Maanlanding

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Die maan, soos gesien vanaf die Aarde op 7 Oktober 2006.
Die Maanlandings

'n Maanlanding is die aankoms van 'n heel, bemande of onbemande ruimtetuig op die oppervlak van 'n planeet se natuurlike satelliet. Die konsep was 'n doel van die mensdom sedert dit geblyk het dat die Maan die Aarde se naaste hemelliggaam is. Een van die duidelikste vroeë voorbeelde van die konsep was in Jules Verne se 1865-roman, De la Terre à la Lune (Van die Aarde na die Maan). Sedert die Sowjetunie se eerste suksesvolle onbemande landing in 1966, was daar 18 maanlandings tot in 1976. Nege van hierdie missies het na die aarde teruggekeer met monsters van maanrotse in hul besit.

Die eerste bemande maanlanding was deur die Amerikaners Neil Armstrong en Buzz Aldrin. Op 20 Julie 1969 teen 4:17 n.m. (OST) land missiebevelvoerder Armstrong en vlieënier Aldrin die maanlandingstuig, "Eagle", op die oppervlak van die maan terwyl hulle medespanlid Michael Collins die bevelvoeringsmodule, "Columbia", beheer het. Hulle het 'n dag op die oppervlak van die Maan deurgebring en daarna na die Aarde teruggekeer. Met dié maanlanding (wat deel gevorm het van die die Apollo-projek) het die Amerikaners sukses behaal in die ruimtestryd met die Sowjetunie. 'n Totaal van ses sulke bemande maanlandings was tussen 1969 en 1972 uitgevoer. Die Sowjetunie het later monsters terug kon bring deur die onbemande landings van Luna 16, Luna 20 en Luna 24.

Vooruitgang in ruimte-ontdekking het intussen die term uitgebrei om ook landings op ander mane in die sonnestelsel in te sluit. Die Huygens-sonde van die Cassini-missie na Saturnus het 'n suksesvolle onbemande landing op Titan in 2005 uitgevoer. Die Amerikaanse ruimtebeleid, die Vision for Space Exploration, hoop om teen so vroeg as 2015 bemande missies na die Maan te stuur, wat vir toenemend langer periodes daar sal kan werk.[1]

Onbemande sendings[wysig]

Die Amerikaanse regering besluit dat 'n onbemande ruimtetuig die maan eers deur fotografie moet ondersoek en bevestig dat 'n landing veilig uitgevoer kon word, voor 'n bemande sending na die maan gestuur sou word.

Die Amerikaners fokus dus daarop om 'n onbemande verkenningstuig na die maan te stuur as deel van die Pioneer-program. Drie verkenningstuigontwerpe op drie verskillende vuurpyle misluk egter almal in tien pogings. Die Sowjet se Luna-program lanseer die Luna 1, die eerste ruimtetuig om verby die maan te vlieg op 4 Januarie 1959. Sy opvolger, Luna 2, word die eerste ruimtetuig om op die maan te land, terwyl Luna 3 die eerste foto's van die Agterkant van die maan neem op 7 Oktober 1959. Luna 9, deur die USSR gelanseer op 3 Februarie 1966, voer die eerste sagte landing op die maan uit; en Luna 10 word die eerste ruimtetuig om om die maan te wentel op 3 April 1966.

Die robotiese Surveyor-program is deel van die Amerikaanse poging om 'n veilige ligging vir 'n bemande maanlanding te vind. Vyf van Surveyor se sewe sendings is suksesvol en dra by tot die vond s van 'n geskikte teiken vir die Apollo ruimtevaarders. Apollo 8 voer op 27 Desember 1968 die eerste bemande omwenteling van die maan uit en lê daarmee die grondslag vir die stuur van 'n man na die maan.

Eerste mens op die maan[wysig]

Buzz Aldrin poseer op die maan; sy gesigskerm se weerkaatsing laat Neil Armstrong toe om hulle altwee af te neem.

Amerikaanse strategie[wysig]

Die VSA se maanverkenningsprogram ontstaan tydens die Eisenhower-administrasie. Werner von Braun verleen gewildheid aan die idee van 'n bemande tog na die maan, om 'n maanbasis te vestig, deur 'n reeks artikels in die Collier's-tydskrif in die middel van die vyftigerjare. Na die lansering van Spoetnik deur die Sowjet-unie staan von Braun 'n plan voor waarvolgens die VSA weermag teen 1965 'n militêre maanbasis sou vestig. Die was nie suksesvol nie aangesien die Amerikaanse regering gevoel het dat die koste van onderneming nie die potensiële wetenskaplike of militêre gewin sou regverdig nie.

Na die aanvanklike Sowjet-suksesse, veral Joeri Gagarin se vlug, wou President Kennedy met 'n 'n Amerikaanse projek vorendag kom waarmee die Amerikaanse verbeelding aangegryp sou word. Hy vra sy visepresident Lyndon B. Johnson om aanbevelings voor te lê vir 'n wetenskaplike mylpaal wat Amerikaanse wêreldleierskap sou bewys. Die voorstelle sluit in nie-ruimte verwante opsies soos massiewe besproeiingsprojekte om hongersnood in die Derde wêreld te beëindig. Met inagneming daarvan dat die Apollo-program ekonomies voordeel vir meeste sleutelstate in die volgende verkiesing sou inhou, veral in sy tuisstaat, Texas, a.g.v. van die NASA-basis in Houston, het Johnson die ruimte gebaseerde opsie voorgestaan. Verder het Kennedy die 1960 verkiesing gewen terwyl hy beweer het dat die vorige administrasie toegelaat het dat 'n "missielgaping" ontstaan tussen die VSA en die USSR (al het intelligensie-verslae aangedui dat die teenoorgestelde waar is). Die Apollo-projek maak volgehoue ontwikkeling van dubbelgebruiktegnologie moontlik. Johnson voer ook aan dat enige iets minder as 'n maanlanding die USSR 'n goeie kans sou gee om die oorhand oor die VSA te kry. Kennedy gryp Apollo aan as die ideale fokus vir Amerikaanse ruimte-ambisies; hy verseker aangehoude befondsing en beskerm ruimteverwante spandering teen die belastingsbesnoeiings in 1963 en herrangeer befondsing vanaf ander NASA-projekte. Dit ontstig NASA-leier, James E. Webb, wat pleit daarvoor dat ander wetenskaplike projekte ook ondersteuning geniet.

In 'n private gesprek met Webb, sê Kennedy:

Alles wat ons aanpak behoort eintlik mee te werk om die maan te bereik voor die Russe [...] anders behoort ons nie daardie soort geld te spandeer nie, want ek is nie geïnteresseerd in die ruimte nie [...] Die enigste regverdiging vir [die koste] is weens ons hoop om eerste [op die maan] te wees, om aan te toon dat, instede van 'n agterstand van 'n paar jaar, ons met God se hulp, hulle verbygesteek het.

Watookal Kennedy in privaatheid gesê het, het hy 'n ander boodskap nodig gehad om openbare steun te werf. Later in 1963, vra Kennedy Visepresident Johnson om die moontlike tegnologiese en wetenskaplike voordele van 'n maansending te ondersoek. Om die program te laat slaag moes kritiek van linksgesinde politici, wat meer besteding op maatskaplike programme wou sien, en regsgesinde politici wat voorkeur gegee het aan 'n meer militêre projek, aangespreek word. Deur die wetenskaplike gewin van die projek te beklemtoon en deur vrese vir Sowjet-oorheersing in die ruimte te manipuleer, slaag Kennedy en Johnson daarin om openbare mening om te swaai: teen 1965, is 58 persent Amerikaners ten gunste van Apollo, 33 persent meer as twee jaar tevore. Nadat Johnson President word in 1963, laat sy volgehoue verdediging van die program toe dat dit in 1969 slaag, in ooreenstemming met Kennedy se oorspronklike wens.

Russiese strategie[wysig]

Soviet Soyuz-vuurpyle soos dié word die eerste betroubare vervoermiddel om voorwerpe in 'n wentelbaan om die aarde te plaas.

Sowjetleier Khrushchev wou nie 'n nederlaag deur enige ander mag in die gesig staar nie, maar wou net so min so 'n duur projek befonds. In Oktober 1963 sê hy dat die USSR op die stadium nie beplan om enige ruimtevaarders na die maan te stuur nie. Hy kwalifiseer die stelling egter deur aan te dring dat hulle nie die handdoek in die ruimte stryd ingegooi het nie. Eers na nog 'n jaar spits die USSR hom ten volle toe tot 'n maanlandingspoging.

Ter selfde tyd stel Kennedy verskeie gesamentlik programme voor wat 'n moontlike maanlanding deur Sowjet en Amerikaanse ruimtevaarders en die ontwikkeling van beter weersatelliete insluit. Khrushchev, wat Kennedy daarvan verdink dat hy meerderwaardige Russiese ruimtetegnologie wou steel verwerp die idee: as die USSR na die maan sou gaan, sou hulle op hulle eie gaan. Korolev, die Russiese Lugvaart- en Ruimte-agentskap (RSA) se hoofontwerper het reeds begin om sy Soyuztuig en die N-1-lanseervuurpyl -- met die vermoë om 'n bemande maanlanding te onderneem -- te promoveer. Khrushchev beveel Korolev se ontwerpsburo om verdere ruimte mylpale te behaal deur bestaande Vostoktegnologie aan te pas, terwyl 'n tweede span begin werk aan 'n geheel en al nuwe lanseerder en tuig, die Proton-aandrywer en die Zond, vir 'n bemande vlug na-die-aarde-se-kant van die maan, in 1966. In 1964 steun die nuwe Sowjetleierskap Korolev vir 'n maanlandingspoging en plaas alle bemande projekte onder sy leiding. Met Korolev se dood en die mislukking van die eerste Soyuzvlug in 1967, val koördinering van die Sowjet maanlandingsprogram vinnig uitmekaar. Die Sowjette bou 'n landingstuig en kies ruimtevaarders vir die sending wat Aleksei Leonov op die maan se oppervlak sou plaas, maar na agtereenvolgende falings van die N1 lanseerder in 1969, word planne vir 'n bemande landing eers vertraag en toe gekanselleer.

Aardopkoms, 22 Desember 1968

Apollo 11 is eerste daar[wysig]

Hoewel onbemande Sowjet verkenningstuie die maan voor enige ruimtetuie van die VSA bereik het, word Amerikaner Neil Armstrong die eerste persoon om op die maan te wandel, as deel van die maanlanding in Julie 1969. Armstrong, aanvoerder van die Apollo 11-sending, word gerugsteun deur bevelvoermodulevlieënier Michael Collins en maanlandingstuigvlieënier Buzz Aldrin in 'n gebeurtenis wat deur meer as 500 miljoen mense oor die wêreld gesien is. Sosiale kommentators gee wye erkenning aan die maanlanding as een van die tekenende oomblikke van die 20ste eeu. Armstrong se woorde toe hy sy eerste tree op die maan se oppervlak gee is net so gedenkwaardig:

Dis een klein tree vir 'n mens, [maar] 'n reuse sprong vir die mensdom.

Daar is maanlandingsfopperybeskuldigers wat beweer dat hierdie woorde, wanneer dit agteruitgespeel word, klink na 'man never space walk'.

Ander fasette van die maanlanding[wysig]

Anders as ander internasionale stryde is die ruimtestryd nie direk beinvloed deur die behoefte aan territoriale uitbreiding nie. Na die suksesvolle landings op die Maan, het die VSA uitdruklik enige reg op eienaarskap van dele van die maan onteis.

Sommige samesweringsteoretici dring steeds daarop aan dat die maanlandings 'n foppery is. Hierdie tipe beskuldigings floreer deels omdat daar, behalwe vir 'n paar opvolg-Apollo-landings in die volgende dekade, niks van entoesiaste se voorspellings dat maanlandings alledaags sou word, geword het nie.

Bronnelys en verwysings[wysig]

Verkort en vertaal vanaf Moon landing.

Algemene bronnelys
Verwysings
  1. President Bush Announces New Vision for Space Exploration Program by whitehouse.gov. Laaste besoek op 15 Desember 2007.