelsel het ’n groot genoeg massa om deur hul swaartekrag in ’n ronde vorm gedruk te word, en sewe van hulle het ’n groter massa as Eris en Pluto. Hulle is nie fisiek te onderskei van die dwergplanete nie, maar voldoen nie aan die kriteria nie omdat hulle nie direk om die Son wentel nie. Die sewe grotes is die Aarde se maan, Jupiter se vier Mane van Galilei (Io, Europa, Ganymedes en Callisto), een maan van Saturnus (Titan) en een van Neptunus (Triton). Die ander mane is ses van Saturnus (Mimas, Enceladus, Tethys, Dione, Rhea en Iapetus), vyf van Uranus (Miranda, Ariel, Umbriel, Titania en Oberon), en een van Pluto (Charon). Die term "planemo" word gebruik vir voorwerpe met ’n planetêre massa en dit sluit dié mane, die dwergplanete en die planete in.[44]

Eintlik sal Pluto en Charon albei oorweeg kan word as dwergplanete in ’n dubbelplaneetstelsel omdat albei aan die vorm-kriterium van dwergplanete voldoen en om ’n sentrale punt wentel wat tussen die twee liggame lê (eerder as dat een om die ander wentel).[3] Volgens die IAU word Charon nie tans as ’n dwergplaneet beskou nie, maar as ’n satelliet van Pluto. In ’n latere stadium kan die idee dat Charon self ’n dwergplaneet is, egter oorweeg word.[45]

Twispunt[wysig]

Ná die formulering van ’n definisie van dwergplanete deur die IAU het ’n aantal wetenskaplikes aangedui dat hulle nie daarmee saamstem nie.[7] Veldtogte is onder meer gevoer met behulp van bufferplakkers en T-hemde.[46] Mike Brown, wat Eris ontdek het, het saamgestem met die vermindering van die getal planete tot agt.[47]

Nasa het aangekondig dat hulle die IAU se nuwe riglyne sal gebruik.[48] Alan Stern, wat die term dwergplaneet geskep het, het egter die IAU se definisie verwerp dat dwergplanete iets anders as planete sou wees, asook hul gebruik van wentelbaaneienskappe (eerder en wesentlike eienskappe) om te bepaal wat ’n dwergplaneet is.[49] Hy het aangehou om Pluto ’n planeet te noem,[50] en ander dwergplanete soos Ceres en Eris, sowel as die groter mane, as bykomende planete erken.[51] ’n Paar jaar voor die IAU-definisie, het hy wenteleienskappe gebruik om "überplanete" (die huidige agt) te onderskei van "unterplanete" (die dwergplanete); hy het albei soorte as planete beskou.[52]

Verwysings[wysig]

  1. IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution votes op die IAU se webtuiste.
  2. 2,0 2,1 "Definition of a Planet in the Solar System: Resolutions 5 and 6", IAU 2006 General Assembly, International Astronomical Union, 2006-08-24. URL besoek op 2008-01-26.
  3. 3,0 3,1 Draft Resolution 5 for GA-XXVI: Definition of a Planet op die IAU se webtuiste.
  4. Koski, Olivia. "Q&A: Astronomer Mike Brown on How He Killed Pluto", Wired, 2010-12-27. URL besoek op 2012-02-12.
  5. Perlman, David. "Pluto demoted -- from 9th planet to just a dwarf", San Francisco Chronicle, 2006-08-25. URL besoek op 2012-02-12.
  6. Kennedy, Stephanie. "Pluto stripped of planet status", "AM", ABC Local Radio, 2006-08-25. URL besoek op 2012-02-12.
  7. 7,0 7,1 Rincon, Paul (2006-08-25). “Pluto vote 'hijacked' in revolt”. BBC News. URL besoek op 2008-01-26.
  8. Jorge Salazar (2009-11-30). “Alan Stern: 'A Chihuahua is still a dog, and Pluto is still a planet'”. EarthSky (Earthsky Interviews). URL besoek op 2009-12-08.
  9. S. Alan Stern, "On the number of planets in the outer solar system: Evidence of a substantial population of 1000-km bodies", Icarus 90:2, April 1991
  10. Dan Bruton. “Conversion of Absolute Magnitude to Diameter for Minor Planets”. Department of Physics & Astronomy (Stephen F. Austin State University). URL besoek op 2008-06-13.
  11. {{{author}}}, Plutoid chosen as name for Solar System objects like Pluto, {{{publisher}}}, {{{datum}}}.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 12,6 Mike Brown, 'How many dwarf planets are there in the outer solar system?' Accessed 2011-08-24
  13. 13,0 13,1 "Today we know of more than a dozen dwarf planets in the solar system".The PI's Perspective
  14. Free the Dwarf Planets!”. Michael Brown: 2011-08-24. URL besoek op 2011-08-24.
  15. Mauro Murzi (2007). “Changes in a scientific concept: what is a planet?”. Besoek op 2013-04-06. Preprint
  16. Mager, Brad. “Pluto Revealed”. discoveryofpluto.com. URL besoek op 2008-01-26.
  17. Cuk, Matija; Masters, Karen (2007-09-14). “Is Pluto a planet?”. Cornell University, Astronomy Department. URL besoek op 2008-01-26.
  18. Buie, Marc W.; William M. Grundy, Eliot F. Young, Leslie A. Young and S. Alan Stern (2006). “Orbits and Photometry of Pluto's Satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2”. The Astronomical Journal 132 (132): 290–98. Besoek op 2008-02-10.
  19. Jewitt, David; Delsanti, Audrey (2006). The Solar System Beyond The Planets in Solar System Update : Topical and Timely Reviews in Solar System Sciences (PDF) (PDF), Springer. ISBN 978-3-540-37683-5. Besoek op 2008-02-10. 
  20. Weintraub, David A. (2006). Is Pluto a Planet? A Historical Journey through the Solar System. Princeton, N.J.: Princeton Univ. Press, 1–272. ISBN 978-0-691-12348-6. 
  21. Phillips, Tony; Phillips, Amelia (2006-09-04). “Much Ado about Pluto”. PlutoPetition.com. URL besoek op 2008-01-26.
  22. Planetoids Beyond Pluto”. Astrobiology Magazine: 2004-12-30. URL besoek op 2008-01-26.
  23. "Hubble Observes Planetoid Sedna, Mystery Deepens", NASA's Hubble Space Telescope home site, 2004-04-14. URL besoek op 2008-01-26.
  24. Brown, Michael E.. “The Discovery of Eris, the Largest Known Dwarf Planet”. California Institute of Technology, Department of Geological Sciences. URL besoek op 2008-01-26.
  25. Brown, Michael E. (2004). “What is the definition of a planet?”. California Institute of Technology, Department of Geological Sciences. URL besoek op 2008-01-26.
  26. Brown, Mike. "War of the Worlds", New York Times, 2006-08-16. URL besoek op 2008-02-20.
  27. "Astronomers Measure Mass of Largest Dwarf Planet", NASA's Hubble Space Telescope home site, 2007-06-14. URL besoek op 2008-01-26.
  28. Brown, Michael E.. “What makes a planet?”. California Institute of Technology, Department of Geological Sciences. URL besoek op 2008-01-26.
  29. Britt, Robert Roy (2006-08-19). “Details Emerge on Plan to Demote Pluto”. Space.com. URL besoek op 2006-08-18.
  30. Die term is egter parallel aan "kleinplaneet", wat ook nie ’n soort planeet is nie.
  31. (2007)In Karttunen et al.: Fundamental Astronomy, 5, Springer. 
  32. 32,0 32,1 Brown, Mike (2010). How I Killed Pluto and Why It Had It Coming. Spiegel & Grau. 
  33. Bailey, Mark E.. “Comments & discussions on Resolution 5: The definition of a planet – Planets Galore”. Dissertatio cum Nuncio Sidereo, Series Tertia – official newspaper of the IAU General Assembly 2006. Astronomical Institute Prague. URL besoek op 2008-02-09.
  34. Dos uruguayos, Julio Fernández y Gonzalo Tancredi en la historia de la astronomía:reducen la cantidad de planetas de 9 a 8 ...&Anotaciones de Tancredi (in Spanish)”. Science and Research Institute, Mercedes, Uruguay. URL besoek op 2008-02-11.
  35. IAU (2009). Reports on Astronomy 2006–2009. Transactions of the IAU, vol. XXVII-A
  36. 36,0 36,1 IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution votes”.
  37. 37,0 37,1 Michael E. Brown. “The Dwarf Planets”. California Institute of Technology, Department of Geological Sciences. URL besoek op 2008-01-26.
  38. IAU names fifth dwarf planet Haumea”. International Astronomical Union: 2008-09-17. URL besoek op 16 September 2011.
  39. Dwarf Planets and their Systems”. Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN): 2008-07-11. URL besoek op 2008-07-13.
  40. 40,0 40,1 Bowell, Ted. “The Asteroid Orbital Elements Database”. Lowell-sterrewag. URL besoek op 2008-02-12.
  41. 41,0 41,1 European Southern Observatory. “Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere: Distant Frigid World Reveals Its Secrets for First Time”. ScienceDaily. URL besoek op 19 November 2012.
  42. Thomas, Peter C.; Binzelb, Richard P.; Gaffeyc, Michael J.; Zellnerd, Benjamin H.; Storrse, Alex D.; Wells, Eddie (1997). “Vesta: Spin Pole, Size, and Shape from HST Images”. Icarus 128 (1): 88–94.
  43. Russel, C.T.; Capaccioni, F.; Coradini, A.; et al. (2006). “Dawn Discovery mission to Vesta and Ceres: Present status”. Advances in Space Research 38 (9): 2043–48.
  44. (2006) “Planetesimals to Brown Dwarfs: What is a Planet?” (PDF). Annual Review of Earth and Planetary Sciences 34: 193–216.
  45. Pluto and the Solar System”. IAU. URL besoek op 2013-07-10.
  46. Chang, Alicia, "Online merchants see green in Pluto news", Associated Press, USA Today, 2006-08-25. URL besoek op 2008-01-25.
  47. Brown, Michael E.. “The Eight Planets”. California Institute of Technology, Department of Geological Sciences. URL besoek op 2008-01-26.
  48. Debated Solar System Object Gets a Name”. NASA press release: 2006-09-14. URL besoek op 2008-01-26.
  49. Stern, Alan (2006-09-06). “Unabashedly Onward to the Ninth Planet”. New Horizons Web Site. URL besoek op 2008-01-26.
  50. Wall, Mike (2011-08-24). “Pluto's Planet Title Defender: Q & A With Planetary Scientist Alan Stern”. SPACE.com. URL besoek op 2012-12-03.
  51. Should Large Moons Be Called 'Satellite Planets'?”. News.discovery.com: 2010-05-14. URL besoek op 2011-11-04.
  52. Stern, S. Alan; and Levison, Harold F. (2002). “Regarding the criteria for planethood and proposed planetary classification schemes” (PDF). Highlights of Astronomy 12: 205–213, as presented at the XXIVth General Assembly of the IAU–2000 [Manchester, UK, 7–18 August 2000].

Eksterne skakels[wysig]

Die sonnestelsel
Son Mercurius Venus Maan Aarde Phobos en Deimos Mars Ceres Asteroïdegordel Jupiter Jupiter se natuurlike satelliete Jupiter se ringe Saturnus Saturnus se natuurlike satelliete Saturnus se ringe Uranus Uranus se natuurlike satelliete Uranus se ringe Neptunus Neptunus se natuurlike satelliete Neptunus se ringe Pluto Charon, Nix en Hydra Haumea Haumea se natuurlike satelliete Makemake Kuiper-gordel Eris Dysnomia Verstrooide skyf Hills-wolk Oort-wolkSolar System Template Final.png
Beeldinligting
SonMercuriusVenusAardeMarsCeresJupiterSaturnusUranusNeptunusPlutoHaumeaMakemakeEris
Mane: AardeMarsAsteroïdiesJupiterSaturnusUranusNeptunusPlutoHaumeaErisRinge: JupiterSaturnusUranusNeptunus
PlaneteDwergplaneteKleinplanete
MeteoroïdesAsteroïdesAsteroïdegordelSentoureTrans-Neptunus-voorwerpeKuiper-gordelVerstrooide skyfKometeHills-wolkOort-wolk