Ekonomiese sektor

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Hierdie figuur illustreer die persentasies van die ekonomie van 'n land wat bestaan uit verskillende sektore. Die figuur illustreer dat lande met hoër vlakke van sosio-ekonomiese ontwikkeling is geneig om proporsioneel minder van hul ekonomieë in die primêre en sekondêre sektor te hê, en meer klem lê op die tersiêre sektor. Die minder ontwikkelde lande vertoon die omgekeerde patroon.
Drie sektore volgens Fourastié
Clark se sektormodel

'n Ekonomiese sektor of sakesektor verwys na 'n gedeelte van die ekonomie geblaseerd op die algemene aard van hul aktiwiteite en waar hulle in die produksieproses inpas. Die ekonomie is histories in drie sektore verdeel volgens die Drie-sektore-hipotese:[1]

In die 20ste eeu het ekonome begin voorstel dat tradisionele tersiêre dienste verder van mekaar onderskei kan word in: "kwaternêre" en kwinêre diens sektore. Ekonomiese aktiwiteite in die hipotetiese kwaternêre sektor bestaan uit inligtings- en kennisgebaseerde dienste, terwyl kwinêre dienste die industrie aktiwiteit wat verband hou met menslike dienste en gasvryheid insluit.[2]

Primêre sektor (oerproduksie)[wysig | wysig bron]

Hierdie sektor word ook oerproduksie genoem. Die oerproduksie lewer meestal die rou materiale of grondstowwe vir 'n produk. By hierdie sektor word byvoorbeeld landbou, bosbou en vissery gereken. Die klassifisering van mynbou as 'n primêre sektor is omstrede, alhoewel ook hierdie sektor onverwerkte grondstowwe oplewer en sodoende by die primêre sektor gereken kan word.

Die huidige ekonomiese teorie gebruik 'n nouer en 'n wyer definisie ten opsigte van die primêre sektor. Volgens die nouer definisie van bedrywe word slegs landbou, bosbou en vissery by die primêre sektor gereken, die wyer definisie sluit ook die mynbou hierby in. Die primêre sektor verskaf grondstowwe wat in die sekondêre sektor verwerk word.

In die meeste ontwikkelende lande is 'n heelwat groter persentasie van die ekonomies aktiewe bevolking in die primêre sektor werksaam as in nywerheidslande, en daar bestaan 'n inverse korrelasie tussen die persentasie werknemers in die primêre sektor en die industriële ontwikkelingspeil van 'n land.

Sekondêre sektor (nywerheids- of industriële sektor)[wysig | wysig bron]

Die sekondêre sektor behels die nywerheidssektor van 'n ekonomie, dit wil sê die sektor wat rou materiale tot 'n meer bruikbare vorm verwerk. Hierby word alle nywerhede, ambagte, die energiebedryf (opwekking en voorsiening van energie) en watervoorsiening, meestal ook die boubedryf gereken. Afhangende van die definisie, wat toegepas word, maak ook die mynboubedryf deel uit van die sekondêre sektor.

'n Kenmerkende eienskap van hierdie sektor is die verwerking van rou materiale en goedere uit die primêre sektor. Vanweë die vervaardigingsproses, waarvoor beleggingsgoedere benodig word, is die sekondêre sektor nie net materiaalintensief nie, maar ook kapitaalintensief.

Tersiêre sektor (dienstesektor)[wysig | wysig bron]

Die tersiêre of dienstesektor behels alle dienste wat in sakeondernemings of deur die staat en ander openbare instellings verskaf word. Die volgende bedrywe word by die tersiêre sektor gereken:

  • handel
  • vervoer en logistiek
  • toerisme, hotel- en restourantbedryf
  • telekommunikasie
  • bankbedryf
  • versekerings en assuransies
  • woonstelbedryf
  • ander ondernemings of vrye beroepe wat dienste verskaf
  • organisasies sonder winsbejag
  • munisipaliteite, provinsies, deelstate en ander administratiewe eenhede
  • privaat huishoudings
  • openbare huishoudings (byvoorbeeld staat, militêre sektor, ens.)

'n Kenmerkende eienskap van hierdie sektor is produksie of dienslewering deur benutting van mannekrag - dit is derhalwe 'n personeelintensiewe sektor.

Ander verdelings[wysig | wysig bron]

Histories evolusie[wysig | wysig bron]

'n Ekonomie kan verskillende sektore insluit (ook bekend as 'n "bedryfstak") wat in opeenvolgende fases ontwikkel het:

Selfs in moderne tye, ontwikkelende lande is geneig om meer op die eerste twee sektore te vertrou, in teenstelling met ontwikkelde lande.

Volgens eienaarskap[wysig | wysig bron]

'n Ekonomie kan ook volgens eienaarskap verdeel word:

Sien ook[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Zoltan Kenessey. "The Primary, Secondary, Tertiary and Quaternary Sectors of the Economy" (PDF). The Review of Income and Wealth. Besoek op 20 April 2012. Regarding the terminology itself Clark informs that "the term tertiary industries was originated by Professor A. G. B. Fisher in New Zealand, and became widely known through the publication of his book, The Clash of Progress and Security, in 1935. It took its origin from the titles current in Australia and New Zealand of 'primary industry' for agriculture, grazing, trapping, forestry, fishing and mining, and 'secondary industry' for manufacture. In Australia and New Zealand these terms are not only used in statistical reference books but are widely current in popular discussion. The phrase 'tertiary industries' therefore immediately carries, in these countries, a suggestion of those excluded by the official definition of 'secondary industries."
  2. Matt Rosenberg (14 January 2007). "Sectors of the Economy". About.com. Besoek op 20 April 2012.

Bronne[wysig | wysig bron]

  • Dinamiese Bedryfstudies deur Esterhuyse · Horn · Liebenberg, Kagiso, 2005