Ringwurms

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Annelida
Tydperk: Sedert vroeë Kambrium[1]
Glycera sp.
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk: Animalia
Superfilum: Lophotrochozoa
Filum: Annelida
Lamarck, 1809
Klasses en subklasses

Klas Polychaeta (parafileties?)
Klas Clitellata (sien)
   Oligochaeta – erdwurms, ens.
   Branchiobdellida
   Hirudinea – bloedsuiers
Klas Echiura (voorheen 'n aparte filum)
Klas Machaeridia

Die ringwurms (Annelida, uit Latyn annelus – ringetjie)[2][3][4][5] is gesegmenteerde wurms in 'n groot filum met meer as 17 000 lewende soorte. Hulle sluit die borselwurms, erdwurms en die bloedsuiers in. Die spesies lewe in, en is aangepas by, verskeie leefomgewings. Party kom voor in mariene omgewings soos getysones of hidrotermale skoorstene. Van die wurms kom egter ook in varswater voor, of op land in vogtige omgewings.

Die ringwurms is bilateraal simmetriese, triploblastiese, soelomate, ongewerwelde diere. Hulle besit parapodia vir hulle voortbeweging. Die meeste leerboeke gebruik steeds die tradisionele indeling van drie groot groepe:

  1. polychaetae; wat veral in die see voorkom, soos die bloedwurm
  2. oligochaetae; wat die erdwurms insluit, soos die reuse-erdwurm
  3. bloedsuiers en verwante

Sedert 1997 het nuwe kladistiese navorsing egter hierdie indeling volledig verander. Die bloedsuiers blyk 'n subgroep van die oligochaetes te wees en hulle is weer 'n subgroep van die poligete. Verder word die Pogonophora, Echiura en Sipuncula nou ook as deel van die poligete wurms gesien. Voorheen is hulle as aparte filums gesien.

Die verwantskap met ander diere het ook duideliker geword. Die ringwurms word nou beskou as lede van die Lophotrochozoa, 'n superfilum binne die Protostomia, wat ook die molluska (slakke ensomeer), die brangiopoda, die platwurm en die nemerteërs bevat.

Die ringwurm se basiese vorm is uit segmente opgebou. Elke segment besit dieselfde stel organe. In die meeste poligete wurms het 'n segment 'n paar parapodia wat meestal vir voortbeweging gebruik word. 'n Septum skei twee segmente in meeste van die spesies, maar daar is talle waar dit swak ontwikkel of totaal afwesig is. Die Echiura en Sipuncula vertoon geen duidelike segmentasie nie en dit is een rede hoekom hulle tradisioneel nie tot hierdie groep gereken is nie.

By spesies wat septa besit vloei die bloed binne bloedvate. In die voorste segmente is die vate deur spiere omring wat hulle die funksie van 'n hart gee. Die septa maak dit moontlik om die vorm van die segmente te verander en dit maak peristaliese of golfvormige bewegings van die liggaam moontlik. Dit versterk die werking van die parapodia. Sonder septa vloei die bloed sonder pompwerking deur die liggaam en is daar verskeie ander bewegingstegnieke. Ingegrawe soorte draai byvoorbeeld hulle farinks uitwaarts om hulle so deur die slym voort te sleep.

Klassifikasie[wysig | wysig bron]

Daar is meer as 22 000 lewende spesies ringwurms[3][6] Hulle kan heelwat in grootte verskil. Van die ringwurms is mikroskopies, ander soos die Gippsland se reuse-erdwurm van Australië, Amynthas mekongianus (Cognetti, 1922) en die reuse-erdwurm van die Oos-Kaap kan lengtes van drie meter of langer bereik.[6][7][8]

Sedert 1997 het navorsing die denkbeelde oor die stamboom van die Annelida baie gewysig.[9][10] Die meeste boeke gebruik steeds 'n tradisionele indeling in drie groepe:[7][11]

  • Die poligete wurms (ongeveer 12 000 spesies[3]) Hulle naam verwys na die aantal "hare" (chaetae) per segment. Hulle het parapodia wat as ledemate fungeer en organe op die agterkop wat moontlik chemiese stowwe waarneem[7] Die meeste kom voor in die see of oseane, party in varswater, maar selde op land.[12]
  • Die Clitellata (ongeveer 10 000 soorte [6]) Hulle het min of geen chaetae per segment. Ook die agterkoporgane en die parapodia ontbreek. Hulle het egter 'n eie voortplantingsorgaan die clitellum ("paksaal") rondom hulle liggaam. Dit dien om die eiers te bêre en te voed tot hulle uitbroei.[11][13] Die Clitellate word onderverdeel in:
    • Die oligochaete wurms waartoe die erdwurms behoort. Hulle het 'n klewerige plekkie bo in die mond[7] en die meeste is grawende diere wat lewe van gedeeltelik ontbinde organiese stowwe in die grond.[12]
    • Die Hirudinea is die bloedsuiers en verwante.[7] Die mariene soorte is meestal parasiete wat bloed suig, veral op visse. In varswater is hulle meestal roofdiere.[12] Hulle het twee suignappe aan die uiteindes van hulle liggaam, wat hulle ook gebruik om voort te beweeg soos ruspes.[14]

Daar is egter verdere groepe wat nou tot die annalide gereken word.

  • Die Archiannelida, klein wurms wat in die ruimte tussen die korrels van mariene sedimente lewe. Hulle liggame is baie eenvoudig en hulle word as 'n aparte groep beskou. Tans word hulle as poligete wurms beskou.[11]
  • Pogonophora / Siboglinidae is in 1914 ontdek. 'n Dermkanaal ontbreek en het sodoende klassifikasieprobleme opgelewer. Hulle is beskryf as een of selfs twee aparte filums Pogonophora en Vestimentifera. Vandag word hulle as net 'n familie, "Siboglinidae", van die poligete wurms beskou.[12][15]
  • Die Echiura het 'n ingewikkelde taksonomiese geskiedenis. In die 19de eeu is hulle in die filum "Gephyrea" ingedeel wat nou opgedeel is in ander filums. Tot die 1940's was hulle as lede van die Annalida beskou. Toe is hulle in hulle eie filum geplaas, maar in 1997 het die molekulêre filogenetika aangetoon dat hulle tog tot die Annalida behoort.[3][15][16]
  • Die Myzostomida lewe op seelelies en ander stekelhuidiges, gewoonlik as parasiete. Hulle is as verwantes van die trematode platwurms of van die waterbere beskou, maar daar is in 1998 voorgestel dat hulle 'n onderafdeling van die poligete wurms is.[12] 'n Ander ontleding in 2002 het egter gestel dat hulle meer verwant is aan die platwurms of aan die wieldraers en die doringkopwurms.[15]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (2000) “A critical reappraisal of the fossil record of the bilaterian phyla”. Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society 75 (2): 253–95. doi:10.1111/j.1469-185X.1999.tb00046.x.
  2. Die term het sy oorsprong in Jean-Baptiste Lamarck se annélides.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Rouse, G.W. (2002). Encyclopedia of Life Sciences. John Wiley & Sons, Ltd.. DOI:10.1038/npg.els.0001599. 
  4. McIntosh, William Carmichael (1878), "Annelida", in Baynes, Thomas Spencer, Encyclopædia Britannica, 9th ed., Vol. II, New York: Charles Scribner's Sons .
  5. Mitchell, Peter Chalmers (1911), "Annelida", in Chisholm, Hugh; Phillips, Walter Alison, Encyclopædia Britannica, 11th ed., Vol. II, Cambridge: Cambridge University Press .
  6. 6,0 6,1 6,2 Blakemore, R.J. (2012). Cosmopolitan Earthworms. VermEcology, Yokohama.. 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Ruppert, E.E., Fox, R.S., and Barnes, R.D. (2004). “Annelida”, Invertebrate Zoology, 7, Brooks / Cole. p. 414–420. ISBN 0-03-025982-7. 
  8. Lavelle, P. (July 1996). “Diversity of Soil Fauna and Ecosystem Function”. Biology International 33. Besoek op 2009-04-20.
  9. Struck, T.H. (2007). “Annelid phylogeny and the status of Sipuncula and Echiura”. BMC Evolutionary Biology 7: 57. doi:10.1186/1471-2148-7-57.
  10. Hutchings, P. (2007). “Book Review: Reproductive Biology and Phylogeny of Annelida”. Integrative and Comparative Biology 47 (5): 788. doi:10.1093/icb/icm008.
  11. 11,0 11,1 11,2 Rouse, G. (1998). “The Annelida and their close relatives”, In Anderson, D.T.: Invertebrate Zoology. Oxford University Press. p. 176–179. ISBN 0-19-551368-1. 
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Rouse, G. (1998). “The Annelida and their close relatives”, In Anderson, D.T.: Invertebrate Zoology. Oxford University Press. p. 179–183. ISBN 0-19-551368-1. 
  13. Ruppert, E.E., Fox, R.S., and Barnes, R.D. (2004). “Annelida”, Invertebrate Zoology, 7, Brooks / Cole. p. 459. ISBN 0-03-025982-7. 
  14. Ruppert, E.E., Fox, R.S., and Barnes, R.D. (2004). “Annelida”, Invertebrate Zoology, 7, Brooks / Cole. p. 471–482. ISBN 0-03-025982-7. 
  15. 15,0 15,1 15,2 Halanych, K.M. (2002). “Unsegmented Annelids? Possible Origins of Four Lophotrochozoan Worm Taxa”. Integrative and Comparative Biology 42 (3): 678–684. doi:10.1093/icb/42.3.678.
  16. McHugh, D. (July 1997). “Molecular evidence that echiurans and pogonophorans are derived annelids”. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 94 (15): 8006–8009. doi:10.1073/pnas.94.15.8006. Besoek op 2009-04-02.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Crystal txt.png Hierdie artikel is (gedeeltelik) vertaal uit die Engelse Wikipedia. Sien bron.