Konstitusie-heuwel

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Die Ou Fort se hek (binnekant)
"Nommer Vier" se binneplein
"Nommer Vier" se selle
Gebou van die Grondwetlike Hof in Braamfontein, Johannesburg.
Hofsaal van die Grondwetlike Hof.
Voorkant van die Grondwetlike Hof.
'n Ewige vlam brand op Konstitusie-heuwel in Johannesburg, Suid-Afrika.

Konstitusie-heuwel (Engels: Constitution Hill) is 'n voormalige tronk en militêre fort by Kotzestraat 11 in Braamfontein, Johannesburg, aan die westelike kant van Hillbrow. Dit is tans die setel van die Grondwetlike Hof van Suid-Afrika.

Grondwetlike Hof[wysig | wysig bron]

In 1996 is "Nommer Vier", die voormalige tronk vir swart mansgevangenes, as die ligging van die nuwe Grondwetlike Hof van Suid-Afrika gekies. 'n Internasionale kompetisie is vir die ontwerp en bou van die hof geloods, wat deur 'n plaaslike span gewen is. Die argitekte was Janina Masojada, Andrew Makin en Paul Wygers. Die nuwe gebou is met die stene van die afgebreekte verhoorafwagtende vleuel gebou en die eerste hofsitting het in Februarie 2004 daar plaasgevind.

Lede van die publiek kan die hofsittings bywoon of die kunsversameling in die atrium besigtig. Die hof huisves meer as 200 kontemporêre kunswerke wat deur Albie Sachs, afgetrede regter van die Grondwetlike Hof, saamgestel is. Dit sluit werke van o.a Gerard Sekoto, William Kentridge en Cecil Skotnes in.

Buite die houtdeure van die hofgebou, in die middel van 'n plein en in een van die trappe van die ou tronk ingebou, is die ewige vlam van demokrasie. Die vlam is in 2012 aangesteek toe Suid-Afrika die 15de herdenking van die ondertekening van die grondwet gevier het.

Tronk en fort[wysig | wysig bron]

Paul Kruger, die president van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR), het in 1892 opdrag vir die bou van die eerste hoë-sekuriteit gevangenis op hierdie strategiese heuwel met 'n uitsig oor sentrale Johannesburg gegee. Prisoniers is gebruik om die nuwe tronk te bou en dit is in 1893 amptelik geopen. Aanvanklik is net Blanke oortreders hier aangehou. Die eerste Swart prisoniers is in 1894, nadat die Twiststraat-gevangenis in 'n polisiekantoor omskep is, na die tronk gebring.

In 1896 is die gevangenis in 'n militêre fort omskep. Tydens die Jameson-inval het 'n groep Britse uitlanders probeer om die regering omver te werp en Johannesburg oor te neem. Die inval het misluk, maar dit noop die ZAR-regering om 'n aantal forte te bou om sy militêre vermoë te versterk. Een daarvan is die Ou Fort-gebou rondom die gevangenis. Die Ou Fort neem drie jaar om te voltooi, en is uiteindelik in Junie 1899 teen 'n koste van £ 40 000 geopen.

Ná die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog is die tronk vir krygs- en politieke gevangenes gebruik. Die tronk was oorbevolk met 569 prisoniers, reeds 213 oor kapasiteit. In 1900 is Johannesburg aan Brittanje afgestaan en is Boere-simpatiseerders (soos James Thompson Bain) hier aangehou, en is Cornelis Broeksma, David Garnius Wernick en Burger Vermaak hier tereggestel.

Teen 1904 verdubbel die bevolking en is nuwe strukture, insluitende "Nommer Vier" vir Swart manlike prisoniers, gebou. Die oorspronklike vrouetronk en die tronk vir verhoorafwagtendes is ook gedurende die tyd opgerig. As gevolg van oorbevolking en die swak uitleg het sanitasie en siektes ernstige probleme veroorsaak, en is ekstra bewaarders in diens geneem om dissipline te handhaaf.

Mahatma Gandhi in 1908 deur die Britse owerheid hier vir sy passiewe versetbeweging aangehou.

In 1910 word daar met die bou van die nuwe vrouetronk begin. Die Victoriaanse gebou het 'n beraamde £ 262 871 gekos, meer as ses keer die koste van die Ou Fort sowat 15 jaar tevore.

In 1913 is talle wit mynwerkers wat gestaak het hier opgesluit, en in 1904 ook wit spoorwegwerkers wat oor afleggings gestaak het. Christiaan de Wet en ander rebelle is in 1904 hier aangehou omdat hulle ontevrede was oor Suid-Afrika se betrokkenheid by die Eerste Wêreldoorlog aan die kant van Groot-Brittanje.

Teen 1920 was "Nommer Vier" so vervalle dat prisoniers al deur die ystermure kon ontsnap. Verbeterings is aangebring en in 1927 is dit met die rioolstelsel verbind.

Verdere mynstakings in 1922 lei tot die afkondiging van krygswet. Ongeveer 1500 mense is in hegtenis geneem en die leiers is na dié tronk gebring.

Tydens die Tweede Wêreldoorlog is prisoniers algemeen by skole, hospitale en ander inrigtings gebruik, omdat 'n groot deel van die manlike bevolking by die oorlog betrokke was. In 1942 is lede van die Ossewa Brandwag vir dade van geweld en sabotasie tydens die Tweede Wêreldoorlog tronk toe gestuur.

In 1948 kom die Nasionale Party aan bewind, wat tot 'n toename in prisoniers lei, hoofsaaklik as gevolg van mense wat apartheidswette oortree. Tussen 1947 en 1948 was daar 'n deurloop van meer as 90 000 mense, met 'n daaglikse gemiddeld van 2 200 prisoniers.

In 1956 is aktiviste soos Nelson Mandela, Oliver Tambo, Walter Sisulu en Joe Slovo vir twee weke hier aangebou alvorens hulle na die Pretoria-gevangenis oorgeplaas is. In 1958 protesteer 2000 vroue teen die paswette, Albertina Sisulu en Winnie Madikizela-Mandela is van dié wat in hegtenis geneem en na die vrouetronk gebring is.

Ingewandskoors (buiktifus) breek in 1959 in die tronk uit. Die gevangenisdiens vra die regering vir beter fasiliteite, soos spoeltoilette en 'n beter hospitaal. Meer tronke is geopen, wat die gemiddelde bevolking van ongeveer 4 000 tot 1 500 verlaag.

Gedurende die Soweto-opstand is talle studente, sommige onder 18 jaar, in hegtenis geneem en hier aangehou.

Die gevangenis is in 1983, byna 'n honderd jaar na die Ou Fort gebou is, gesluit. Al die gevangenes is na die nuwe Diepkloof-gevangenis in Johannesburg-Suid oorgeplaas.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Koördinate: 26°11′19″S 28°2′34″O / 26.18861°S 28.04278°O / -26.18861; 28.04278