Telluur

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
52 antimoontelluurjodium
Se

Te

Po
Te-TableImage.png
Algemeen
Naam, Simbool, Getal telluur, Te, 52
Chemiese reeks metaalagtiges
Groep, Periode, Blok 16, 5, p
Voorkoms silwerige glansende grys
Atoommassa 127.60 (3) g/mol
Elektronkonfigurasie [Kr] 4d10 5s2 5p4
Elektrone per skil 2, 8, 18, 18, 6
Fisiese Eienskappe
Toestand vastestof
Digtheid (naby k.t.) 6.24 g/cm³
Vloeistof digtheid teen s.p. 5.70 g/cm³
Smeltpunt 722.66 K
(449.51 °C)
Kookpunt 1261 K
(988 °C)
Smeltingswarmte 17.49 kJ/mol
Verdampingswarmte 114.1 kJ/mol
Warmtekapasiteit (25 °C) 25.73 J/(mol·K)
Dampdruk
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
teen T/K     (775) (888) 1042 1266
Atoomeienskappe
Kristalstruktuur heksagonaal
Oksidasietoestande ±2, 4, 6
(matige suur oksied)
Elektronegatiwiteit 2.1 (Skaal van Pauling)
ionisasie-energieë 1ste: 869.3 kJ/mol
2de: 1790 kJ/mol
3rde: 2698 kJ/mol
Atoomradius 140 pm
Atoomradius (ber.) 123 pm
Kovalente radius 135 pm
Van der Waals radius 206 pm
Diverse
Magnetiese rangskikking nie-magneties
Termiese geleidingsvermoë (300 K)
(1.97–3.38) W/(m·K)
Spoed van klank (dun staaf) (20 °C) 2610 m/s
Young se modulus 43 GPa
Skuifmodulus 16 GPa
Massamodulus 65 GPa
Mohs se hardheid 2.25
Brinell hardheid 180 MPa
CAS-registernommer 13494-80-9


Vernaamste isotope
Hoofartikel: Isotope van Telluur
iso NV halfleeftyd VM VE (MeV) VP
120Te 0.09% >2.2×1016j e e 1.701 120Sn
121Te sin 16.78 d e 1.040 121Sb
122Te 2.55% Te is stabiel met 70 neutrone
123Te 0.89% >1.0×1013 j e 0.051 123Sb
124Te 4.74% Te is stabiel met 72 neutrone
125Te 7.07% Te is stabiel met 73 neutrone
126Te 18.84% Te is stabiel met 74 neutrone
127Te sin 9.35 h ß- 0.698 127I
128Te 31.74% 2.2×1024 j ßß 0.867 128Xe
129Te sin 69.6 min ß- 1.498 129I
130Te 34.08% 7.9×1020 j ßß 2.528 130Xe
Verwysings

Telluur, is 'n chemiese element met simbool Te (Latyn Tellurium) en atoomgetal van 52. Dit is 'n bros silwerwit metaalagtige element met die voorkoms wat ooreenstem met die van tin. Telluur is chemies verwant aan selenium en swael. Telluur word hoofsaaklik gebruik in legerings en in halfgeleiers.

Kenmerkende eienskappe[wysig]

Telluur is 'n uiters seldsame element (die negende skaarste element op aarde. Dit val in dieselfde chemiese familie as suurstof, swael, selenium en polonium.

Telluur in 'n kristallyne vorm is silwerwit en in die suiwer vorm het dit 'n metaalglans. Dit is 'n bros metaalagtige element wat maklik tot poeier gemaal kan word. Amorfe telluur word verkry deur telluursuur (Te(OH)6). Die amorfe aard van hierde vorm word egter bevraagteken en sommige wetenskaplikes reken dat dit eerder 'n mengsel van fyn kristalle is.

Gebruike[wysig]

Telluur is 'n p-tipe halfgeleier wat 'n groter geleidingsvermoë in sekere rigtings toon afhangende van die atoombelyning. Chemies is dit verwant aan selenium en swael. Die geleidingsvermoë van die materiaal word effens hoër as dit aan lig blootgestel word (fotoelektriese effek).

Dit kan met koper, goud, silwer, tin en ander metale gedoop word. In sy gesmelte toestand is telluur korrosief ten opsigte van koper, yster en vlekvrye staal.

Telluur straal 'n groenerige blou vlam uit as dit in gewone lug gebrand word en vorm telluuroksied.

Gebruike in legerings:

  • Telluur word by lood gevoeg om die sterkte en duursaamheid daarvan te verhoog en om die korrosiewe invloed van swaelsuur daarop te verminder.
  • Wanneer Telluur by vlekvrye staal en koper gevoeg verhoog dit die werkseienskappe van hierdie metale. Dit word ook saam met gietyster legeer om die verkoelingseienskappe te verbeter.

Ander gebruike:

  • Gebruik in keramieke
  • Dit word in sekere glassoorte gebruik.
  • Teluur word in ontstekers gebruik.
  • Organiese telluurverbindings is al gebruik om lewende radikaalpolimerisasie aan die gang te sit en elektronryke mono- en di-telluriede toon aktiwiteit as 'n anti-oksidant.

Hoë suiwerheid metalo-organiese verbindings van beide selenium en telluur word in die halfgeleier nywerheid gebruik en word voorberei deur die suiwering van 'n addukt.[1][2]

Verwysings[wysig]

  1. doi 10.1016/0022-0248(88)90613-6 Journal of Crystal Growth Volume 93, Issues 1-4 , 1988, Pages 744-749
  2. VSA patent no 5117021, Metode vir die suiwering van telluur en seleniumalkiele