Garingboom

Garingboom
Wetenskaplike klassifikasie
Domein:	Eukaryota
Koninkryk:	Plantae
Klade:	Tracheofiete
Klade:	Angiospermae
Klade:	Monocotyledon
Orde:	Asparagales
Familie:	Asparagaceae
Subfamilie:	Agavoideae
Genus:	Agave
Spesie:	A. sisalana
Binomiale naam
	Agave sisalana; Henry Perrine, (1838)
Sinonieme
	Agave amaniensis Trel. & Nowell; Agave rigida var. sisalana (Perrine) Engelm.; Agave segurae D.Guillot & P.Van der Meer; Agave sisalana f. armata (Trel.) Trel.; Agave sisalana var. armata Trel.;

Die garingboom (Agave sisalana), ook bekend as sisal, is 'n agave wat 'n stywe vesel (sisalhennep) lewer wat tradisioneel vir die vervaardiging van tou gebruik word. Die spesie is endemies aan Meksiko waar dit in die suidooste voorkom, maar is in ander wêrelddele genaturaliseer. Dit is 'n robuuste, vlesige, monokarpiese (vrek na enkele blomtyd) en meerjarige plant. Dit lewer sterk, hoë kwaliteit vesel wat uit die blare ontgin word. Dit is in uitgebreide aanplantings in die tropiese en subtropiese wêreld gevestig, met 'n beduidende geskiedenis van verbouing vir industriële, kommersiële en tradisionele aanwendings. Die belangrike, hoëwaarde veselgewas het egter ook 'n beduidende indringerpotensiaal.

Oorsprong en verspreiding

Dit was vermoedelik endemies aan die Yucatán-skiereiland in Mexiko, en is histories van die hawe van Sisal af uitgevoer, wat die plant sy naam gee. Dit word wyd verbou en is in warm-droë gebiede wêreldwyd genaturaliseer, insluitend Brasilië (die grootste produsent), Oos-Afrika (Tanzanië, Kenia), China en Indië.

Groeivorm

Die groot, stywe, swaardvormige blare is 1,5 tot 2 meter lank, en in 'n digte roset gerangskik. Hulle is meestal grysgroen tot donker blougroen, met 'n skerp, eindstandige, donkerbruin stekel. Jong blare kan getand wees, maar dié verdwyn met volwassenheid.

Blomme word aan houtagtige blomstingel (of "mas") gedra wat tot 6 meter bo die plant uittoring. Die plant sterf na die blomtyd. Voortplanting geskied hoofsaaklik deur middel van bolvormige babaplantjies wat aan die bloeiwyse geproduseer word, óf deur suiers aan die plantbasis.

Benutting

Sisalvesel is grof en onsoepel (meer glad en soepel in water), maar is hoogs duursaam, bestand teen seewater, en het goeie treksterkte. Die lae elastisiteit beteken dat dit nie veel rek nie, sodat dit nuttig vir bindwerk is. Dit word aldus vir tou, baaltou, matte, tapyte, papier, poleerdoek en pyltjiesborde gebruik. Dit word ook as 'n groen, bioafbreekbare alternatief vir die versterking van veselglas, rubber, beton en ander saamgestelde materiale gebruik.

Die sap word ook as 'n tradisionele middel vir wonde en as 'n ontsmettingsmiddel gebruik. Dit is 'n bron van hekogenien, wat in die sintese van steroïed hormone, waaronder kortisoon, gebruik word. Die sap kan gefermenteer word om mezcal (of soortgelyke drankies) te maak.

Soos A. americana word dit algemeen as lewende heinings of verskansing gebruik, veral in tropiese en subtropiese streke. Die skerp, stekelrige en dik, swaardvormige blare dien as 'n effektiewe, duursame en lae-onderhoud natuurlike versperring om gewasse, landbougrond en wonings teen vee en indringers te beskerm. In Indië woord spoorlyne ook so afgesper.

Die rou sap se kalsiumoksalaatkristalle kan wel velirritasie, dermatitis of blase veroorsaak.

Verbouing

Brasilië is die toonaangewende wêreldprodusent, gevolg deur Tanzanië en Kenia. 'n Landboukundige voordeel is dat dit in arm, rotsagtige grond en droogtetoestande floreer. Blare word van 2 tot 4 jaar na aanplanting geoes, en die produktiewe leeftyd is 7 tot 10 jaar. In hierdie tyd word sowat 200 tot 250 blare van 'n plant geoes wat elkeen om en by 1000 vesels bevat. Die spesie word as 'n steriele kloon beskou en die sade is nie besonder lewensvatbaar nie. Reproduksie geskied dus vegetatief.

Ekologiese impak

Dit word in verskeie plekke, insluitend Hawaii, Florida en Australië, as 'n indringerspesie gelys. Dit is geneig om digte, ondeurdringbare ruigtes te vorm. Die plant word beheer deur die "hart" van die plant te verwyder of onkruiddoders te gebruik.