Plaattektoniek
Plaattektoniek is die teorie wat die geografiese ligging van kontinente, oseane, berge en ander strukture in die aardoppervlak verklaar. Dit dek ook die voorkoms van aardbewings, vulkane, oseaantrôe en mid-oseaanriwwe. Volgens die teorie is die buitenste laag van die Aarde, die litosfeer (sowat 100 km dik), verdeel in tektoniese plate wat vir die laaste 3 tot 4 miljard jaar onafhanklik van mekaar oor die aardoppervlak beweeg.[1][2][3] Die model bou voort op die begrip kontinentskuiwing, 'n idee wat in die eerste dekades van die 20ste eeu ontwikkel is. Plaattektoniek is deur geowetenskaplikes aanvaar nadat uitdying van die seevloer in die mid- tot laat 1960's bevestig is.
Die plate
[wysig | wysig bron]Daar is sewe groot tektoniese plate.
- Noord-Amerikaanse plaat
- Eurasiese plaat
- Afrika-plaat
- Suid-Amerikaanse plaat
- Pasifiese plaat
- Australiese plaat
- Antarktiese plaat
Daar tussen in is 'n paar kleiner plate:
- Skotiaplaat
- Nazcaplaat
- Juan de Fuca-plaat
- Cocosplaat
- Karibiese plaat
- Filippynse plaat
- Indiese plaat
- Arabiese plaat
Aardbewings, vulkane, berge en oseaniese trôe kom aan die grense van hierdie plate voor, wat tussen 0 mm en 100 mm per jaar skuif.
Geskiedenis
[wysig | wysig bron]Alfred Wegener het in die twintigerjare reeds begin om die teorie van plaattektoniek te ontwikkel. Hy het dit kontinentverskuiwing genoem. Hy het veral na die kontinente se vorms gewys. Afrika en Suid-Amerika het byvoorbeeld kusvorms wat min of meer aanmekaar pas. Ongelukkig kon hy nie verduidelik hoe hele kontinente oor duisende kilometers kon verskuif nie en sy teorie is deur die meeste geoloë verwerp. Dit was veral die vooraanstaande Amerikaanse geoloë Bailey Willis en Charles Schuchert wat in 1932 die teorie met minagting verwerp het.[4] Alexander du Toit in Suid-Afrika was 'n uitsondering. Hy het voortgegaan om die geologie van Suid-Amerika en Suider-Afrika te bestudeer en te vergelyk en het opmerklike ooreenkomste gevind en gepubliseer. Maar in die geologiese wêreld is geen notisie van sy werk geneem nie.[5]
In die jare 1960–'70 het dit verander. Magnetiese navorsing van die bodem van die Atlantiese Oseaan het aangetoon die mid-oseaniese rif is die jongste deel van die bodem en dat die vorming van meer bodem die kontinente aan die kant skuif. Die spoed waarmee dit gebeur, kan gemeet word. Die meganisme is nou ook bekend. Dit word veroorsaak deur die konveksie wat in die Aarde se mantel plaasvind.
Sien ook
[wysig | wysig bron]Verwysings
[wysig | wysig bron]- ↑ Dhuime, B; Hawkesworth, C.J.; Cawood, P.A.; Storey, C.D. (2012). "A change in the geodynamics of continental growth 3 billion years ago". Science. 335 (6074): 1334–1336. Bibcode:2012Sci...335.1334D. doi:10.1126/science.1216066. PMID 22422979. S2CID 206538532.
- ↑ Harrison, T.M. (2009). "The Hadean crust: evidence from> 4 Ga zircons". Annual Review of Earth and Planetary Sciences. 37 (1): 479–505. Bibcode:2009AREPS..37..479H. doi:10.1146/annurev.earth.031208.100151.
- ↑ Windley, B.F.; Kusky, T; Polat, A. (2021). "Onset of plate tectonics by the Eoarchean". Precambrian Research. 352 105980. Bibcode:2021PreR..35205980W. doi:10.1016/j.precamres.2020.105980. S2CID 228993361.
- ↑ American intransigence: the rejection of continental drift in the great debates of the 1920's. Robert. P. Newman Earth Sciences History 14(1) (1995), bls. 62-83
- ↑ "Plate Tectonics and People" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Februarie 2017.
