Salpeteroorlog

Datum	5 April 1879–20 Oktober 1883 (Chili-Peru-vrede) Bolivië-Chili-wapenstilstand in 1884; vredesverdrag met Bolivië op 20 Oktober 1904 onderteken
Ligging	Peru en Bolivië, Suid-Amerika se Stille Oseaankus
Resultaat	Chileense oorwinning, Bolivië word 'n landingeslote land
Gebieds-; veranderinge	; Litoral-department (Antofagasta) afgestaan deur Bolivië aan Chili in 1904.; Tarapacá-department afgestaan deur Peru aan Chili in 1884.; Puna de Atacama afgestaan deur Bolivië aan Chili en Argentinië in 1889/1899.; Tarata-provinsie beset deur Chili in 1885, teruggegee aan Peru in 1925.; Arica-provinsie en Tacna-provinsie beset deur Chili in 1884, afgestaan deur Peru in 1929.;

Salpeteroorlog
	; Die Grensverloop tussen Peru, Bolivië en Chili voor en na die Salpeteroorlog van 1879. Die geskakeerde streke behoort nou tot Chili en Argentinië
Datum	5 April 1879–20 Oktober 1883 (Chili-Peru-vrede) Bolivië-Chili-wapenstilstand in 1884; vredesverdrag met Bolivië op 20 Oktober 1904 onderteken
Ligging	Peru en Bolivië, Suid-Amerika se Stille Oseaankus
Resultaat	Chileense oorwinning, Bolivië word 'n landingeslote land
Gebieds-; veranderinge	; Litoral-department (Antofagasta) afgestaan deur Bolivië aan Chili in 1904.; Tarapacá-department afgestaan deur Peru aan Chili in 1884.; Puna de Atacama afgestaan deur Bolivië aan Chili en Argentinië in 1889/1899.; Tarata-provinsie beset deur Chili in 1885, teruggegee aan Peru in 1925.; Arica-provinsie en Tacna-provinsie beset deur Chili in 1884, afgestaan deur Peru in 1929.;
Strydende partye
Bolivië; Peru	Chili
Aanvoerders
Presidente van Bolivië; H.Daza (1876–1879); P.J.D. de Guerra (1879); N.Campero (1879–1884); ; Presidente van Peru; M.I.Prado (1876–1879); L.La Puerta de M. (1879); N. de Piérola (1879–1881); F.García C. (1881); L.Montero F. (1881–1883); M.Iglesias (1882–1885)	Presidente van Chili; A.Pinto (1876–1881); D.Santa María (1881–1886)
Sterkte
1879 (vooroorlogs); Boliviaanse Weermag: 1 687 mans; Peruaanse Weermag: 5 557 mans; Peruaanse Vloot:; 4 slagskepe,; 7 houtskepe; 2 torpedoskepe; (Bolivië het geen vloot gehad nie); ; 1880; (Bolivië sonder militêre aktiwiteite) Peruaanse Weermag:; 25–35 000 mans; (Weermag van Lima) Peruaanse Vloot:; 3 slagskepe,; 7 houtskepe; 2 torpedoskepe	1879 (vooroorlogs); Chileense Weermag: 2 440, mans; ; Chileense Vloot:; 2 slagskepe,; 9 houtskepe; 4 torpedoskepe; ; ; ; ; 1880; Chileense Weermag:; 27 000 Ante Lima; 8 000 besettingstroepe.; 6 000 vasteland Chileense Vloot:; 3 slagskepe,; 8 houtskepe; 10 torpedoskepe
Ongevalle en verliese
Gesneuweldes:; 12 934–18 213; Gewondes:; 7 891–7 896; Gesneuweldes en gewondes:; 4 367–10 467	Gesneuweldes:; 2 425–2 791; Gewondes:; 6 247–7 193

Die Salpeteroorlog of die Stille Oseaan-oorlog (Spaans: Guerra del Pacífico) is in die weste van Suid-Amerika tussen Chili asook die geallieerdes Bolivië en Peru op 'n verskeidenheid terreine, waaronder die Stille Oseaan, die Atacamawoestyn en Peru se woestyne en bergagtige streke in die Andes, geveg. Vir die eerste vyf maande is die oorlog as 'n vloot-veldtog gevoer, nadat Chili gesukkel het om 'n see-gebaseerde voorraadkamp vir sy magte in die wêreld se droogste woestyn te vestig. Die oorlog is 'n dramatiese baken in die geskiedenis van Suid-Amerika en staan as een van die belangrikste militêre ontmoetings van die laat 19de eeu bekend. Weens die oorlog se belangrikheid het dit 'n aansienlike wetenskaplike belangstelling gelok.^[10]

In Februarie 1878 het Bolivië 'n nuwe belasting op 'n Chileense mynmaatskappy ("Compañía de Salitres y Ferrocarril de Antofagasta", kort CSFA), wat in Bolivië salpeter ontgin het (vandaar die naam van die oorlog), opgelê ten spyte van die Boliviaanse uitdruklike waarborg in die grensverdrag van 1874, waarin bepaal is, dat belastings op Chileense persone of nywerhede vir 25 jaar nie verhoog sou word nie. Chili het teen die belastingverhoging protes aangeteken en gevra om dit te stuur vir mediasie, maar Bolivië het geweier en dit as 'n onderwerp van Bolivië se howe beskou. Chili het egter daarop aangedring en die Boliviaanse regering in kennis gestel dat Chili homself nie langer aan die grensverdrag van 1874 gebind beskou nie indien Bolivië nie die handhawing van die wet sou opskort nie. Op 14 Februarie 1879, toe Boliviaanse owerhede die gekonfiskeerde eiendom van CSFA probeer opveil het, het Chileense gewapende magte die hawestad Antofagasta beset.

Peru, geallieerd met Bolivië deur hul geheime alliansie-verdrag van 1873, het probeer bemiddel, maar op 1 Maart 1879 het Bolivië oorlog verklaar teen Chili en Peru versoek om hul alliansie te aktiveer, terwyl Chili daarop aangedring het dat Peru sy neutraliteit sou verklaar. Op 5 April, nadat Peru geweier het, het Chili oorlog teen albei lande verklaar. Die volgende dag het Peru gereageer deur die erkenning van die casus foederis.

Daarna het Chili se landveldtog die Boliviaanse en Peruaanse weermagte oorrompel. Bolivië is verslaan en het ná die Slag van Lima op 26 Mei 1880 onttrek. Die Peruaanse weermag is verslaan in die Slag van Arica op 7 Junie 1880. Die landveldtog het sy hoogtepunt met die Chileense besetting van Lima in Januarie 1881 bereik. Oorblyfsels van die Peruaanse weermag het 'n guerrilla-oorlog teen Chili begin voer. Hierdie veldtog van die Breña was 'n weerstandsbeweging, maar dit het nie die oorlog se uitslag verander nie. Ná Peru se nederlaag in die Slag van Huamachuco in Julie 1883 het Chili en Peru op 20 Oktober 1883 die Verdrag van Ancón onderteken. Bolivië het in 1884 'n wapenstilstand met Chili onderteken.

Chili het die Peruaanse grondgebied Tarapacá verkry, die omstrede Boliviaanse departement Litoral (waarmee Bolivië sy seetoegang kwyt was), sowel as die tydelike beheer oor die Peruaanse provinsies Lima en Arica. In 1904 het Chili en Bolivië die "Verdrag van vrede en vriendskap" onderteken, waarin die definitiewe grense bepaal is. Die Lima-Arica-kompromie van 1929 het Arica aan Chili en Lima aan Peru besorg.

Sien ook

Chaco-oorlog (1932–1935), 'n ander oorlog waarin Bolivië grondgebied verloor het

Verwysings

↑ Sater 2007, p. 51 tabel 2
↑ Sater 2007, p. 45 tabel 1
1 2 3 4 Sater 2007, pp. 113–4 tabel 6
↑ Sater 2007, p. 74
↑ Sater 2007, p. 274
↑ Sater 2007, p. 58 Table 3
↑ Sater 2007, p. 263
1 2 3 Sater, pp. 349 tabel 23.
1 2 Sater, pp. 348 tabel 22.
↑ (en) Charles Messenger (31 Oktober 2013). Reader's Guide to Military History. Routledge. pp. 549–. ISBN 978-1-135-95970-8.

Bronnelys

(es) Diego Barros Arana (1881). Historia de la guerra del Pacífico (1879–1880). Vol. 1. Santiago de Chile: Librería Central de Servat i C.
(es) Diego Barros Arana (1881). Historia de la guerra del Pacífico (1879–1880). Vol. 2. Santiago de Chile: Librería Central de Servat i C.
(es) Jorge Basadre (1964). Historia de la República del Perú, La guerra con Chile. Lima: Peruamerica S.A. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Desember 2007. Besoek op 11 Desember 2007.
(en) Gonzalo Bulnes (1920). Chile and Peru: the causes of the war of 1879. Santiago de Chile: Imprenta Universitaria.
(es) Chileense regering (1879–1881). Boletín de la Guerra del Pacífico. Santiago de Chile: Editorial Andrés Bello.
(es) Sergio Villalobos (2004). Chile y Perú, la historia que nos une y nos separa, 1535–1883 (2de uitg.). Santiago de Chile: Editorial Universitaria. ISBN 9789561116016.
(es) Charles de Varigny (1922). La Guerra del Pacífico. Vol. 1. Santiago de Chile: Imprenta Cervantes.
(en) Adrian J. English (1985). Armed forces of Latin America: their histories, development, present strength, and military potential. Jane's Information Group, Incorporated. ISBN 978-0-7106-0321-0.
(en) Bruce W. Farcau (2000). The Ten Cents War, Chile, Peru and Bolivia in the War of the Pacific, 1879–1884. Westport, Connecticut, Londen: Praeger Publishers. ISBN 978-0-275-96925-7. Besoek op 17 Januarie 2010.
(en) William Jefferson Dennis (1927). Documentary history of the Tacna-Arica dispute from University of Iowa studies in the social sciences. Vol. 8. Iowa: University Iowa City.
(es) Mariano Felipe Paz Soldán (1884). Narración Histórica de la Guerra de Chile contra Perú y Bolivia. Buenos Aires: Imprenta y Librería de Mayo, calle Perú 115.
(en) William F. Sater (2007). Andean Tragedy: Fighting the War of the Pacific, 1879–1884. Lincoln, Londen: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-4334-7.
(en) William F. Sater (1986). Chile and the War of the Pacific. Lincoln, Londen: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-4155-8.
(en) William F. Sater (1973). Chile During the First Months of the War of the Pacific. Vol. 5, 1. Cambridge at the University Press: Journal of Latin American Studies. pp. 133–138.
(en) Robert L. Scheina (2003). Latin America's Wars: The age of the caudillo, 1791–1899. Potomac Books, Inc. ISBN 978-1-57488-450-0.
(es) Roberto Querejazu Calvo (1979). Guano, Salitre y Sangre. La Paz-Cochabamba, Bolivia: Editorial los amigos del Libro.
(es) Roberto Querejazu Calvo (1995). Aclaraciones históricas sobre la Guerra del Pacífico. La Paz: Editorial los amigos del Libro.
(en) Victor Kiernan (1955). Foreign Interests in the War of the Pacific. Vol. XXXV. Duke University Press: Hispanic American Historical Review. pp. 14–36.

Eksterne skakels

Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Salpeteroorlog.
(en) "War of the Pacific". Encyclopædia Britannica. Besoek op 20 Desember 2025.
(es) Chileense karikature van die oorlog, universiteit van Chili, 2009.
(en) Daniel A. Gross (2 Junie 2014). "Caliche: the conflict mineral that fuelled the first world war". The Guardian. Besoek op 20 Desember 2025.

[1] Sater 2007, p. 51 tabel 2

[2] Sater 2007, p. 45 tabel 1

[compnavies-3] 1 2 3 4 Sater 2007, pp. 113–4 tabel 6

[4] Sater 2007, p. 74

[5] Sater 2007, p. 274

[6] Sater 2007, p. 58 Table 3

[7] Sater 2007, p. 263

[casualties3-8] 1 2 3 Sater, pp. 349 tabel 23.

[casualties2-9] 1 2 Sater, pp. 348 tabel 22.

[Messenger2013-10] (en) Charles Messenger (31 Oktober 2013). Reader's Guide to Military History. Routledge. pp. 549–. ISBN 978-1-135-95970-8.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]