Nonaan

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Eienskappe

Algemeen

Naam Nonaan 
IUSTC-naam Nonaan[1] 
Ander name n-nonaan
nonilhidried[2]
Struktuurformule van Nonaan
Nonane 3D ball.png
Chemiese formule C9H20
Molêre massa 128,259 g•mol-1
CAS-nommer 111-84-2  
Voorkoms Kleurlose vloeistof  
Reuk petrolagtig
Fasegedrag
Smeltpunt -54,1 tot -53,1 °C
Kookpunt 150,4 tot 151,0 °C
Digtheid 0,718 g•cm-3
Oplosbaarheid  
Viskositeit
Termodinamies 
ΔfHo −275,7 kJ•mol-1 
ΔcHo −6125 kJ•mol-1 
Henry se konstante 1,7 nmol•Pa-1•kg-1 
Warmtekapasiteit 284,34 J•K-1•mol-1

Suur-basis eienskappe

pKa

Veiligheid

Flitspunt  
LD50 220 mg•kg-1[3] 
LC50 3200 dpm (rotte)[4]

Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande.

 

Nonaan is 'n lineêre koolwaterstof en alkaan met die chemiese formule C9H20. Dit is 'n kleurlose, vlambare vloeistof, wat hoofsaaklik voorkom in die keroseenkomponent van die petroleumdistillaatfraksie. Dit word gebruik as verwarmings-, trekker- en vliegtuigbrandstof.[5] Nonaan word ook gebruik as oplosmiddel, distillasie-middel, brandstofadditief, en as 'n komponent in bio-afbreekbare skoonmaakmiddels.[2][6]

Nonaan het 35 strukturele isomere. Sy substituentvorm word noniel genoem. Die sikloalkaan-eweknie is siklononaan, (C9H18).

In teenstelling met die meeste alkane, kom die voorvoegsel in sy naam van Latyn, nie Grieks nie.

Siklononaan (C9H18)

Alhoewel nonaan as brandstof en oplosmiddel gebruik word, het gesubstitueerde derivate van nonaan baie gebruike. Byvoorbeeld, 3-metielnonaan-2,4-dioon word as 'n vrugtige voedselgeursel gebruik.[7]

Verbrandingsreaksies[wysig | wysig bron]

Nonaan ondergaan verbrandingsreaksies wat soortgelyk is aan ander alkane. In die teenwoordigheid van voldoende suurstof verbrand nonaan om water en koolstofdioksied te vorm:

C9H20 + 14 O2 → 9 CO2 + 10 H2O

Wanneer onvoldoende suurstof beskikbaar is vir volledige verbranding, word koolstofmonoksied in die brandprodukte ingesluit:

2 C9H20 + 19 O2 → 18 CO + 20 H2O

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. "nonane - Compound Summary". PubChem Compound (in Engels). USA: National Center for Biotechnology Information. 16 September 2004. Identification and Related Records. Besoek op 18 Junie 2021.
  2. 2,0 2,1 Health Council of the Netherlands: Committee on Updating of Occupational Exposure Limits. Nonane (PDF). Health-based Reassessment of Administrative Occupational Exposure Limits. (in Engels). The Hague: Health Council of the Netherlands. 2005. Geargiveer vanaf die oorspronklike (pdf) op 28 Februarie 2018.
  3. Gangolli, S.; Richardson, M.L., reds. (1999). The Dictionary of Substances and Their Effects: K-N. The Dictionary of Substances and Their Effects (in Engels). Royal Society of Chemistry. p. 283-85. ISBN 978-0-85404-828-1.
  4. Carpenter, C.P.; Geary, D.L.; Myers, R.C.; Nachreiner, D.J.; Sullivan, L.J.; King, J.M. (1978). "Petroleum hydrocarbon toxicity studies XVII. Animal response to n-nonane vapor". Toxicology and Applied Pharmacology (in Engels). Elsevier BV. 44 (1): 53–61. doi:10.1016/0041-008x(78)90283-1. ISSN 0041-008X.
  5. "Petroleum - Chemistry Encyclopedia - reaction, water, uses, elements, examples, gas, number, name". Chemistry Explained (in Engels). Besoek op 18 Junie 2021.
  6. "American Conference of Governmental Industrial Hygienists (ACGIH). Nonane.". Documentation of the threshold limit values and biological exposure indices (in Engels) (6de uitg.). Cincinnati OH, USA: ACGIH. 1991. pp. 1139–40.
  7. Kato, Yasushi; Yuasa, Yoshifumi (2001). "Practical Synthesis of 3-Methylnonane-2,4-dione, an Intense Strawlike and Fruity Flavored Compound". Journal of Agricultural and Food Chemistry (in Engels). American Chemical Society. 49 (8): 3864–3866. doi:10.1021/jf0100954. ISSN 0021-8561.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]