Gaan na inhoud

Alifatiese verbinding

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Aromatiese furaan (links) en alifatiese tetrahidrofuraan (regs)
Nie-sikliese alifatiese / nie-aromatiese verbinding (butaan)
Sikliese alifatiese / nie-aromatiese verbinding (siklobutaan)

In organiese chemie word koolwaterstowwe (verbindings wat slegs uit koolstof en waterstof bestaan) in twee klasse verdeel: aromatiese verbindings en alifatiese verbindings (van Grieks aleiphar wat vet of olie beteken), ook bekend as nie-aromatiese koolwaterstowwe. Alifatiese verbindings kan siklies wees maar koolwaterstowwe met gekonjugeerde pi-stelsels wat Hückel se reel gehoorsaam word egter beskou as aromaties.[1] Alifatiese verbindings kan versadig wees, soos heksaan, of onversadig, soos hekseen en heksyn. Oopkettingverbindings (hetsy reguit of vertak) bevat geen ringe van enige aard nie en is dus alifaties.

Struktuur

[wysig | wysig bron]

Alifatiese verbindings kan versadig wees en verbind word deur enkelbindings (alkane), of onversadig, met dubbelbindings (alkene) of drievoudige bindings (alkyne). Behalwe waterstof, kan ander elemente aan die koolstofketting gebind word, waarvan suurstof, stikstof, swawel en chloor die algemeenste is.

Die eenvoudigste alifatiese verbinding is metaan (CH4).

Eienskappe

[wysig | wysig bron]

Die meeste alifatiese verbindings is vlambaar, wat die gebruik van koolwaterstowwe as brandstof moontlik maak, soos bv. metaan in gasvlamme en as vloeibare natuurlike gas, en asetileen (etyn) in die sweiswerk.

Voorbeelde

[wysig | wysig bron]
Formule Naam Strukturele formule Formule Naam Strukturele formule
CH4 Metaan C2H2 Asetileen
C2H4 Etileen C2H6 Etaan
C3H4 Propyn C3H6 Propeen
C3H8 Propaan C4H6 1,2-Butadiëen
C4H6 1-Butyn C4H8 1-Buteen
C4H10 Butaan C5H12 n-pentaan
C6H10 Siklohekseen C7H14 sikloheptaan
C7H14 Metielsikloheksaan C8H8 Kubaan
C9H20 Nonaan C10H12 Disiklopentadiëen
C10H16 Fellandreen C10H16 α-Terpineen
C10H16 Limoneen C11H24 Undekaan
C30H50 Skwaleen C2nH4n Poliëtileen

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. "aliphatic compounds". IUPAC Compendium of Chemical Terminology (in Engels). Research Triagle Park, NC: IUPAC. doi:10.1351/goldbook.a00217. ISBN 0-9678550-9-8.