Karakalpaks

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Karakalpakke.
Karakalpaks
Qaraqalpaq tili, Қарақалпақ тили, قاراقالپاق تىلى
Gepraat in: Vlag van Oesbekistan Oesbekistan
Vlag van Kasakstan Kasakstan
Vlag van Turkmenistan Turkmenistan 
Gebied: Sentraal-Asië
Totale sprekers: 584 670[1]
Taalfamilie: Altaïes
 Turks
  Kipchak
   Kipchak-Nogay
    Karakalpaks 
Skrifstelsel: Latynse alfabet
Cyrilliese alfabet
Arabiese alfabet 
Amptelike status
Amptelike taal in: Vlag van Oesbekistan Oesbekistan
Gereguleer deur: geen
Taalkodes
ISO 639-1: geen
ISO 639-2: kaa
ISO 639-3: kaa 
Verspreiding van Karakalpaks in rooi

Karakalpaks (Qaraqalpaq tili, Қарақалпақ тили, قاراقالپاق تىلى) is 'n Turkse taal wat deur sowat 584 670 mense in Oesbekistan, Kasakstan en Turkmenistan gepraat word. Dit is die tweede mees verspreide taal van Oesbekistan naas Oesbekies en vorm die amptelike taal van die outonome republiek Karakalpakië in Oesbekistan.[2] Karakalpaks is nou verwant aan Kasaks en Kirgisies. Die naam Qaraqalpaq is afgelei van twee woorde: qara beteken "swart" en qalpaq "hoed"; Karakalpak beteken dus "swart hoed" en verwys na die Karakalpakke se tradisionele hoofbedekking.[3]

Etniese kaart van Sentraal-Asië
'n Fotolaboratorium in Nukus – met 'n bordjie in Karakalpaks wat die Latynse alfabet gebruik

In 1924 het Karakalpaks 'n aparte skriftaal met 'n gemodifiseerde Arabiese alfabet geword. Maar reeds in 1927 is dit deur die "eenvormige Turkse alfabet" vervang. Met die instelling van 'n algemene Russiesonderwys is dit weer deur die Cyrilliese alfabet vervang. Na die verbrokkeling van die Sowjetunie aan die begin van die 1990's het die regerings van die Sentraal-Asiatiese lande met Turkse tale die amptelike gebruik van die nuwe Turks-Latynse alfabet besluit. Die weergawe vir Karakalpaks is in 1997 bekendgestel, maar gebruik in teenstelling met Turks nie die algemene diakritiese tekens nie en stem ooreen met dié weergawe vir Oesbeks.[4]

Alfabete[wysig | wysig bron]

Cyrilliese alfabet[wysig | wysig bron]

А а Ә ә Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Ё ё
Ж ж З з И и Й й К к Қ қ Л л М м Н н
Ң ң О о Ө ө П п Р р С с Т т У у Ү ү
Ў ў Ф ф Х х Ҳ ҳ Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ
Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я

Latynse alfabet[wysig | wysig bron]

А а B b C c D d Е е F f G g H h I i
J j K k L l М m N n О о P p Q q R r
S s Т t U u V v W w X x Y y Z z А‘ а‘
O‘ o‘ I‘ i‘ U‘ u‘ G‘ g‘ N‘ n‘ Sh sh Ch ch

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) "Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Karakalpak". Ethnologue. Besoek op 25 Januarie 2019. 
  2. (en) "Karakalpakstan". Encyclopædia Britannica. Besoek op 25 Januarie 2019. 
  3. (de) Heinz-Gerhard Zimpel: Lexikon der Weltbevölkerung, Artikel „Karakalpaken“, bl. 259
  4. (en) Birgit N. Schlyter Language Policies in Present-Day Central Asia // International Journal on Multicultural Societies. — UNESCO, 2001. — Fasc. Vol. 3, No. 2. — bl. 130. — ISSN 1817-4574.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Wikipedia
Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Karakalpaks