Tsarina

Tsarina, tsarin^[1] of tsaritsa (Russies: царица, tsaritsa; Bulgaars: царица, tsaritsa; Serwies: царица of carica) was die titel van 'n vroulike outokratiese heerseres (monarg) van Rusland, Bulgarye of Serwië, of van 'n tsaar se eggenote. ('n Tsaar se dogter was 'n tsarewna.)

Die woord "tsarina" is dus die vroulik van "tsaar", 'n titel wat veronderstel was om "keiser" te beteken, maar in Wes-Europa beskou as as 'n woord vir "koning".^[2]^[3]^[4]

"Tsarina" of "tsaritsa" was die titel van die vroulike heerser in die volgende state:

Rusland: amptelik van omstreeks 1547-1721, nieamptelik in 1721-1917 (amptelik "keiserin")
Bulgarye: in 913-1018, 1185-1422 en 1908-1946
Serwië: in 1346-1371.

Rusland

Sedert 1721 was die amptelike titels van die Russiese manlike en vroulike monarge onderskeidelik keiser (Russies: император, imperator) en keiserin (императрица, imperatritsa). Amptelik was die laaste Russiese tsarina Ewdokija Lopoesjina,^[5] die eerste vrou van Pieter die Grote, Rusland se eerste keiser. Alexandra Feodorowna, die vrou van Nikolaas II, was die laaste Russiese keiserin.^[6]

Ewdokija Lopoesjina is in 1698 na 'n klooster gestuur (wat die gewone manier was waarop die keiser van sy vrou "geskei" het), en sy is in 1731 oorlede. In 1712 is Pieter in die kerk getroud met Katharina I van Rusland. Die Russiese Ryk is amptelik in 1721 geproklameer, en Katharina het deur die huwelik keiserin geword. Ná Pieter se dood het sy die regerende keiserin geword. In die volgende eeue is die titel "tsarina" op 'n nieamptelike, informele wyse gebruik - dit was 'n soort "troetelnaam" vir keiserinne, hetsy 'n regerende heerseres of die vrou van 'n keiser^{[nota 1]}.

Tsarinas het de jure in Rusland bestaan van 1547 tot 1721. Onder die bekendste tsarinas van hierdie tydperk was ses of sewe vroue van Iwan die Verskriklike, wat deur sy vyande vergiftig, gedood is of deur hom in kloosters gevange gehou is. Slegs die eerste vier van hulle is egter as tsarinas gekroon, aangesien die latere huwelike nie deur die Ortodokse Kerk geseën is nie en as samewoning beskou is. Die Poolse edelvrou Marina Mniszech het ook tsarina van Rusland geword deur haar huwelik met die bedrieër Vals Dmitri I en later met Vals Dmitri II.

Baie vroue is in dié vroeë tydperk by wyse van bruidskoue gekies ('n gebruik wat aan die Bisantynse Ryk ontleen is), wanneer honderde arm maar aantreklike adellike vroue uit al die streke van Rusland in Moskou bymekaargekom het en die tsaar die mooiste een gekies het. Dit het Rusland die voordele van koninklike ondertrouery met Europese monarge ontneem, maar beskerm teen inteling, asook teen die politieke invloed van buitelandse prinsesse (Katoliek of Protestants).

Bulgarye

Die eerste Bulgaarse heerser wat die titel tsaar gebruik het, was Simeon I,^[7] en sy metgesel (haar naam is onseker, moontlik was dit Maria Soersoewoel) het die titel tsarina gebruik. Die titel is deur daaropvolgende Bulgaarse gemalinne gebruik tot aan die einde van die Eerste Bulgaarse Ryk in 1018. Die laaste koninklike eggenoot wat die titel gebruik het, was Maria, die vrou van Iwan Wladislaf. Toe die Tweede Bulgaarse Ryk in 1185 geskep is, het die heersers weer die titel tsaar aangeneem en hulle metgeselle is dus tsarinas genoem.

Tydens die Derde Bulgaarse Staat het Ferdinand I van Bulgarye die titel tsaar aangeneem nadat hy Bulgaarse onafhanklikheid in 1908 aangekondig het. Sy vrou, Eleonore Reuss van Köstritz, voorheen knjaginja ("prinses", 'n historiese Slawiese titel), het tsarina geword. Die laaste Bulgaarse tsarina was Giovanna van Italië, die vrou van tsaar Boris III. Margarita Gómez-Acebo y Cejuela, die vrou van Simeon II van Bulgarye, word ook soms as tsarina gereken.

Serwië

Die eerste Serwiese tsarina was Helena van Bulgarye, suster van die Bulgaarse tsaar Iwan Aleksander en vrou van tsaar Stephen Uroš IV Dušan.^[8] Sy was van 1346 tot Dušan se skielike dood in 1355 die keiseringemalin van Serwië. Die tweede (en laaste) Serwiese tsarina was Anna van Walachye, keiserin van Serwië, van die Walachiese adellike huis van Basarab. Sy het in die 1350's met Dušan se seun, tsaar Stefan Uroš V van Serwië, getrou en regeer tot die Serwiese ryk se ondergang in 1371.

Notas

↑ Verskeie "tsarinas" was tydens die 18de eeu heersers van Rusland, insluitend die keiserinne Katharina I (regeer 1725-'27), Anna (1730-'40), Elisabeth (1741-'62) en Katharina die Grote (1762-'96).

Verwysings

↑ "Tsarin" (Internetwoordeboek). WAT. viva-afrikaans.org. Besoek op 29 Julie 2025.
↑ Margeret, J. (1983). The Russian Empire and Grand Duchy of Muscovy. University of Pittsburgh. p. 111. ISBN 9780822977018. The Slavonic Bible did equate the terms "tsar" and "king"... Russian writers often compared the grand prince or tsar with any kings of the Old Testament. Several writers [argued] that it was a mistake to translate tsar as "emperor". This was important because of a widely held view in Europe that the tsar wished to claim the imperial legacy of the defunct Byzantine Empire.
↑ de Madariaga, Isabel (2006). Ivan the Terrible. Yale University Press. p. 78. ISBN 9780300143768. The primary meaning of tsar was thus an independent ruler, with no overlord, who could be either a king of one particular nation or people, as in the Bible, or an 'emperor' ruling over several antions, such as the East Roman Emperor.
↑ Madariaga, Isabel De (2014). Politics and Culture in Eighteenth-Century Russi. Routledge. pp. 40–42. ISBN 978-1-317-88190-2. Other powers [forgot] that tsar had once been recognized as Empereur, as imperator, or even as kayzer... This explains much of the difficulty encountered by Peter I when he adopted the title Imperator. The etymological origin of the word tsar had been glossed over and the title had been devalued.
↑ Bain, Robert Nisbet (1911). "Eudoxia Lopukhina" . Encyclopædia Britannica. Vol. 9 (11de uitg.). p. 882
↑ Carolly Erickson, Alexandra: The Last Tsarina
↑ "Simeon I." Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online. 12 Julie 2009, EB.com.
↑ Fine, John Van Antwerp Jr. (1994) [1987]. The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. ISBN 0472082604.

Verdere leesstof

Zabelin, Ivan. (1872). The Domestic Life of Russian Tsarinas.

[7] Verskeie "tsarinas" was tydens die 18de eeu heersers van Rusland, insluitend die keiserinne Katharina I (regeer 1725-'27), Anna (1730-'40), Elisabeth (1741-'62) en Katharina die Grote (1762-'96).

[WAT-1] "Tsarin" (Internetwoordeboek). WAT. viva-afrikaans.org. Besoek op 29 Julie 2025.

[2] Margeret, J. (1983). The Russian Empire and Grand Duchy of Muscovy. University of Pittsburgh. p. 111. ISBN 9780822977018. The Slavonic Bible did equate the terms "tsar" and "king"... Russian writers often compared the grand prince or tsar with any kings of the Old Testament. Several writers [argued] that it was a mistake to translate tsar as "emperor". This was important because of a widely held view in Europe that the tsar wished to claim the imperial legacy of the defunct Byzantine Empire.

[3] Madariaga, Isabel (2006). Ivan the Terrible. Yale University Press. p. 78. ISBN 9780300143768. The primary meaning of tsar was thus an independent ruler, with no overlord, who could be either a king of one particular nation or people, as in the Bible, or an 'emperor' ruling over several antions, such as the East Roman Emperor.

[4] Madariaga, Isabel De (2014). Politics and Culture in Eighteenth-Century Russi. Routledge. pp. 40–42. ISBN 978-1-317-88190-2. Other powers [forgot] that tsar had once been recognized as Empereur, as imperator, or even as kayzer... This explains much of the difficulty encountered by Peter I when he adopted the title Imperator. The etymological origin of the word tsar had been glossed over and the title had been devalued.

[5] Bain, Robert Nisbet (1911). "Eudoxia Lopukhina" . Encyclopædia Britannica. Vol. 9 (11de uitg.). p. 882

[6] Carolly Erickson, Alexandra: The Last Tsarina

[8] "Simeon I." Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online. 12 Julie 2009, EB.com.

[9] Fine, John Van Antwerp Jr. (1994) [1987]. The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. ISBN 0472082604.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[nota 1]

[7]

[8]