Gaan na inhoud

Flamenco

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
‘n Flamenco danser deur Gilles Larrain.

Flamenco (Spaanse uitspraak: [flaˈmeŋko]), in sy strengste sin, is 'n kunsvorm gebaseer op die verskillende volksmusiektradisies van Suid-Spanje, ontwikkel binne die gitano-subkultuur van die streek Andalusië, en het ook historiese teenwoordigheid in Extremadura en Murcia.[1][2][3] In 'n wyer sin word die term gebruik om te verwys na 'n verskeidenheid van beide kontemporêre en tradisionele musiekstyle tipies van Suid-Spanje. Flamenco is nou geassosieer met die gitanos van die Romani-etnisiteit wat aansienlik bygedra het tot die ontstaan en professionalisering daarvan. Sy styl is egter uniek Andalusies en flamenco-kunstenaars het histories Spanjaarde van beide gitano- en nie-gitano-erfenis ingesluit.[4]

Die oudste rekord van flamenco-musiek dateer uit 1774 in die boek Las Cartas Marruecas deur José Cadalso.[5] Die ontwikkeling van flamenco oor die afgelope twee eeue is goed gedokumenteer: "die teaterbeweging van sainetes (eenbedrywe) en tonadillas, populêre liedboeke en liedblaaie, gebruike, studies van danse en toques, koerante, grafiese dokumente in skilderye en gravures ... in voortdurende evolusie saam met ritme, die poëtiese strofes en die atmosfeer.”[6]

Op 16 November 2010 het UNESCO flamenco as een van die meesterstukke van die mondelinge en ontasbare erfenis van die mensdom verklaar.[7]

Etimologie[wysig | wysig bron]

Histories is die term Flamenco gebruik om die Romani-mense (Gitanos) van Spanje te identifiseer.[8] Die Engelse reisiger George Borrow wat gedurende die 1830's deur Spanje gereis het, het gesê dat die Gitanos ook Vlaminge genoem is (in Spaans, 'flamenco') omdat Duitser en Vlaming verkeerdelik as sinoniem beskou is.[9] Volgens flamenkoloog Cristina Cruces-Roldán was daar 'n jaar voor Borrow se weergawe reeds 'n Gitano-party in Madrid wat duidelik as Flamenco geïdentifiseer is. Hierdie gelykwaardigheid tussen Gitano en Flamenco word ook opgemerk deur Manuel Fernández y González, Demófilo, en die geleerde Iriving Brown wat in 1938 verklaar het dat "Flamenco bloot 'n ander term vir Gitano is, met spesiale konnotasies."[9]

Die oorsprong van die term lê in die sosiologiese vooroordeel teenoor die Roma wat deur die Spanjaarde as skelms en kranige moeilikheidmakers beskou is en dus geassosieer is met die 18de eeuse Duitse koloniste van die Sierra Morena wat groepe stedelike Boheemse mense gevorm het wat buite die wet geleef het en as ledig en lui gesien.[10] Ander minder suksesvolle hipoteses sluit in dié van Felipe Pedrell en Carlos Alemendros wat sê dat hoewel die term Flamenco Spaans vir Vlaams is, dit eintlik sinoniem is met Cantador (professionele sanger) met verwysing na die groep Vlaamse sangers wat deur die Spaanse koning Carlos I in 1516 gebring is. Nog 'n hipotese wat nie algemeen aanvaar word nie, is die Arabistiese teorie van Blas Infante, wat Flamenco voorstel as 'n fonetiese vervorming van die Arabiese fellah-mengu (wegholarbeider).[11]

Die eerste gebruik van die term Flamenco om na die musiekgenre te verwys, verskyn in 'n 1847-koerantartikel van El Espectador waar daarna verwys is as 'n "Gitano-genre." In die vroeë jare van Flamenco was die term veelsydig en is dit gebruik om na 'n verskeidenheid konsepte in die Gitano-Andalusiese wêreld te verwys.[12] Byvoorbeeld, in die 1860's-70's is hierdie veelsydigheid geïllustreer deur die gebruik daarvan om te verwys na 'n musikale styl en 'n sekere estetika, maniere en lewenswyse wat as Gitano beskou is. Op daardie tydstip was Flamenco nie 'n streng genre nie, maar 'n manier om musiek in 'n Gitano-Andalusiese styl uit te voer.[13]

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Daar word geglo dat die flamenco-genre aan die einde van die agtiende eeu in agrariese stede en dorpe van Laer Andalusië ontstaan het, met Jerez de la Frontera wat uitstaan as die eerste geskrewe oorblyfsel van hierdie kuns, hoewel daar feitlik geen data is wat met daardie datums verband hou nie en die manifestasies van hierdie tydperk is meer tipies van die bolero-skool as van flamenco. Daar is hipoteses wat dui op die invloed op flamenco van soorte dans uit die Indiese subkontinent – die plek van herkoms van die Roma – soos die geval van die Kathak-dans is.[14] Die dokumentêr Gurumbé, canciones de tu memoria negra, wys die Afrika invloed op die ritmes en choreografieë van flamenco.[15]

Kasteïsme[wysig | wysig bron]

Gedurende die einde van die 18de en begin van die 19de eeu het 'n aantal faktore gelei tot die opkoms in Spanje van 'n verskynsel bekend as "Costumbrismo Andaluz" of "Andalusiese Mannerisme". In 1783 het Carlos III 'n pragmatiek gepromulgeer wat die sosiale situasie van die Roma gereguleer het.[16] Dit was 'n belangrike gebeurtenis in die geskiedenis van Spaanse Romas wat, na eeue van marginalisering en vervolging, gesien het hoe hul regsituasie aansienlik verbeter het.

Ná die Spaanse Vryheidsoorlog (1808–1812) het 'n gevoel van rassetrots in die Spaanse denke ontwikkel, in opposisie met die "gegaliseerde" "Afrancesados" - Spanjaarde wat deur die Franse kultuur en die idee van die verligting beïnvloed is. In hierdie konteks is Romas gesien as 'n ideale beliggaming van die Spaanse kultuur en die opkoms van die stiergevegskole van Ronda en Sevilla, die opkoms van die Bandidos en Vaqueros het gelei tot 'n aantreklikheid vir Andalusiese romantiese kultuur wat in die Madrid-hof geseëvier het.

Op hierdie tydstip is daar bewyse van meningsverskille as gevolg van die bekendstelling van innovasies in kuns.[17]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (Leblon 2003, 72-73)
  2. (Aoyama 2007, 105)
  3. (Manuel 1989, 51-52)
  4. (Hayes 2009, 31-37)
  5. (Akombo 2016, 240–241)
  6. (Ríos Ruiz 1997, 16-17)
  7. "Flamenco". ich.unesco.org. UNESCO Intangible Cultural Heritage List. 2010. Besoek op 30 September 2021.
  8. (Cruces-Roldán 2017, pp. 253–254)
  9. 9,0 9,1 (Cruces-Roldán 2017, p. 253)
  10. (Cruces-Roldán 2017, pp. 254–255)
  11. (Cruces-Roldán 2017, p. 255)
  12. (Cruces-Roldán 2017, p. 254)
  13. (Del Campo and Cáceres 2013, 360-361) quoted in (Cruces-Roldán 2017, p. 254)
  14. "http://www.academia.edu/5165724/Ambos_lados_del_espejo_kathak_y_flamenco_frente_a_frente." Besoek 4 April 2017.
  15. Lucas, Angeles (1 Oktober 2016). "The cultural imprint of black slaves in Spain is indelible." El País. ISSN 1134-6582. Besoek 19 April 2020.
  16. "Gitanos en España: camina o revienta". ELMUNDO (in Spaans). 17 September 2015. Besoek op 24 Oktober 2022.
  17. "El costumbrismo andaluz".